Morgunblaðið - 23.05.1971, Blaðsíða 15

Morgunblaðið - 23.05.1971, Blaðsíða 15
MORGUNBLAÐHO, SUNNUDAGUR 23. MAl 1971 15 Gunnar Bjarnason, Hvanneyri: Landbúnaðarstefnan, bóndinn og þjóðfélagið VARLA er hægt að segja, að einhver sérstók „landbúnaðar- stefna" sé til á íslandi, orðuð og skilgreind af stjórnmálaflokkum. Hokkarnir birta að jafnaði fyr- ir kosningar misjafnlega loðnar yfirlýsingar um landbúnaðarmál. Eitt hefur verið sameiginlegt í öllum yfirlýsingum síðustu 5 ára tugi: aukin ræktun. Stjórnmálaflokkarnir eiga þó afsökun í þessu efni. Innan land búnaðarins eru margar stofnan- ir, sem hver mótar 'eins konar stefnu í sínum málaflokkum. Sumar þessara stofnana eru al- opinberar, en sumar eru hálf- opinberar. Félagskerfi bænda fléttast víða inn í þessar stofn- anir, og stundum einnig áhuga- mannahópar í þéttbýli, s.s. í skógræktarfélögum, garðyrkjufé laginu og ýmsum búfjárræktar- félögum. Búnaðarþing er ekki lengur hin algilda miðstjórn landbúnaðarins, og síðan Stéttar- samband bænda kom til sögunn ar, hafa málefnamörkin milli Bfl. ísl. og Stéttarsambandsins æ orðið ógl'eggri. Ríkjandi stefna í landbúnaðar málum er því eins konar summa af margvíslegum sjónarmiðum og markmiðum margra og sund urleitra stofnana, þar sem hver otar sínum tota og svo koma árlegar lagagerðir frá Alþingi, sem ýta við þessari stefnu í eina átt, eða aðra, án þess að um nokkra markandt heildarsttefnu sé að raeða, hvorki um byggða- þróun, framleiðslugreinar, bú- vöruverzlun né annað. Ég vil í eftirfarandi greinar- gerð skilgreina ýmsa þætti hinn ar rikjandi landbúnaðarstefnu og tek 7 atriði til meðferðar, en þau eru: 1. ræktunarstefnan, 2. framleiðslustefnan, 3. verðlagningarstefnan, 4. styrkja- og niðurgreiðslustefn- an. 5. kjarnfóðurstefnan, 6. byggðaþróunarstefnan, 7. stjórriun landbúnaðarina. 1, RÆKTUNARSTEFNAN Jarðræktarlögin frá 1923 voru hin merkasta löggjöf. Þá var tekin upp skipulögð styrkveit- ihgastefna til bænda fyrir rækt- un og miðað við unnin dagsverk. Landbúnaðurinn gegndi þá hlut- fallslega miklu meira og stærra hlutverki í landinu en hann ger ir í dag, bæði framfleytti hann fleira fólki, veitti hlutfallslega fleiri mönnum atvinnu og var veigamikil útflutningsatvinnu- grein, sérstaklega á tímabilinu frá 1860 til 1940. Engjah'eyskap ur, víða á bágbornum mýrar slægjum, var fram yfir 1930 veigameiri í fóðurbúskapnum en tóðufengurinn. Þótt styrkveit ingin sjálf, sem kom í kjölfar jarðræktarlaganna, hafi verið mikilvæg, má þó ætla, að eld- móðurinn og ræktunarhugsjónin, sem knúði þasea löggjöf fram, hafi engu minna gildi haft. Það er réttmætt í þessu sambandi að nefna nöfn manna eins og Sigurðar búnaðarmálastjóra, Ein ars á Hæli, Valtýs Stefánssonar og Magnúsar Guðmundssonar. Fleiri komiu seinna til sögijnn- ar, sem unnu góð dagsverk, en þessir rrienn voru frumkvöðlar jarðræktarlaganna. Sem aflaiðing jarðræktarlag- anna frá 1923 kom svo nýbýla- löggjöfin. Rikisstyrkir komu bændum víða til hjálpar, ekki aðeins til túnræktunar og þúfna sléttunar, heldur einnig til véla- kaupa, til bygginga á nýjum fénaðarhúsum og íveruhúsum, til girðinga, framræslu mýrlendis, uppgræðslu sanda, til kynbóta á búfé og m. fl. Það var gert mikið átak, bændaþjóð, sem oft svalt og hýrðist í torfhýsum, var að brjót ast um og koma sér í bjargálnir. Hins vegar var lítið sem ekkert um það hirt á þessum árum að skipuleggja byggðaþróun eða verja fjármagni hins opinbera fremur í