Fróðskaparrit - 01.01.1991, Blaðsíða 124

Fróðskaparrit - 01.01.1991, Blaðsíða 124
128 LEIKAR OG LÆRDAR skilja týdningin av, hvørja nyttu tað gjørdi. Tað er ein spurningur, sum landslæknin ofta nevnir i sínum ársfrágreiðingum til Sund- hedskollegiet. »Jordemødrenes begreb om antiseptikkens betydning er for de flestes vedkommende yderst tarvelig, ligesom deres kundskaber og øvrige kvalificationer for en- keltes vedkommende ere minimale« (1883) og »Forstáelse for antiseptiske midler mang- ler hos selv iøvrigt dygtige Jordemødre« (1893). - Summar ljósmøður, sum komu til í 1920-unum siga, at eldri ljósmøður hildu tað vera óneyðugt hóvasták, at tær gjørdu so nógv burtur úr at sóttreinsa seg. Við lógini frá 1878 fingu ljósmøður eina skyldu aftrat: tær skuldu føra dagbók og skriva upp ymist um hvønn barnburð, tær høvdu. Endamálið var bæði at fáa betri hag- tøl fyri fødd og deyðfødd o.a.tíl., og betri eftirlit við ljósmøðrunum og hvat tær gjørdu. Tað hevði við sær, at skriviundirvís- ing varð givin á skeiðunum í Havn. Ikki vóru læknarnir so væl nøgdir við dagbókaskriv- ingina. »Jordemødrene lader pá forskellige punkter meget tilbage at ønske. Statistik er fra den kant under al kritik ...« (1891). »Manges protokolføring er, som det allerede fremgár af en sammenligning mellem præs- ternes og jordemødrenes statistiske indberet- ninger om fødte børn, mildest talt mere end skødesløs.« (1893). Ein partur av arbeiðinum var ferðing, og at bíða. Var tað í bygdini, har ljósmóðirin búði, hevði tað ikki so nógv at siga, um kon- an ikki átti skjótt eftir, at hon hevði sent boð eftir ljósmóður; men var tað í eini aðrari bygd, mundi tað mangan kennast drúgt at bíða og hugsa um alt, ið lá á láni heima. Mangar eru frásagnirnar um vandamiklar ljósmóðurferðir á sjógv og landi - allar ljósmøður, eg havi tosað við, nevna dømi um ringar og ótespiligar ferðir. Annað arbeiði Landslæknin C. Manicus nevnir í 1827, at ein fyrimunur við at halda skeið fyri ljós- møðrum er, at tær á avsíðis støðum kunnu ganga læknanum til handar. Sum heild má tó sigast, at lítið sæst í skjølum til, at nakað skipað samstarv hevur verið millum læknar og ljósmøður um sjúkrarøkt yvirhøvur. í »Instruks for ... Jordemødre pá Færø- erne« frá 1881 stendur, at ljósmøður »aldeles ikke má give sig af med sygebehandling« utt- an tað, sum tær hava lært á ljósmøðraskúla ella á skeiði hjá landslæknanum; har lærdu tær m.a. eisini at æðraláta (eisini nevnt at koppseta). í 1883 søkti ein ljósmóðir á út- oyggj sóknarstýrið um tól til koppseting, og eftir áheitan gav landslæknin sóknarstýrin- um viðmæli: »... idet jeg gjør opmærksom pá den store betydning, det pá et sá afsides- liggende sted ... kan have, at der i givet til- fælde kan udføres en ordentlig kopsætning«. - Heimildarfólk eg havi tosað við, nevna eisini ofta, at ljósmøður høvdu koppseting- artól. í »Instruks for Jordemødre ..« frá 1921 er m.a. nevnt arbeiði, sum ljósmøður ikki máttu gera, t.d. klæða lík, fáast við sjúk kríatúr, arbeiða við jørð o.m.a. Høvuðsor- søkin til, at hetta kom at standa í instruksin- um var, at tær máttu verja seg sum frægast fyri at draga smittu til seingjarkonurnar. Hetta hevur illa hóskað saman við gerandis- dagin hjá fólki flest á smábygd tá, og mundi tað tí ikki altíð verið farið so gjølla eftir lóg- arboðunum. Her eru nøkur dømi úr 20. øld, men hugsandi er, at sama var fyri 1900: »Tað var ikki bara at vera jarðarmóðir, tað var so
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148

x

Fróðskaparrit

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fróðskaparrit
https://timarit.is/publication/15

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.