Skógræktarritið - 15.10.2005, Qupperneq 71

jarðvegsins. Lofthiti í tveggja
metra hæð (hæð hitamæla á
veðurstöð) er nokkru lægri. Víða
á láglendi íslands er sumarhiti
augljóslega yfir sáningarmörkum
birkisins. Svo dæmi sé tekið þá
hefur birki sáð sér á stór svæði á
Fljótsdalshéraði, í Hornafirði og
á Skeiðarársandi síðustu árin.
Þessi svæði eru öll með yfir 9,2°C
sumarhita (mynd 4). í eftirfarandi
dæmi er notast við 9,2°C sem
ágiskun fyrir sumarhitamörk fyrir
sjálfsáningu birkisins.
Mynd 6 sýnir hvernig út-
breiðslumörk birkisins breytast
með breytingum á hitafari. Á
hlýju tímaskeiði sáir birkið sér
upp hlíðina að sáningarmörkum
sfnum. Kólni í veðri hopar birkið
ekki fyrr en kólnað hefur niður
fyrir þolmörk gömlu trjánna.
Hlýni á ný sáir birkið sér ekki upp
fyrir skógarmörkin nema hlýn-
unin sé svo mikil að sáningar-
mörkin færist upp fyrir skógar-
mörkin frá hopunarskeiðinu.
Kynlaus endurnýjun trjánna
veldur því að útbreiðslusvæði
birkisins er tiltölulega stöðugt
þrátt fyrir sveiflur í veðurfari.
Fylgitegundir birkisins í birki-
skógabeltinu við Norður- Atlants-
haf virðast einnig geta endur-
nýjast án fræsáningar.” Þær eru
helstar reyniviður (Sorbus
aucuparia), grænlenskur reynir (S.
groenlandica), blæösp (Populus
tremula), gráölur (Alnus incana),
grænölur (A. crispa), heggur
(Prunus padus) og víðitegundirnar
gulvfðir (Suiix phylicifolia), loðvíðir
(S. lanata), rjúpuvíðir (S. glauca)
og viðja (S. myrsinifolia var.
borealis). í Skandinavíu endur-
nýjast skógarfura (Pinus sylvestris)
og rauðgreni (Picea abies) nánast
eingöngu með fræi. Af þeim
sökum eru þessir barrviðir mun
viðkvæmari fyrir veðurfars-
sveiflum en birkið. Kynlaus
endurnýjun trjánna er lfklega
Heimildir
1. Bohn, U., Neuhausl, R., unter Mitarbeit von Gollub, G., Hettwer, C.,
Neuhauslová, Z., Schluter, H. & Weber, H. (2000/2003): Karteder
natiirlichen Vegetation Europas/Map of the Natural Vegetation of Europe.
Mapstab/Scale 1:2500000. Teil 1: Erlauterungstext mit CD-ROM; Teil 2:
Legende; Teii 3: Karten. Munster (Landwirtschaftsverlag)
2. Glawion, R. (1985). Die natiirliche Vegetation \slands als Ausdruck des ökologischen
Raumpotentials. Bochumer Geogr. Arbeiten 45: 1-208, +2 Vegetationskarten
1:500.000.
3. Árni Magnússon og Páll Vídalín. larðabók. Hið íslenska fræðafélag í
Kaupmannahöfn, 1913-1917. Ljósprentuð útgáfa, Oddi, Reykjavík 1980.
4. |ón Aðalsteinn lónsson og Svavar Sigmundsson (ritstjórar).
Skaftafellsýsla. Sýslu- og sóknarlýsingar Hi«s íslenska bókmenntafélags
1839-1873. Sögufélag, Reykjavík 1997.
5. Sigurðsson, S. 1900. Skógarnir í Fnjóskadal. Andvari 25: 144-175.
6. Flensborg, C. 1907. Islands Skovsag i 1906. Sxrlryk afTidskrift for Skovvæsen
Bd. XVIII, B. p 158-185.
7. Agnar F. Kofoed-Hansen. Skógfræðileg lýsing íslands. Bókaverslun Sigfúsar
Eymundssonar, Reykjavík 1925.
8. Snorri Sigurðsson og Hákon Bjarnason. Skóglendi á íslandi. Athuganir á stxrð
þess og ástandi. Skógrækt ríkisins og Skógræktarfélag fsiands. Reykjavík
1977.
9. Nefnd um landnýtingaráætlun. Landnýting á íslandi og forsendurfyrir
landnýtingaráætlun. Landbúnaðarráðuneytið. Reykjavík 1986.
10. Þorbergur Hjalti Jónsson. Rannsóknirá íslensku birki. Náttúrufræðistofnun
íslands, Arsrit 1998. bls. 13-18.
11. Ellenberg, Heinz (1966). Leben und Kampf an den Baumgrenzen der Erde.
Naturwissenschaftliche Rundschau 19: 133-139.
12. Grace, |. & james, J. (1993). Physiology of trees at treeline. bls. 105-114 í:
Forest Development in Cold Climates. |. Alden et al. (eds). Plenum Press, New
York, 1993.
13. Wardle, P. (1993). Causes of alpine timberline: a review of the hypotheses.
bls. 89-103 í: Forest Development in Cold Climates. J. Alden et al. (eds). Plenum
Press, NewYork, 1993.
14. Haukur Ragnarsson (1969). Vaxtarskilyrði ýmissa trjátegunda á fslandi.
Ársrit Skógræktarfélags íslands 1969. bls. 8- 18.
15. Aas, Borre. Bjorke- og barskoggrenser i Norge. En undersokelse av de over, klimatiske
skoggrenser. Hovedfagsoppgave i naturgeografi 1964 II. Oslo 1964.
16. Wardle, P. (1993). Causes of alpine timberline: a review of the
hypotheses. bls. 89-103 í: Foresí Development in Cold Climates. J. Alden et al.
(eds). Plenum Press, NewYork, 1993.
17. Tranquillini, W. Physiological ecology of the alpine timberline. Tree existence at high
altitudes with special reference to the European Alps. Springer-Verlag. Berlin,
Heidelberg, New York 1979.
18. Mork, E. (1968). Okologiske undersokelser i fjellskogen i Hirkjolen
forsoksomráde. Meddelelser fra Det Norske Skogforsoksvesen 93, XXV: 461-614.
19. Páll Bergþórsson (1996). Hitafar og gróður. Búvísindi Icelandic Agricultural
Sciences 10: 141-164.
20. Haraldsson, H.V. & Ólafsdóttir, R. (2003). Simulating vegetation cover
dynamics with regards to long-term climatic variations in sub-arctic
landscapes. Global and planetary change 38: 313-325.
21. Ólafsdóttir, R., Schlyter, P. & Haraldsson, H. (2001). Simulating Icelandic
vegetation cover during the Holocene implications for long-term land
degradation. Geografiska Annaler 83 A (4): 203-215.
22. Körner, C. & Paulsen, J. (2004). A world-wide study of high altitude
treeline temperatures. journal of Biogeography 31: 713-732.
SKÓGRÆKTARRITIÐ 2005
69