Alþýðublaðið - 24.12.1948, Blaðsíða 23

Alþýðublaðið - 24.12.1948, Blaðsíða 23
Jólablað "Alþýðublaðsins 23 SAGNiR AF JON JÓN BISKUP VÍDALÍN er fædd- ur að Görðum á Álftanesi 1666, en dó 1720. Hann sigldi til háskólarts þegar hann var 21 árs gamall, en hefur að líkindum átt fremur erfitt uppdráttar, því að hann tók til þess óyndisúrræðis að ganga í herþjón- ustu, þegar hann hafði lokið guð- fræðinámi sínu. Jón iðraðist reyndar eftir þessu tiltæki sínu, áður ert langt um Ieið, en hann var þá orðinn svo bundinn í báða fætur, að hann varð að fást við herþjónustuna í tvö ár. Eftir þann tíma urðu umskipti á hpgum hansj og jvqru tjl þess.orsak- ir pæ'r,''s'eirt' nú 'skal greina. ¦ Einu sinni hélt Jón vörð rneð öðr- um hermönnum kringum höll Krist- jáns konungs 5., en dauðarefsing lá við, ef menn gengu um borgarstræt- 'in eftir þann tíma, er hermenn gengu á vörjð. Þetta kvöld vildi til, að kona ein var seinna á ferli en góðu hófi gengdi; komu varðmennirnir auga á hana og veittu henni þegar eftirför. Jón varð þeirra fóthvatastur og náði stúlkunni um leið og hún var að fara inn í hús sitt. Stúlkan baff Jón að gefa sér líf, en hann sagði, að annað hvort þeirra yrði að láta lífið eða þá allir hinir hermennirnir að öðrum kosti. Stúlkan bað Jón þá enn betur að skjóta sér undan, og varð það úr, að hann sleppti henni, en hún bað hann ¦ að finna sig og móður sína, sem bjó- þar í húsirtu og var finnsk að ættum, ef hann kæmist í lifshættu sín vegna. Að svo mæltu fór stúlkan inn í húsið og lokaði á eftir sér, en hermennirnir komu og heimtuðu stúlkuna aí Jóni. Hann svaraði illu einu og kvaðst fyrr skildi detta dauður niður en stúlk- unni yrði gert nokkurt mein, Her- mennirnir réðust nú á Jón, en hann varðist vel og drengilega, og segir sagan, að hann dræpi þá alla. Jón Var nú tekinn fastur og dæmdur til dauða, og átti hanh að riða harS- bakshesti til heljar. Því fefðaíagi var svo farið, að egghvasst járn var fest á milli tveggja stólpa. Að því búnu voru sakamennirnir settir upp á járnið, og voru hengd þung lóð neðan í fæturnar á þeim, svo að Jón Vídalín þeir klofnuðu þegar í tvennt. Áður en Jón skyldi stiga á bak, fór hann til mæðgnanna og sagði þeim, hvar komið var, en kerlingin saumaði bót í klofið á honum og fékk honum hjartarskinnsglófa, sem hann átti að setja upp áður en hann stigi á bak. Sumir segja aftur, að Þórður bróðir Jóns hafi verið viðstaddur, er Jón skyldi ríða harðbakshestinum; hafi hann þráhrækt í lófana og strokið þeim um bakið á klárnum. Jón var rtú settur á bak og lóðin hengd neð- an í fæturna á honum, en honum varð ekki meint við. Sumir segja, að hann hafi stungið niður höndun- um og þeytt sér upp, Og má marka léttleika hans af því. Það' eru og al'- mæli, að hann hafi sagt, þegar hann var kominn á bak: „Þessum skal til íslands ríða". Konungur var sjálfur viðstaddur og undraðist hann mjög, er hann sá, að Jón þoldi reiðlag þetta; skipaði hann að taka Jón af baki, og var það gert. Gaf konungur honum upp sakir, en rak hann úr herþjónustunni, og varð Jón því feg- inn. Eftir þetta dvaldist Jón I Kaup- mannahöfn um hríð og hafði lítið fyrir sig að leggja. Sagt er, að hann ætti alla ævi korða þann, er hami bar, þegar hann var dáti, og geymdi hann vandlega. Einu sinni fór Jón til kirkju, sem oftar, og skyldi hirðpreslurinn halda ræðu fyFir konungi og hirð hans. Þegar minnst varði, varð prestinúm snögglega illt, og var viðbúið að messugjörðin yrði að hætta í miðju kafi, en konungur kunni því illa, og bað einhvern af guðfræðingum þeim, er við voru staddir, að taka þar við, er presturinn hafði hætt. FjÖldi guð- fræðinga var í kirkjunni, en enginn þeirra þorði að verða við orðum kon ungs. Þegar Jón sá það, steig hann í stólinn eins og hann var og tók til rtl'áfe. Konungur hlýddi á ræðuna af mikilli athygli, en þegar honum þótti hún vera orðin hæfilega löng, stóð hann upp og benti Jóni að hætta. Jón var ekki á því og hélt áfram; herti hann nú ræðuna sem mest hann mátti og sagði, að það væri guðs- börnum sannarlega huggun og yndi sálum þeirra að heyra guðs orð, ert um Satans börn kvaðst hann ekki skeyta; prédikaði hann langa lengi skýrt og skorinort og hætti ekki fyrr en honum þótti sjálfum tími til kominn. Konungur dáðist mjög að orðfæri Jóns og einurð og sagði, að Kann væri betur fallinn til að vera biskup í Skálholti en hermaður í Danmörku. Eftir þetta virti kon- ungur Jón meira en aðra íslendinga og veitti honum kennaraembætti við Skálholtsskóla óðar er það losnaði, en það var árið^ 1692. Margrét Þorsteinsdóttir, móðir Jóns Vídalíns, bjó búi sínu meðan hann var erlendis. Hún frétti ufii vandræði þau ,er sonur hennar hafði ratað í, og var hún mjög áhyggju- full um hag hans. Stúlka ein var hjá Margréti, en ekki er getið urti nafn hennar. Einu sinni gekk stúlk- an út sem oftar, en kom inn aftur í snatri og sagði við húsmóður sfná: „Ég hef ekki oft séð hann Jón son þinn, heillin góð, en ekki þekki ég hann, ef hann kemur ekki utan tún". Margréti varð svo við þessa fregn, að hún rak stúlkunni rokna löðrung og sagði, að hún skyldi njóta þess eða gjalda eftir því, hvort hún segði
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.