Alþýðublaðið - 24.12.1948, Blaðsíða 12

Alþýðublaðið - 24.12.1948, Blaðsíða 12
12 • " jólablad Alþýðublaðsins sjónu þessara meinvætla. Til var og það, að huldumenn heimsæktu fallcg- ar stúlkur, sem höfðu bæjarvörzlu með hondum þessa nótt fluttu þær til huldubyggða og tóku þær sér fyr- ir komi. Já, það var margt á kreiki á jólá'- nótt hér áður fyrr meir. tjósin voru éina vörnin gegn heimsókn þessara gesta, sem flestir kunnu mýrkrinu bezt. Því var það siður, og cr rauhar sumS staðar enn, að tendra Jjós í hyerju horni og hverjum afkima hí- býlanna, svo að hvergi bæri á skugga, sópa pall og göng og hafa all't sem hreinlegast. Sumar húsfreyjur höfðu og yfir, til vonar og vara, þulu þessa, þegar þær höfðu lokið við að þrífa baeinn og ljós voru kveikt: ,,Komi þeir, sem koma vilja; veri þeir, sou vera .vilía; fari þeir, sem fara vilja, mér og mínum að meinaiaus'u." Aðrir höfðu yfir þessa þulu á gamlárskvöld, en þá var flutningadagur áífa og íleiri óíreskra vera.- JÓLASVEINAR, EINN OG ÁTTA — Ekki ber heimildum saman um hversu margir jólasveinarnir voru^ Segja sumir 13, og kom þá sá íyrsti til byggða þrettán dögum fyrir jól síðan einn á dag og sá síðasti á.sjálía jolanóttina. Úr því fóru þeir að tinast á brott aftur, — 'einn á dag, og kvaddi því sá síðasti á þrcttándadag. Flestir töldu þá koma af hafi utari og að þangað hyrfu þeir aftur. Nöi'n þeirra v'or'u: Stekkjastaur, Giljagaur, Stúfur eða Pönnusleikir, Þvöruslcikir, Potía sleikir eða Pottaskefill, Askasleikir, Faldafeykir, Skyrgámur, Bjúgna- krækir, Gluggagægir, Gáttaþcfur, Kctkrókur og Kertasníkir cða Kerta- sleikir. Bcra nöfn þeirra'nokkuðmeð sér hvað hverjum þeirra fyrir sig þótti mesta góðgætið, en annars þrif- ust þeir hvað bezt á illu orðbragði maiina um jólaleytið. Aðrir eögðu jólasveínana aðeins 9. Bendir pg til þcss jólasveinavísan al" kunna: „Jólasveinar 1 og 8". Átti þa sé fyrsti þeirra að koma níu nóttum íyrir jól, og' síðan hver af öðrum. Segir svo um það í gamalli vísu: „Uppi á stól stendur mín kanna. Níu nóttum fyrir jól þá kem ég til manna." . Þá var og til sú trú, aö þcir hyri'u allir á haf úl á aði'angadag, og stæði því alltaf vindur af landi þann dag. Um*útlit jólasveinanna og vaxtar- lag var og skipt trú. Töldu suiriir þá mennska að vexti, en væru þó stórir og Íuralegir, Sögðu mcnn þá -klædda röndóttum föium, hafa gráa hixfu e§a hcítu á höfði og bera á baki poka gráan og mikinn. Aðrir sögðu þeim svipa iílt lil mennskra marina; lýstii þcim þánnigj að þeir væru klofnir upp í háls og með' fætur kringiótta; enn aðrir sögðu þá áð mesíu leiti búk ni'ður úr. Glettiur vör'u jölasvciiiarnir taldir; kom'það fyrir, að þeir spitilu mat cg gcrðu ýmsán óskunda, cinkura krökkum, cn að öðru leyti vuru þeir méiniausir og stafáði engum hætta af fcrðum þeii'ra. KEHTALJÖS OG KLZKÐÍN RAUÐ Frá öndverðu hafa'-jólin verið-hi tíð Jjossiris í héiðni .voru þaia helg haldiní tilefni veírarsólhvar.fa, — í' tiletni þess, að bá tók afti'r að longja daginn cg flóttj Ijósvættanriá srierist í EÓkn gégri íTiyrkravöldunum. Siöar, þcgar iólin urðu hátíð kristinria mánnaj ferigu þau táknræna þýðingu ícm sólhvarfáhátíð; sigur Ijóssins yfir mýrkrinu varð úm leið tálsn hins andlcga ijóas, er líói sígursæia sókn á hendur myrkravöldúnum við fæð- ingu frclsarans. Kertaljósin, sem tendruð voru í hvcrju baðstoíuhorni í gamla daga, voru sönnun þess og lákn, að jólin væru í tvöfaldri merk- ingu hátíð birtuníiar í hugum þcirra er ljósm kvciktu.' ¦— Raunar höfðu keríaljósin og cnn cinu hlutverki að gegriá meSan þjóðtrúin var við líði, — þau voru vörn gegn meinvættum þcim, scm myrkrið vcitti skjöl; mein- vættunum, scm sáu sitt óvænna, er dag tók aftur að lerigja og gcrðu því í örvæntíngu sinni leiftursókn til mannabyggða iim jólin, í þeirri von, að cf til vill tækist þeini að hrenvma eina mannveru, áður en yfir lyki um hríð'. Gegn, slíkri sókn 'dugð'i ekki hið vcika og hversdagslega skin grútarlampans og kolunnar. Því voru kerti steypt á hverjum bæ fyrir jóla- hátíuina. Ekki þótti sæmilegt ncma livcr lieimilismaðiir ætti sitt ljós um jólin, og hverju barni var gefið kctri, eitt eða fieiri ci'tir etnum og ástæðum. Auk þess þurfti húsfreyja yfir fleiru e'n cinu kertaijósi að ráða, þar cð hú'ri varö að tcndra ljós í búri, eld- husi og bæjargöngum. Jólakötíurinn var lcið skcpna og uggvænleg. Væri einhver svo óhepp- iriri cða aumjir,. að harin fengi cnga ný'ja i'lík ej'a fataplagg um jólin, sat þessi kattarótukt um að hrcmma hann og éta, ¦— eða þá að minnsta kosti jóJaskammtinn lians. Það rcið þvi á að' sauma eða vinna nýtt plagg handa • lLverjum heimilismanni og Jjúka við það fyrir aðfangadag. Éink- um var sJtepna þessi sólgin í Iirakka, og ot't lieyrðist hún brýna klærnar á gaddfreðinni þekjunni eða ¦ ýlfra í gluggatóftirini, ef þau töfðu móður sína eða vinnultonurnar, er unnið var að saLÍmum og prjóni eða voru sjálf löt að prjóna illeppa og vettlinga. Það sótti margur meinvælturin að krakka grcyjunum síðustu daga fyrir jól, — ' og auk þess var sums staðar geymdur vöndur í horni. — ¦—. Kröltkunum var, að þv'í mcirí léttir og fagnaðar- efni heldur ch nokkrum öð'rum þeg- ar jólahelgin gekk í garð og ljósin voru kvcikt og allir mcinvættir'völd- um sviplir; jaínvcl vöndurinn. —.— BLESSAD HANGIKETID------------ ,,Blessað Jrángiketið. Allir eiga vií um jólin!" var haft eítir umrenningi einum. —¦ •—¦ —¦ Það tíðkaðist víðast hvar í sveit-; Lim að svo ríflcga var hverjum manni sk-ammtaö hangikjötið á aðfangadags- kvöld, að þeim hófsömustu tókst að-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.