búsældarhéruð en í af- skekkt harðindahéruð eða velja fremur jarðir með ræktanlegu landfiæmi fram yfir urðarkot. Hin s.k. „bonitering" lands hef- ur ekki verð framkvæmd hér að nokkru ráði ,en slík „bonifcer- ing" er erlendis látin ráða skatt- Fyrri hluti mati jarða og lánum til fjárfest ingar. Þar er bæði tekið tillit til landlkosita, leigu tffl. markaða og annars þess, sem ræður um hag- kvæmni búrekstrar á viðkom- andi jörðum. Hér fékk hins veg- ar hver sá mest, sem duglegast- ur var að rækta og fleatum dags verkum afkastaði án nokkurs til lits til landkosta markaðsað- stöðu eða búskaparaðstöðu. Eftirfarandi yfirlit sýnir ár- angur jarðræktarlaganna frá 1923 til 1970: með skipulagi og ítölu. 2. Jarðyrkjustefnan þarf í fram- tíðinni að miðast við fyrir- fram mótaða framleiðslu- stefnu. Það á að rækta til framleiðslu á gagnlegum og seljanlegum landbúnaðaraf- urðum til innanlandsnotkunar og hagkvæms útflutnings, en það á ekki að framleiða ein- hv;rjar lítt seljanlegar afurð- ir eingöngu til að koma í lóg töðu, sem fæst af því landi, sem bændur rækta og heyja, knúðir af anda jarðræktar- Iaga frá 1923 og hvattir og styrktir af Búnaðarfélagi fs- lands, sem er opinber stofn- un. 3. Það þarf að draga stórlega úr innflutningi á erlendu kjarn- fóðri en hefja framleiðalu á innlendum fóðurbæti úr gras- mjöli, fiskimjöli og feiti (tólg og fiskiolíum). 2. FRAMLEIÐSLUSTEFNAN Eins og hér að framan hefur verið bent á hefur framleiðslu- stefna okkar íslendinga í land- búnaði mótazt af ræktunar- stefnunni. Vígorðið hefur verið: Framleiða eins miklar afurðir af sauðfé og nautgripum og frekast er unnt. Þessi stefna er eðlileg afleiðing af verðtrygg- ingunni. Ef bændur bæru sjálfir hallann af útflutningsverzlun- 1923 1930 1940 1950 1960 1970 Túnstærð 23,000 ha 27,000 ha 30,000 ha 40,000 ha 75,000 ha Töðufengur: 650,000 hkg. 1 millj. hkg. 1,2 millj. hkg. 1,7 millj. hkg. 3,4 millj. hkg. 120,000 ha ca. 3,5 millj. hkg. Útheysöflun: 1040,000 hkg. 1 millj. hkg. 1,1 millj. hkg. 600,000 hkg. 250,000 hkg. 200,000 hkg. Þessi túnræktun hefur staðið undir framleiðslu búsafurða þ.e. mjólkurvörum og kjöti af sauð- fé og nautgripum, í nægilegu magni til néyzlu í bæjum og þorpum, og auk þess hefur ver- ið flutt út frá því um 1960 tals- vert magn af þessum vörum, eða um 10% af heildarframleiðsl- unni. Framleiðslustefnan, sem hér á eftir verður rædd, er afleiðing af ræktunarstefnunni. Síaukin ræktun ásamt vaxandi innflutn- ingi á kjarnfóðri hlýtur að skapa framleiðsluaukningu á sauðfjár- og nautgripaafurðum. Stefnan verður því framleiðslu- aukningarstefna. Sú stefna leið- ir óhjákvæmilega til útflutnings. Séð frá sjónarmiði bóndans, þá er þetta hagkvæmt svo lengi sem þjóðfélagið veitir honum verðtryggingu, því að stækkun búanna er bændum til hagsbóta. Séð frá sjónarmiði annarra stétta, þá er þetta óhagkvæmt, þar sem verðlag á þessum vör- um á heimsmarkaði er mjög óhagstætt. Óætlaður útflutnings uppbætur á árinu 1970 eru eitt- hvað þriðjungur af öllum tekju- skatti til ríkisins, sem lagður er á einstaklinga og félög. Landið sjálft er þriðji aðili í þessu máli. Aukin töðufengur knýr fyrst og fremst á um fjölg un sauðfjár, því að það er ekki eins óhagkvæmt að selja úr landi afurðir þess sem mjólkur- afurðir. Vísindalega er sannað, að á verulegum hluta afréttar- landa fer fram háskaleg gróður- eyðinig og uppbláisrtiur. Sauðlfjár- beitin veldur miklu um, kannski mestu. Af