Skógræktarritið - 15.10.2005, Blaðsíða 43

til staðar frá náttúrunnar hendi.
Þetta sést best af því að vöxtur
getur verið allt að lOsinnum
meiri hjá innfluttum barrtrjá-
tegundum2,39'95'96 en íslensku birki
í Vaglaskógi,103 þar sem birki-
skógur er þó hvað vöxtulegastur
á fslandi.
bífríki og landgæði hafa skaddast
meira hérlendis af búsetu manna
en í flestum, ef ekki öllum, lönd-
um á norðlægum slóðum.7310008
t*"n"d',Þar Afleiðing þessara skemmda
(eyðing skóga, hnignun annars
gróðurs, jarðvegsrof), í samspili
við stuttan vaxtartfma og lágan
sumarhita, veldur margs konar
erfiðleikum við að koma á fót
starfhæfum skógarvistkerfum í
nöguðu, nöktu, næringarsnauðu
og tötrum klæddu landi. Ósjálf-
t>ær nýting viðkvæmra, tegunda-
fábreyttra vistkerfa f eliefu aldir
hefur leitt til þess að landið er að
miklu leyti auðn sem ekki er í
neinu samræmi við gróðurfars-
skilyrði. Líffræðileg fábreytni
vegna einangrunar er talin ein
helsta ástæðan fyrir þvf að
vistkerfi landsins reyndust jafn
viðkvæm fyrir búsetunni og
rányrkju beitarbúskapar eftir
landnám, einfaldlega vegna þess
hve fáar tegundir lífvera voru
burðarásar íslenskra þurrlendis-
vistkerfa.26
Rök með innflutningi erfðaefnis
«1 skógræktar og landbóta
Aukin líffræðileg fjölbreytni eykur
fanþol lífkerfa
Með þvf að nýta erfðaauðlindir
annarra landa til skógræktar og
landbóta, er þess að vænta að
íslendingar geti bætt hag nú-
hfandi og komandi kynslóða og
eflt lffrfki landsins, án þess að
öðrum verðmætum verði fórnað.
Reynslan sýnir að innfluttar
tegundir bjóða upp á möguleika
sem ekki er að finna í „uppruna-
legri flóru" íslands. Alaskalúpfna
getur náð fótfestu og þroska á
melum, söndum, áraurum og
öðru vangrónu, næringarsnauðu
iandi, skjótar en nokkur innlend
tegund.8 Með því stöðvar hún
hraðfara jarðvegsrof sem hvar-
vetna á sér stað á ógrónu og
vangrónu landi.73 Sömu sögu er
að segja af niturbindandi trjám
og runnum, s.s. elritegundum.125
Rússalerki, sitkagreni og aiaska-
ösp, ásamt fleiri hávöxnum,
hraðvöxnum trjátegundum, verða
undirstaða timburiðnaðar eftir
fáa áratugi, bæta vatnsbúskap og
nærveður og eru skilvirk mót-
vægisaðgerð gegn uppsöfnun
gróðurhúsalofttegunda f and-
rúmslofti.94 Sumar þessara
tegunda geta jafnvel vaxið vei og
örugglega við aðstæður sem eru
fslenska birkinu ofviða.
Það er því Ijóst að
innfluttar tegundir
eru 09 verða snar
þáttur í þi/í að
stemma stigu tfið
gróðureyðingu, jarð-
vegsrofi, gróðurhúsa-
áhrifum og geta
aukið framleiðslugetu
lands á sjálfbæran
hátt.
Með því batna líkur á að þjóðinni
geti liðið hér vel, f sátt við land
og umhverfi, á tfmum þegar vist-
kreppa steðjar að ört fjölgandi
mannkyni.
Viðbrögð við hlýnandi loftslagi
Innflutningur plöntutegunda til
íslands gæti reynst raunhæf leið
til þess að viðhalda og efla
heilbrigði og þanþol íslenskra
vistkerfa, ef spár um hlýnun
ioftslags vegna gróðurhúsaáhrifa
rætast. Hafa ber í huga að áætluð
hlýnun andrúmslofts, einkum á
norðlægum breiddargráðum,
gæti orðið allt að 10-100 sinnum
örari en sú hlýnun sem varð,
vegna náttúrlegra loftslags-
sveiflna, við upphaf þess hlý-
skeiðs ísaldar sem við nú lifum á.
3.33.35.44,83 pær breytingar sem spáð
er að verði á loftslagi og veðurfari
á norðurslóðum eru meiri en
gerst hafa a.m.k. á síðustu 110
þúsund árum,3 og e.t.v. á
síðastliðnum 40 milljónum ára.49
Sá möguieiki er því fyrir hendi að
stór hluti af núverandi flóru
íslands fái ekki brugðist nægilega
skjótt við svo örum um-
hverfisbreytingum, heldur dagi
uppi sem nátttröll, nema á hæstu
fjöllum. Bent hefur verið á
hættuna á því að eyðimerkur-
myndun færist enn frekar í auk-
ana á íslandi við hlýnun loftslags,
því hlýnun gæti leitt til þess að
stór landsvæði þorni upp.12
Skýrsluhöfundar norðurskauts-
ráðsins telja að veruleg hætta
vofi yfir birkiskógum á norður-
sióðum, vegna bættra afkomu-
möguleika haustfeta (Operophtera
brummala) í hlýrri vetrum.3
Hvaða trjátegundir eiga að fylla
tómarúmið, fari svo að fyrr-
nefndar „dómsdagsspár" rætist?
Slíkri spurningu er vandsvarað á
tímum ófyrirsjáanlegra, hnatt-
rænna loftslagsbreytinga. Þótt
áætlað sé, að meðalhiti um
miðja þessa öld verði 2,5°C hærri
en hann er nú, ríkir mikil óvissa
um það hvernig breytingar f
hitafari og úrkomu munu koma
fram á einstökum svæðum
landsins.4 Engu að sfður er ljóst
að verði líffræðilegri fjölbreytni
haldið f hámarki (sem þýðir aukin
SKÓGRÆKTARRITIÐ 2005
41