Fróðskaparrit - 01.01.1991, Blaðsíða 126

Fróðskaparrit - 01.01.1991, Blaðsíða 126
130 LEIKAR OG LÆRDAR og nøkur ár fram vórðu 2-4 konur um árið skrásettar sum deyðar í barsilssong. í bókini »Mellom kloke koner og kvit- kledde menn« nevnir Kristina Kjærheim nakað um fólkatalsvøkstur og deyðatal í Noreg, og niðurstøða hennara er: »Derimot kan vi ikkje gi jordmødrene nokon særleg stor del av æra for at dødsprosenten for spedbarn gjekk ned. Der vi særleg ville ha venta á sjá resultatet av arbeidet deira - nemleg i talet pá dødfødde - finn vi lita bet- ring fram gjennom hundreáret« (t.e. 19. øld)17. Tað nyttar lítið at spyrja, hvussu vorðið hevði verið, um skúlaðar ljósmøður høvdu verið so mangar, sum landslæknin mælti til. Enn minni vita vit, hvat skúlaðar ljósmøður kundu havt gjørt til at minka um varandi mein hjá konum og børnum, sum stavaðu frá skeivari ella ófullfiggjaðari burðarhjálp. Tann høgi miðalaldurin, og tað at ljós- møður so ofta sigast at vera sjúkligar og út- slitnar, hevur sjálvandi sett mark fyri, hvør dugur var í hjálp teirra. Eitt er, at tær mang- an hava verið ferðamóðar og vekraðar, eitt annað, at um t.d. eyguni vóru farin at bila, kunnu vit hugsa okkum, at tað var størri meinbogi tá enn nú, eitt nú á vetrardegi ella -nátt og við so ringum ljósi, sum tey tá høvdu innandura. Eingin ivi er tí um, at í mongum førum hava aðrar royndar konur, sum skuldu ganga ljósmóðurini til handar, havt minst líka stóra ábyrgd av, at rætt varð atborið. - Her kann liggja ein grund til, at fólk vóru trek at lata ljósmóðurini samsýn- ing í peningi. Ikki var siður at gjalda nær- konum og monnum, ið fylgdu ella settu ljós- móður um sund, pening fyri tað, um tey kunnu hava samsýnt teimum á annan hátt. í øllum førum kunnu vit tó siga, at einki sæst til, at ljósmøðraviðurskiftini í Føroyum broyttu nakað talið á deyðføddum og konum deyðum í barsilssong meginpartin av 19. øld. Leikar og lærdar í Noreg verður sagt, at lærdar ljósmøður so tíðliga sum í 1790 høvdu fingið einkarrætt í býum at virka, og at tær hava saksøkt ólærd- ar og fingið viðhald18. Eisini í Danmark var var leingi so, at fólk høvdu betri álit á sjálv- lærdum Ijósmøðrum enn skúlaðum". 1810- reglugerðin hevði reglur um sekt fyri at boð- senda ólærda, tá ið lærd ljósmóðir var. Tað bendir í sjálvum sær á, at tað var vanligt og mett sum ein trupulleiki, sum bæði myndug- leikar og ljósmøður vildu steðga við lóg. í Føroyum vita vit, at landslæknarnir einki álit høvdu á teim ólærdu. Brot úr skrivi landslæknans til Sundhedskollegiet 14.5 1877 kann vísa, hvat verður hildið at vera veikleikar hjá ólærdum ljósmøðrum. »... At en Jordemoder med en sá utilstrækkelig Uddannelse ofte vil være udsat for at begá Misgreb (f.ex. af Mangel pá Øvelse opgive at foretage en nødvendig Vending og derved ofre i det mindste Barnets Liv, at hun vil være udsat mere end ønske- ligt for at tabe Modet, hvor det i faretruende Tilfæl- de gjælder om resolut Indgriben . .., at hun pá den anden side ofte i ganske naturlige Tilfælde vil føle sig kaldet til at yde en unødvendig og følgelig skade- lig Assistance ... og det vil være vanskeligt theore- tisk at gjøre hende en fornuftig Antiseptiks Nødven- dighed indlysende og dens Methode forstáelig ... at hun i det hele taget .. . ofte má komme i Forlegen- hed og bl.a. sáledes ofte meget vanskeligt ... at af- gjøre ... pá hvilket Standpunkt der i et givet Tilfæl- de skal sendes Bud 6-8 Mil efter lægen — alt dette og lign. er noget, som Lægerne heroppe have hyppig Leilighed til at overbevise sig om...« So seint sum 1875 skrivar landslæknin, at tað er ilt at meta, í hvussu mongum førum ólærdar veita burðarhjálp, tí eingin skráset- ing er, so leingi ljósmøðurnar ikki hava skyldu at føra dagbók. Spurningurin er so,
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148

x

Fróðskaparrit

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fróðskaparrit
https://timarit.is/publication/15

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.