Heima er bezt - 01.01.2005, Blaðsíða 40

fosfódíesterasi-5 einhver áhrif á æðar
í heila, og neysla lyfsins veldur höf-
uðverk eða svima í stöku mönnum.
Önnur aukaverkun er að sumir viagra-
neytendur sjá allt í blárri slikju í stutta
stund. Þetta er vegna þess að 5-af-
brigði ensímsins er líka virkt í keilum
augans, sem greina liti.
Hjálpar líka nashymingum og
vöðuselum
Ekki eru allar aukaverkanir viagra
til hins verra. Lyfið kemur sér einkar
vel fyrir nashyrninga og vöðuseli.
Mulin horn af nashymingum era hátt
skráð í kínverskum alþýðulækningum
og þykja einkar virk gegn getuleysi,
þótt ljóst sé að áhrifin eru ímyndun
ein. Nú fá kínverskir karlar sér viagra
í staðinn, og ásóknin í nashyrnings-
hom hefur minnkað, svo meiri von er
en áður á því að þeim verði bjargað
frá útrýmingu.
Vöðuselir era að vísu ekki í sömu
útrýmingarhættu og nashyrningar, en
þeir voru ákaft veiddir vegna getnað-
arlimanna, sem þóttu gefast vel við
getuleysi og seldust á um 100 banda-
ríkjadali hver. Við það að viagra kom
á markað féll verðið í 15 dali og eftir-
spurnin dróst saman að sarna skapi.
Viðbrögð keppinautanna
Velgengnin með viagra varð til þess
að aðrar lyfjaverksmiðjur þróuðu
sams konar lyf, sem sum eru að sögn
framleiðenda bæði betri og öraggari.
Schering-Plough býður neytendum
Vasomax, og Ely Lilly og Icos fram-
leiða Cialis. Lyfið frá Glaxo-Smit-
hKline kallast Levitra og er sagt enn
sérhæfðara í verkun á fosfódíesterasa-
5 en viagra. Aukaverkanir eru sagðar
minni, til dæmis engar á sjón. Levitra
er lengur að verka en viagra en virkn-
in endist að sama skapi lengur, eða
allt að tólf tíma. Levitra virðist nýtast
einkar vel þeim mönnum sem gengist
hafa undir blöðruhálsaðgerð, sem oft
hefur ristruflanir í för með sér.
Pfizer stefndi keppinautum sínum
fyrir brot á einkaleyfislögum og
krafðist þess að rislyf þeirra yrðu
dæmd ólögleg. Þeirri kröfu var hafn-
að á þeim forsendum að aðrir aðilar,
óháðir Pfizer, hefðu átt veigamikinn
þátt í þróun lyfsins. Hins vegar heldur
Pfizer einkaleyfi á viagra fram til árs-
ins 2013.
Helsta heimild að þessum pistli er Vanity, Vita-
lity, and Virility. The Science Behind the Prod-
ucts You Love to Buy eftir John Emsley. Oxford
University Press 2004.
Úr hlaðvarpanum framhald af hls 4
í ljósi sögunnar og framvindunnar hljómar þetta auðvit-
að afar undarlega í eyrum fólks i dag, en svona var nú tíð-
arandinn og hugsunin í stórveldapólitíkinni fyrir rúmlega
40 árum síðan.
Og það er reyndar óhrekjanleg staðreynd, að margar
stærstu tækniframfarir mannkynsins, hafa orðið í tengslum
við stríð og ófrió manna í millum. Þá þykir jafnan liggja
svo mikið við að engu megi til spara, hvorki, mannafla,
peninga eða tíma, til þess að fullur árangur náist, og gott
forskot á keppinautinn. Og sú staðreynd átti verulegan þátt
í þessu stórkostlega affeki mannkynsins, að sigrast á óra-
víddum himingeimsins og stíga fæti sínum á annan hnött.
Þegar svo keppinauturinn, í þessu tilfelli Sovétríkin, gat
ekki fylgt þessu afreki eftir, og forskotið var orðið miklu
meira en vænta mátti að þeir réðu við, þá var einfaldlega
allur vindur úr ráðamönnum í þessu efni og þar með
stöðvaðist að mestu frekari framþróun í mönnuðum geim-
ferðum. Það má því eiginlega segja að setningin úr dægur-
lagatextanum góða, “þetta var mjög snöggt bað”, geti átt
hér ágætlega við.
Afrekið er engu að síður það sama, og þessi atburður,
þegar Apollo 11. flutti fyrstu mennina til tunglsins, vakti
feikna athygli um allan heim, og fannst öllum mikið til um
þetta ævintýri. ísland og íslendingar voru þar ekki undan-
skilin og íslenska sjónvarpið rauf m.a.s. hefðbundna út-
sendingarlokun sína í júlímánuði, sem þá tíðkaðist, til þess
að sýna myndir frá tungllendingunni og móttöku geimfar-
anna þegar þeir lentu aftur í Kyrrahafinu. Þáverandi for-
seti íslands, Kristján Eldjárn, flutti sérstakt útvarpserindi
til að fagna heimkomu geimfaranna, og kallaði hann þetta
m.a. „furðulegustu ævintýraferð, sem menn hefðu
nokkurn tíma farið“.
Nú eru uppi timar ómannaðra geimferða, kostnaður og
áhætta hefúr kallað á þá lausn mála, en ekki er að efa að
mannaðar geimferðir verða aftur á dagskrá, og hver veit
nema að „eldsneyti“ þeirra verði þá þverrandi auðlindir og
fjölgun mannkyns. Tíminn einn mun leiða það í ljós, og
skal ekki reynt að lesa frekar í þær rúnir að sinni.
Meó bestu kveðjum,
Guðjón Baldvinsson.
40 Heima er bezt