Upp í vindinn - 01.05.2011, Qupperneq 63

Landeyjahöfn
I
20 20 M 35 « ‘li 50 S0 60 6ð 70
{ktomatæj
HrrOfm)
■ Ai=a/*4 5
4*415
ŒB 3.5' *
r~: 3-35
Ll 25- 3
B1.5- 2
1-13
mm o- 1
ÉB fc«tw. o
N
Hs (m)
■I Above 8
m 7-s
E3 6-7
~ 5-6
□ Bclow 1
Afyntl 1. Öldufar ísuðvesan árcum við Vestmanmeyjar og Bakkaíjöru (til vinstri). (Litirnir sýna ölduhæðirþar sem raucc er hæst en Ijósc lægsc). Öldurós áranna 1979
-2004 á stað suðvestan við Vescmannaeyjar (63°N, 21°V) sýnir ríkjandi suðvestan ölduáttir (til hægri). Einnig sést hlutfallsleg skipcing eftir ölduhæð.
var margt sem benti til að þetta væri tæknilega
framkvæmanlegt. Bakkafjara er í skjóli af
Vestmannaeyjum og ríkjandi ölduáttir eru að
suðvestan um 60% af tímanum. Loftmyndir
sýndu að ströndin hafði lítið breyst í hálfa öld.
Kostnaður var áætlaður um 6-8 milljarðar með
nýrri ferju. Rekstrarkostnaður ferju yrði lægri
en Herjólfs en rekstrarkostnaður hafnar, og þá
sérstaklega vegna viðhaldsdýpkunar, yrði hærri.
Ókostur við þessa tillögu var að frátafir yrðu
meiri en í hinum tillögunum þar sem fella þyrfti
niður ferðir vegna ölduhæðar.
Niðurstaðan var að hagkvæmasti kosturinn
væri að byggja höfn á Bakkafjöru. Sumarið 2006
skipaði samgönguráðherra, Sturla Böðvarsson,
stýrihóp sem myndi leggja heildstætt mat á höfn
á Bakkafjöru. Sú nefnd skilaði af sér skýrslu
vorið 2007 þar sem mælt var með að hefja
framkvæmdir. I ágúst sama ár tók þáverandi
samgönguráðherra, Kristján L Möller, ákvörðun
um að ráðast í framkvæmdina.
Aðstæður við Bakkafjöru
Sandrif liggur úti fýrir allri sandfjörunni á
suðurströndinni milli Þjórsár og Markarfljóts.
Undan Bakkafjöru er fjarlægðin út að rifinu
um 900 metrar. Ölduhæð við ströndina er
lægst undan Bakkafjöru þar sem hún er í vari
af Vestmannaeyjum. Aldan brotnar á sandrifinu
í mildum brimum og aftur upp við ströndina.
Efnisburður meðfram suðurströndinni á þessu
svæði er minnstur undan Bakltafjöru og gildir
það bæði eftir sjálfu sandrifinu og eins eftir
fjörunni. Dýpi á sandrifinu er að jafnaði 2—4
m en sums staðar myndast á því „hlið“ þar sem
dýpi er meira. Skýringin er sú, að aldan sem
brotnar á rifinu dælir sjó inn fyrir rifið þannig að
sjávarstaðan þar verður hærri en á sjónum fyrir
utan rifið. Við það myndast þrýstingsmunur
sem aftur veldur því að sjórinn reynir að finna
farveg „hlið“ í gegnum rifið. Sjórinn fer út þar
sem mótstaðan er minnst á rifinu eða þar sem
ölduhæðin er lægst. Yfirleitt færast „hliðin“ til á
sandrifinu en undan Bakkafjöru er „hlið“ sem er
ávallt á sama stað en breytilegt í lengd og dýpt.
Dýpi hliðs undan Bakkafjöru er á bilinu 5-8 m
og lengd þess frá 500 til 2000 m.
Yfirlit yfir helstu rannsóknir vegna
Landeyjahafnar
Haustið 2000 samþykkti Alþingi tillögu um
að samgönguráðherra feli Siglingastofnun
Islands að hefja rannsóknir á ferjuaðstöðu á
Bakkafjöru. Fyrsta dýptarmælingin undan
Bakkafjöru var gerð í október 2002. Síðan hefur
verið dýptarmælt oft á ári. Öldudufl hefur verið
úti af Surtsey samfellt síðan í september 1987.
Öldumælingar við Bakkafjöru hófust í nóvember
2003 og er ölduduflið staðsett um tvo km vestan
við innsiglingarlínuna á 28 m dýpi.
• Botnsýnum var safnað undan Bakkafjöru, í
óseyrinni undan Markarfljóti og í fjörunni.
• Orkustofnun reiknaði dagsmeðalrennsli
Markarfljóts fyrir tímabilið 1961 fram á
mitt ár 2003.
• Jarðfræðistofan Stapi vann að rannsóknum
á stórgrýti til hafnargerðar í Bakkafjöru og
fannst stórgrýti á Hamragarðsheiði.
• Dýptarmælingar framkvæmdar af
Siglingastofnun.
• Líkantilraunir af ferjuhöfninni stóðu yfir
frá nóvember 2005 fram í mars 2006 í
líkanstöð Siglingastofnunar.
• Efnisburðarannsóknir fóru fram frá
haustinu 2005 og fram á mitt ár 2007 og
verið haldið áfram síðan, en aðalráðgjafi var
Danmarks Hydraulisk Institut (DHI).
• Áhættugreining á siglingu ferju til
Bakkafjöru í samanburði við siglingu
Herjólfs til Þorlákshafnar var gerð af Det
Norske Veritas.
• Mat á samfélagsáhrifum af byggingu
Landeyjahafnar var unnið af Háskólanum
á Bifröst.
• Umferðarmat með tilkomu nýrrar ferju var
unnið af Vífli Karlssyni í Háskólanum á
Bifröst.
• Þarfagreining nýrrar ferju var unnin af
Navís ehf.
• Danska verkfræðistofan COWI var fengin
til að leggja mat á frumhönnun ferjuhafnar,
rannsóknir og rannsóknaskýrslur,
sem gerðar voru vegna undirbúnings
hafnargerðar í Bakkafjöru.
• Jarðfræðirannsóknir unnar af
Siglingastofnun, Jóni Skúlasyni ofl.
• Landgræðsla ríkisins rannsakaði möguleika
á uppgræðslu Bakkafjöru.
Líkantilraunir
Til að takast á við þetta verkefni hefur
Siglingastofnun íslands þróað líkantæknilega
aðferðafræði við siglingu skipa í gegnum brim,
sem byggir m.a. á reynslu á siglingu fiskiskipa
í innsiglingu til hafnanna á Hornafirði,
63