Morgunblaðið - 24.02.1971, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 24.02.1971, Blaðsíða 17
MORGUNBLAÐIÐ, MH£>VIKUDAGUR 24. FEBRUAR 1971 17 4Hfr4fr4Hb4lHlH!HÍHÚ4Hfr4ÍHÍ^^ ;er Lakes í Súezskurði frá 5. febrúar sl. llir skurð :il Indlandshafs olíuflutningum ra stækkun ga ta af ir ð- S't iir iir ru u r m ar id la k- ið t- ta að m ar á skip úr prísundinni í Bitter Lakes. „DAYAN-ÁÆTLUNIN" Og þar við situr. Er Egypt- ar hófu „skæruhernað" sinn á næsta ári, sem þróaðist í „heita sumarið við skurðinn" eins og Dayan spáði vorið 1970, varð það til þess að allar hugmyndir manna og vonir um að skurðurinn yrði opnaður, urðu að engu. Vopnahléið, sem gert var 1970, og framlengt um 30 daga, 4. febrúar sl., hefur vakið vonir manna og at- hygli á ný. Fyrsta sporið var stigið af Dayan í september Sl., og var þar um að ræða leynilega áætlun um að „draga úr" hernaðarmætti og herliði við Súez svo hægt væri að opna skurðinn á ný. Enginn veit með vissu hvað fyrir Dayan vakti — kannski ekki einu sinni Dayan sjálf- ur, því hann hefur þann ávana að hugsa upphátt í hópi vina og við unga áheyr- endur, sem hann hefur yndi af að ávarpa, án þess þó að fylgja hugsunum sínum til enda. Eftir því, sem næst verður komizt hjá áreiðanlegum heimildum í kunningjahópi Dayans, mun hann aðeins hafa lagt til að stærri fall- byssur og skriðdrekar yrðu fluttir brott frgt bökkum skurðarins beggja vegna — en ekki að hermönnum yrði fækkað þar. Aðrar heimildir segja, að hann hafi gengið enn lengra og boðið að fremsta víglína ísraela yrði yfirgefin ef á móti kæmi eðlilegt ástand og friður á svæðinu. Líklegt er að um hafi verið að ræða fleiri en eina „Dayan-áætlun", en það sem máli skiptir er að henni, eða þeim, var hafnað. Hver hafnaði þessu? Einnig um það atriði standa deilur. fsraelskir blaðamenn eru helzt á þeirri skoðun að Bandaríkj amenn hafi stöðv- að málið er Dayan fór í heimsókn til Washington til þess að ræða þessa hug- mynd. Abba Eban, utanríkisráð- herra ísraels, hefur sagt að Egyptar hafi hafnað tillög- unum. Vitað var að Eban var þegar frá upphafi and- snúinn þessum hugmyndum — og hann hefur einnig mikla andúð á þeim sið hers höfðingjans að „hugsa upp- hátt" um viðkvæm mál. FRIÐ FYRST Líklegast er að áætluninni hafi verið vísað á bug af samráðherrum Dayans. Golda Meir, forsætisráðherra, minn ist enn heimhvarfs ísraela frá Sínai 1956 á grundvelli „.ábyrgðar" af hálfu Banda- ríkjanna, sem síðar reyndist einskis virði. Það er allt að því trúaratriði hjá henni að ísraelar verði að standa með alvæpni og við öllu búnir við núverandi vopnahléslínur, þar til fyrir liggur undir- ritaður friðarsamningur við Arabaríkin. Eban, utan- ríkisráðherra, sem á öðrum sviðum er álitin „dúfa" í her málum, er Goldu Meir sam- mála um þetta. Yigal Allon, varaforsætis- ráðherra og fyrrum hermað- Golda Meir ur, sem talar oft fyrir munn herforingjanna, heldúr því einnig til streitu að Súez- skurður sé „fullkomin vöm gegn skriðdrekum", og ekki megi undir neinum kringum- stæðum afsala sér stöðunni við hann áður en samið er um frið. „TILBOÐ" SADATS Þann 4. febrúar sl. var spurningin um Súezskurð vakin upp enn á ný, að þessu sinni af Anwar Sadat, for- seta Egyptalands. Hann bauð að „reynt yrði að opna skurð inn til siglinga" ef ísraelar féllust á „að draga sig til baka að nokkru." Þetta var djarfur leikur af hans hálfu og til þess gerður að koma ísraelum — og þó einkum Dayan — í vöm, og jafn- framt höfðaði egypzki for- setinn til eiginhagsmuna olíu notenda í Vestur-Evrópu. Enda þótt hugmyndin sem slík væri góð, virtust ísra- elar telja hana klaufalega fram setta. Staðreyndin er að í langri ræðu um stefnu Eg- ypta vék Sadat ekki einu orði að hugsanlegum friðar- samningum við ísrael, né heldur að því, hvort skipum ísraels yrði leyft að sigla um skurðinn er hann hefði verið opnaður. Varð þetta til þess að fsraelar höfnuðu þessu þegar í stað. Hershöfðingjar í ísrael voru fljótir að benda á að „önnur viglína" í Sínai- eyðimörkinni yrði mun lengri og dýrari í rekstri, bæði að því er tekur til pen- inga og mannafla, en núver- andi „Bar-lev"-víglína við Súezskurð. En hinn raunverulegi JORDANIA ar >st ist ta ru na að að á utn iu EQYPTALANO ALEXANDRlA Kortið sýnir legu Súezskurðar, en það er gert eftir ljósmynd, sem tekln var ur rísku geimfari 1965. Myndin var tekin á ská inn yfir Nílarósa í átt til suðausturs. tuuirfa- Moshe Dayan ásteytingarsteinn í þessum efnum kom fram í ræðu, sem Golda Meir flutti á þingi í ísrael fimm döguna eftir að Sadat flutti ræðu sína, en í ra?