Skógræktarritið - 15.10.2005, Side 68

7 8 9 10 11 12 13 14 15
Sumarhiti við sjávarmál (°C)
— ' .... ■ ■ ► I.HIýnar
^ 2. Kólnar
► 3. Hlýnar á ný
Mynd 6. Viöbrögð útbreiöslumarka birkiskóglenda við breytingum d sumarhita. ( hlýnandi
sumrum sáir birkiö sér upp hlíðarnar uns sáningarmörkum er náö. Sáningarmörkin eru \>ar
sem fræplöntur geta fest rætur, lifaö af og vaxið í nýtt tré. Kólni í veöri hopar birkið ekki
nema það kólni niður fyrir þau mörk að gömul tré haldi velli. Gamla birkið þolir lægri
sumarhita en fræplönturnar og endurnýjast með teinungum frá rótarhálsi. Gömlu ræturnar
geta þraukað þannig nánast um allan aldur. Kólni við skógarmörk niður fyrir þolmörk gömlu
trfánna hopa skógarmörkin niður hlíðina. Hlýni á ný sækir birkið ekki upp hlíðina fyrr en
sáningarmörkin eru komin upp fyrir skógarmórk.
og dreifðust nokkuð jafnt með
fjarlægð frá sjó (mynd 2).
Mynd 3 sýnir mögulega út-
breiðsiu birkis f Fnjóskadal
miðað við 7,6°C hitamörk ásamt
núverandi birkiskóglendum.
Innan þessara marka eru 28.000
ha. Núverandi birkiskóglendi er
3.180 ha eða 11,4% af því landi
sem er innan hitamarka birkisins
í Fnjóskadal. Ágúst H. Bjarnason
áætlaði að í upphafi 18. aldar
hafi birkiskóglendi í Fnjóskadal
verið um 10.000 ha.26 Sé það rétt
metið hefur um 36% af því landi
sem gat borið birki verið birki
vaxið á þeim tfma. Við landnám
hefur ekki allt Iand neðan 7,6°C
hitalínunnar verið birki vaxið.
Eins og í dag hafa skógarmörkin
verið tennt með skóglausum
köflum þar sem skriður eða
snjóflóð höfðu nýlega fallið.
Neðar í hlíðunum voru blautir
Mynd 5. Kynlaus endurnýfun birkisins
(Betula pubescens) íbirkiskógabeltinu við
Norður- Atlantshaf. Þegar gömlu
stofnarnir eldast og feyskna spretta upp
teinungar (sprotar) frá rótarhálsi trjánna.
Þessir sprotar vaxa upp og mynda nýja
aðalstofnna. Síðar þegar þessir stofnar
missa móðinn koma nýir teinungar frá
rótinni og endurnýja tréð. Sama gerist í
rótarkerfinu, ungar rœtur taka við af
gömlum og fúnum rótum. Með þessu móti
getur birkitréð lifað nánasl endalaust þótt
enginn hluti trésins lifi meira en 1-2 aldir.
mýrablettir og eyrarnar næst
Fnjóskánni skóglaus. í Fnjóskadal
og aðlægum dölum eru aðstæður
þannig að tiltölulega auðvelt er
að meta hve mikið land var birki
vaxið, en það bíður betri tfma.
Það hefur samt vart verið minna
en 20.000 ha.
Möguleg útbreiðsla birkis á
íslandi
Hitalíkan okkar Hans var notað til
að teikna mögulega útbreiðslu
birkis miðað við sumarhita.
Hitalíkanið er þannig að meðal-
hiti hvers mánaðar, þriggja
mánaða tímaþila og árshita fyrir
hverja veðurstöð (tímabil 1931-
1960) var reiknað að sjávarmáli
miðað við hitafallið f neðstu 500
m lofthjúpsins yfir Keflavíkur-
flugvelli. Sfðan var gert hitakort
af íslandi miðað við sjávarmál.
Hitakortið við sjávarmál, þrívítt
yfirþorðskort af landinu og hita-
fallið í lofthjúpnum var síðan
notað til að reikna hitann í
hverjum punkti á yfirborði
landsins.
Mynd 4 sýnir þau svæði á
íslandi sem eru innan 7,6 og
9,2°C sumarhita. Að frátöldum
jöklum, ám og vötnum eru innan
7,6°C markanna 4.603.596 ha
(44,6%) en 1.670.376 ha (16,2%)
innan 9,2°C markanna (tafla 1).
Á gróðurkorti Náttúrufræði-
stofnunar er landi skipt í 1)
mólendi, graslendi og ræktun, 2)
votlendi, 3) birkiskóga og kjarr, 4)
mosagróður, 5) bersvæðisgróður,
6) jökla, 7) ár og 8) vötn. í töflu 1
66
SKÓGRÆKTARRITIÐ 2005