Læknablaðið - 01.11.2023, Blaðsíða 20

504 L ÆKNABL AÐIÐ 2023/109
Jens Stensrud1 sérnámslæknir
Óskar Örn Óskarsson1 barnalæknir
Helga Erlendsdóttir2 lífeindafræðingur og klínískur prófessor
Valtýr Stefánsson Thors1,3 barnasmitsjúkdómalæknir
1Barnaspítala Hringsins, Landspítala, 2sýkla- og veirufræðideild
Landspítala, 3læknadeild Háskóla Íslands.
Fyrirspurnum svararJens Stensrud, jensg@landspitali.is
Greinin barst til blaðsins 26. maí 2023,
samþykkt til birtingar 13. október 2023.
Á G R I P
Ellefu mánaða gömul stúlka var send á bráðamóttöku
Barnaspítala Hringsins vegna hita og slappleika. Stúlkan var
bráðveik við skoðun með sveiflukennda meðvitund. Henni
versnaði mjög hratt stuttu eftir komu og reyndist hún vera með
heilahimnubólgu af völdum Streptococcus pneumoniae. Frá
mars 2022 hafa greinst nokkur tilfelli af heilahimnubólgu af
völdum baktería hjá börnum og S. pneumoniae verið algengasti
meinvaldur. Sjúkdómsvaldandi hjúpgerðir hafa verið hjúpgerðir
sem eru ekki í almennu bóluefni sem hefur verið notað á Íslandi
og því tóku heilbrigðisyfirvöld þá ákvörðun vorið 2023 að breyta
bólusetningum barna gegn pneumókokkum.
Heilahimnubólga hjá börnum á
Íslandi af völdum pneumókokka
• Sjúkratilfelli og yfirlit •
Inngangur
Pneumókokkar (Streptococcus pneumoniae) eru ein algengasta
orsök heilahimnubólgu af völdum baktería.1 Einkennin geta
þróast mjög hratt og valdið lífshættulegu ástandi á skömmum
tíma og er því mjög mikilvægt að greina sjúkdóminn hratt og
hefja meðferð.
Árið 2011 hófst bólusetning með próteintengdu bóluefni
gegn tíu helstu meinvaldandi hjúpgerðum pneumókokka (Syn­
florix®, GSK) á Íslandi og ífarandi sýkingum fór fækkandi í
kjölfarið.2 Á árunum 2017­2021 greindust engin börn á Íslandi
með heilahimnubólgu af völdum baktería, en frá mars til des­
ember 2022 greinast sex börn, þar af þrjú með pneumókokka
(upplýsingar: sýkla­ og veirufræðideild Landspítala). Þau voru
öll með pneumókokka­hjúpgerðir sem ekki eru í PHiD­VC
(pneumococcal polysaccharide protein D-conjugated vaccine) 10
bóluefninu. Nýgengi heilahimnubólgu af völdum hjúpgerða
sem ekki voru í bóluefninu hefur einnig aukist í öðrum lönd­
um Evrópu, sem og í Bandaríkjunum.3­5 Við lýsum hér tilfelli
heilahimnubólgu af völdum pneumókokka hjá tæplega árs­
gömlu barni.
Tilfelli
Ellefu mánaða gamalli, almennt hraustri stúlku, var vísað á
bráðamóttöku Barnaspítala Hringsins frá heilsugæslu vegna
slappleika og hita í tvo daga. Stúlkan hafði verið bólusett sam­
kvæmt íslensku bólusetningarskema. Við skoðun var barnið
mjög slappt og lá hún á skoðunarbekk með lokuð augu. Húðin
var föl en þurr og heit með eðlilega háræðafyllingu. Hún var
með hraðan hjartslátt, 170/mín, og hita 39,3°C, en með eðlilega
öndunartíðni og súrefnismettun. Stúlkan brást lítið við skoðun
og umönnun en var þó öðru hvoru meira vakandi og fylgd­
ist með umhverfi. Vegna gruns um sýklasótt var uppvinnsla
hafin. Við blóðprufutöku vakti athygli að hún brást ekkert
við stungum. Hún varð mjög slöpp, meðvitund var skert og
hún féll í súrefnismettun þegar hún var lögð niður en vaknaði
þegar henni var haldið uppréttri. Hún fékk vökvabólus og 100
mg/kg af ceftriaxone í æð. Ákveðið var að framkvæma mænu­
vökvaástungu en féll hún þá aftur í súrefnismettun sem náðist
ekki upp þrátt fyrir súrefni og örvun. Meðvitund var sveiflu­
kennd og stúlkan tók öndunarhlé. Hún þurfti öndunaraðstoð