ðu sinni sagði frú Meir að tilboð Sadats væri „gegnsæ tilraun til þess að tryggja heimkvaðn- ingu liðs ísraels án þess að bjóða frið í staðinn." Þrátt fyrir þetta var ber- sýnilegt að ísraelski forsætis ráðherrann vildi ekki skella hurðinni með öllu í |ás. Frú Meir staðfesti, að fsrael væri reiðubúið að semja um opn- un Súezskurðar, jafnvel án þess að semja þyrfti um önn ur mál jafnhliða. Hún kvaðst vona að „draga mundi úr vígbúnaði" og á bakka Súez- skurðar kæmist „lífið í samt lag", og hér var um að ræða eins konar bergmál frá „Dayan-áætluninni". Með þessum ummælum átti hún við að egypzkir flóttamenn, sem orðið hafa að yfirgefa Súez og Ismalia vegna árása Israela, gætu snúið heim. En boltann sló hún kyrfilega aftur til Sadats. Það væri hlutverk Kaíró að setja fram áætlun í smáatriðum: Hvers langt ættu ísraelar að hörfa inn í Sínai, hvað á að koma í stað ísraelsku hermann- anna; verður skipum fsraels frjálst að sigla um skurðinn, og síðast en ekki sízt, mundi samkomlag um þessi atriði verða undanfari alvarlegra samningaviðræðna um öll mál, þar á meðal um landa- mæri ríkjanna, sem ljúka mundi með endanlegum frið arsamningum við fsrael? Ef Sadat getur mætt þess- um óskum ísraela, ætti fátt að standa í vegi fyrir því, að hann geti opnað Súez- skurðinn bráðlega á ný. FJÓRIR MÁNUÐIR Hin egypzka stjórn Súez- skurðar, skipuleggjendur hennar og verkfræðingar, beita nú kröftum sínum að undirbúningi þess að skurð- jrinn verði opnaður, og þeir gæta þess að láta engin orð falla um hinar stjórnmála- legu hliðar málsins. f bráðabirgðaaðalstöðvum stjórnar Súezskurðar skammt norðan Kaíró, er andrúms- loftið þannig, að engu er lík ara en menn séu við „öllu búnir" og viðræður við emb- ættismenn og verkfræðinga verða til þess, að menn fá hugboð um að fyrirmæli um að hefjast handa um að opna skurðinn séu á næsta leiti. „Við biðum aðeins eftir grænu ljósi," segir embættis maður einn. „Við getum haf- ið störf fyrirvaralaust. Skurð urinn mundi þola umferð á borð við þá, sem var 1967, um fjórum mánuðum eftir að hafizt verður handa um að hreinsa hann og opna." Verk fræðingur einn sagði, að það hefði tekið 103 daga að hreina á brott 54 „fyrirstöð- Anwar Sadat ur" 1957, en nú ætti þetta að taka skemmri tíma. Skipa flökin í skurðinum eru færri, og tækninni við að ná þeim hefur fleygt fram. Þessi verkfræðingur taldi að hægt væri að hreinsa skurðinn á þremur mánuðum. Eina vandamálið er að ná upp skipaflökunum, og stjórn Súezskurðar hefur þegar haft samband við fyr- irtæki þau, sem önnuðust hreinsunarstörfin 1957. Eitt helzta vandamálið við rekst- ur Súezskurðar var að sand- ur settist til í botni hans. Aðalástæðan til þessa var sjálf skipaumferðin sem kom hreyfingu á vatnið og skurð bakkana. Nú er skurðinn hef ur verið lokaður svo lengi, er sagt að mjög lítill sandur hafi setzt til í honum og sé hann ekki vandamál. Talið er að það muni kosta um 6 milljónir sterlings- punda að hreinsa skurðinn og 10 til 15 milljónir að opna hann endanlega til umferð- ar. Skurðurinn mundi í fyrstu verða opnaður til sigl- inga á borð við þær, sem tíðkuðust fyrir júní 1967, þ.e. að stærstu skipin, sem um hann kæmust, væru 75.000 smálestir. SKURÐURINN STÆKKAÐ- UR? En þá 45 mánuði, sem skurðurinn hefur verið lok- aður, hafa skipuleggjendur stjórnar hans ekki setið auð um höndum. Þeir hafa litið til framtíðarinnar, rannsakað olíuframleiðslumál heimsins, neyzlumarkaði og fram- leiðslulönd og fylgzt með þró uninni í smíði olíuskipa, sem skapað hefur slík risa- skip, að með engu móti kæm ust um skurðinn í núverandi mynd. Framtíðarskipulag og áætlanir varðandi skurðinn hafa verið gerðar með tilliti til þessa. Stjórnendur skurðarins gera lítið úr þeim spádóm- um, að risaolíuskipin hafi leyst Súezskurð af hólmi. Bent er á að þegar hafi ver- ið hafizt handa um hina svokölluðu „Nasser-áætlun" um stækkun Súezskurðarins í febrúar 1967, en fram- kvæmdir stöðvuðust í júní sama ár vegna Sex daga stríð3ins. Fyrsta skref Nass- er-áætlunarinnar var að breikka skurðinn úr 195 m í 285 m, þannig að allt að 200.000 smálesta skip kæmust þar um. Síðara skrefið, sem upphaflega var ráðgert að lokið yrði við 1975, gerði ráð fyrir stækkun þannig að 250.000 tonna skip kæmust um skurðinn. Nú er fyrir hendi endurskoðuð áætlun um að ljúka þessu verki á fimm til sex árum eftir að skurðurinn hefur verið opn- aður á ný. (Observer — öll réttindi áskilin). WIMHMHIWINMMHIHIHIHÍ^^ &

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.