þessu má Ijóst vera, að ræktunarstefnan þarf að endur- skoðast og skoðast í ljósi stað- reynda og fræðimennsku. í stór- um dráttum mætti benda á þetta: 1. Stöðva þarf gróðureyðinguna og rækta upp ^eydd afréttar- lönd, sem síðar má taka í ræktun eða til beitar og þá. inni, þá mundi framleiðslustefn- an breytast af sjálfu sér. Það er nú á allra síðustu ár- um, að farið er að tala um, að skynsamkgt væri að miða bú- vöruframleiðslu okkar við inn- lenda neyzlu. Hins vegar eru þetta enn aðeins orðin tóm, því að hvorki löggjóf eða fram- kvæmd landbúnaðarmála hefur tekið nokkurt sjónarmið af þessu. Menn virðast bíða eftir, að þetta leysist af sjálfu sér. Að vísu 'er bændastéttin orðin tals- vert gömul, og meðalaldur henn- ar hækkar sífellt, en varla má þ'essi bið teljast til „úrræða" í atvinnumálum. Bæði núverandi landbúnaðar- ráðherra' og fyrrverandi forsæt- isráðherra hafa lýst því yfir nokkrum sinnum, fyrst árið 1967, að stefnan í landbúnaðar- málum skyldi miðast við: að stækka búin innan þess fram- leiðsluramma, sem neyzla þjóðar innar sjálfrar skapar. Ennþá hef- ur þessi viturlega stefna ekki verið gerð að hinni opinberu og yfirlýstu stefnu Sjálfstæðis- flokksins. Þessa stefnu má einn ig orða þannig: Bústofni skal fækkað, unz kemur að marki eigin neyzlu þjóðarinnar og sið- an aukinn með skipulagsbundn- um hætti eftir þörfum lands- manna. Samtímis skuli sveita- býlum fækkað, auðvitað eftir vel athugaðri og skynsamlegri áætl- un, sem gerð yrði í samráði við Stéttarsamband bænda. Það þarf mikið átak til að skýra gildi þessarar nýju stefnu fyrir bændum og ýmsum for- ystumönnum í stofnunum bænda, bæði óháðum og opin- berum. Það er mikill fjöldi af skapríkum bændum og persónu- sterkum mönnum, serci telja það sama og dauðadóm yfir ís- lenzkum landbúnaði, ef horfið er Irá þeirri stéfnu að fram- leiða kindakjöt og mjólkurafurð- ir fyrir „hinn sveltandi heim", eins og það er oftlega orðað. Eins og um verður rætt í 6. kafla þessarar ritgerðar, kæmi það bæði bændum og þjóðfé- laginu miklu bctur, að því fé, Gunnar Bjarnason sem varið er til útflutningsupp- bóta, væri fremur varið til end- urbóta og atvinnulegrar upp- byggingar í dreifbýli landsins í sambandi við ný]a stefnu í byggðaþróuninni. 3. VERBLAGNINGAR- STEFNAN Fram til ársins 1934 bjuggu bæði landbúnaðurinn og sjávar- útvegurinn við heimsmarkaðs- verð á framleiðslu sinni. Stjórn Framsóknarmanna og Jafnaðar- manna, sem þá hafði völdin, sleit á þessu ári landbúnaðinn úr tí'ngslum við heimsmarkaðs- verðið með verðjöfnun milli inn lends vöruverðs og hins er-. lenda. Síðan hefur landbúnaður hér verið háður tilbúnu verð- lagi án viðmiðunar við erlent verðlag. Þetta fyrirkomulag hef ur oft hjálpað bændastéttinni í þrengingum og sérstaklega er minnisstætt árið 1943, er Ing- ólfur Jónsson, sem þá var odda- maður um verðlagningu á kinda kjöti, hækkaði verð til bænda verulega, enda voru þá tvenns konar afbrigðilegar aðstæður í landinu. Annars vegar áttu bændur í mikilli þrengingu ^vegna fjárpesta og lágs búvöru- verðs, sem v;rið hafði þá um Framhald á bls. 30. Vogue sokkabuxur fegra fótleggi yöar. í Vogue sokkabuxur myndast engin hné. Þær falla þétt að, en gefa þó vel eftir. Silkimjúk áferðin og aðlögunar- hæfnin stafar af því, að garnið í þeim er teygjanlegra, fíngerðara og þéttprjónaðra en aimennt gerist. Heildsöludreifing: JOHN LINDSAY. Sími 26400.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.