Fróðskaparrit - 01.01.1991, Blaðsíða 125

Fróðskaparrit - 01.01.1991, Blaðsíða 125
LEIKAR OG LÆRDAR 129 nógv annað at taka hond í, bæði fólk og fæ. Var nakar dottin og hevði fingið løst, so komu tey til mín . . .« (Ljósmóðir á útoyggj í starvi til uml. 1940). eldri, minnast aftur til mín og koma at heilsa upp á meg — eg minnist ikki tær allar, men tær minnast meg.« »Tað var ikki eitt menniskja, sum doyði í bygdini, at hon ikki bæði skuldi seyma líkverju og sovorðið.« (Dóttir ljósmóður í starvi til uml. 1920). »Omman gekk sum ein doktari um alla oynna. Hon gjørdi lík í stand, koppsetti, og dugdi sera væl at ugga nervaveik. ..« (Um ljósmóðir í starvi uml. 1900-1920). Undir fyrra heimsbardaga var dýrtíð í Føroy- um, og í 1918 fingu allar Ijósmøður (og læknar) boð frá landslæknanum um at ansa eftir, um nakar leið neyð orsakað av dýrtíð- ini, og um so var boða kommunustýrinum frá, »der vil kunne afhjælpe Nøden ved Hjælp af Dyrtidsloven.« Hvussu var við tí og ikki at fáa hjálp frá kommununi, so benda nógvar frásagnir um, at ljósmøður, sum høvdu umstøður at hjálpa, sjálvar hava veitt hjálp eftir tørvi og førimuni, t.d. at tær lótu tey fáa klæðir og kanska mat, og at tær tóku eldri børn heim við sær at vera styttri ella longri tíð. Ljósmøður, eg havi tosað við, minnast mangar aftur á ringar tíðir, t.d. í 1930-árun- um. »Eg visti nøkulunda, hvussu tað var stillað økonom- iskt, so eg plagdi altíð at syrgja fyri at hava toy við mær, so eg kundi skifta á teimum, ið hvussu er fyrstu ferð eftir at tær høvdu átt. Tað betalti eg sjálvt, eg var gift og hevði tað so gott sjálvt, at tað kundi eg tilláta mær« (Ljósm. f. um 1895) Soleiðis segði ein í samrøðu, og fleiri hava sagt nakað tað sama. Henda ljósmóðir læt tó, eins og allar aðrar, væl at blíðskapi: »Tey vóru altíð forferdiliga blíð, vistu bara ikki, hvat gott tey skuldu gera, um tey høvdu ráð ella ikki ráð. Tað var ein sovorðin kærleiki. Eg havi ongantíð merkt tað meira enn nú. Nógvar konur, sum nú eru Ljósmøður og fólkatal í bókini »Faroe - the emergence of a nati- on« skrivar John F. West: ».. . But the chief element in population growth in Faroe ... was the improvement in medical care (es- pecially midwifery techniques) which probably be- gan to be felt in the Faroe from about 1780...« Ymsar metingar eru um orsakir til fólka- vøkstur og minkandi deyðatal tey seinastu 200 árini. Ójavnt er, hvussu nógvan dent granskarar hava viljað lagt á, hvønn týdning t.d. læknafrøði og reinføri hava havt í hesum sambandi í 19. øld. Tað liggur uttan fyri evnið í hesi grein at taka støðu til metingar av orsøkum til fólka- vøkstur í Føroyum. Um ljósmøðurnar skuldu havt nakra ávirkan yvirhøvur, skuldi tað kunnað sæst aftur í tølum fyri, hvussu nógvar konur doyðu í barsilssong, og hvussu nógv børn vóru deyðfødd ella deyð sum ný- føðingar. I 1840-árunum undraðist Panum lækni á, at talið á deyðføddum var so lágt í Føroyum samanborið við onnur lond. Eitt legði hann tó dent á, at tað var ikki ljósmøðrunum fyri at takka16. Landslæknin savnaði m.a. tøl fyri, hvssu nógv vóru fødd og deyð, og metti í ársfrá- greiðingum til Sundhedskollegiet um orsakir til broytingar í hesum tølum. Hagtølini vísa, at í seinna helmingi av 19. øld var %-talið á deyðføddum rættiliga óbroytt 3-4% av livandiføddum. Okkurt ár- ið niðanfyri, og stundum fór tað væl upp um tað, men tá ganga samtíðis ringar umfars- sjúkur (meslingar, skarlaksfepur). Frá 1880
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148

x

Fróðskaparrit

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fróðskaparrit
https://timarit.is/publication/15

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.