Morgunblaðið - 01.07.1976, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 01.07.1976, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 1. JULI 1976 wgtstiÞIafrto Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Ritstjórnaríulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri Ritstjórn og afgreiðsla Auglýsingar Áskriftargjald 1000.00 j lausasölu 50 hf. Arvakur, Reykjavfk. Haraldur Sveinsson. Matthias Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjórn GuSmundsson. Björ'n Jóhannsson. Ární GarSar Kristinsson. Aðalstræti 6. simi 10100 ASalstræti 6. slmi 22480. kr. á mánuSi innanlands. 00 kr. eintakiS. Islenzk landhelgis- gæzla í hálf a öld II dag er hálf öld siðan íslenzka landhelgisgæzlan var formlega sett á fót. Fyrsta gæzluskip okkar, Þór, á sér þó öllu heldur el.dri sögu. Jóhann Þ Jósepsson, sem var sjávar- útvegsráðherra 1948, er land- grunnslögin um vísindalega verndun fiskimiðanna vóru sett, sem allar siðari breytingar á fiskveíðilandhelgi okkar hafa verið byggðar á, kom þar og við sögu. Hann beitti sér fyrir því, meðan Danir önnuðust enn vörzlu landhelgi okkar, að Vest- mannaeyingar keyptu björgun- ar- og gæzluskipið Þór, sem varð fyrsta strandgæzluskip ís- lendínga og upphafið að land- helgisflota okkar. Allar götur síðan landhelgis- gæzlan yfirtók rekstur þessa fyrsta strandgæzluskíps íslend- inga hefur hún verið sómi ís- lands, sverð þess og skjöldur á miðunum umhverfis landið, svo notuð séu þau orð, sem gjörst lýstu sjálfstæðishetju þjóðarinnar, Jóni Sigurðssyni. Það er heldur ekki úr vegi að nota þessa samlíkingu, þar eð löggæzlufloti okkar í fiskveiði- landhelginni hefur staðið trúan vörð um þær auðlindir, sem efnahagslegt sjálfstæði okkar sem þjóðar og afkoma grund- vallast á. Sé litið yfir þann veg, sem nú er að baki í landhelgismál- um okkar, ber nokkrar vörður hæst, auk frábærrar frammí- stöðu landhelgisgæzlunnar. 1. Setning laga frá 5. apríl 1 948 um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins (land- grunnslögin), sem þáverandi sjávarútvegsráðherra, Jóhann Þ. Jósefsson, hafði forgöngu um að sett vóru. 2. Uppsögn Bjarna Benediktssonar, þáverandi utariríkisráðherra, á 3ja mílna samningnum, sem Danir gerðu við Breta 1901. Samningnum var sagt upp síðla árs 1 949 og féll úrgildi 3. október 1951. 3. Reglugerð, sem gefin var út í-apríl 1950 um verndun fiskimiða fyrir Norðurlandi, þar sem afrtiarkað var svæði eftir skandinavísku reglunni, þ.e. dregin var qrunnlína um yztu sker og útnes og fyrir mynni fjarða og flóa, en markalínan sjálf sett fjórum mílum utar. 4 Útfærsla fiskveiðiland- helginnar í fjórar mílur 1 952. 5. Útfærslan í 12 sjómilur 1958. 6. Útfærslan í 50 sjómílur 1972. 7. Útfærslan í 200 sjómílur 1975 Þetta er hér rifjað upp á 50 ára afmæli landhelgisgæzlunn- ar m.a sökum þess, að þrír síðustu áfangarnir, þ.e. út- færslurnar í 12, 50 og 200 sjómílur leiddu til flotaíhlutunar af hálfu Bretlands og ólöglegra veiða af þeirra hálfu undir her- skipavernd. Þessi átök öll, og máski sér í lagí þriðja þorska- stríðið, voru nokkurs konar eld- skírn landhelgisgæzlunnar, þar sem ekki aðeins reyndi á þrek hennar og þor, sem aldrei brást, heldur og þau hyggindi og þá þekkingu, sem hér reyndist vega á móti hernaðar- yfirburðum flotaveldisins. íslendingar geta sagt um löggæzlumenn sína í fiskveiði- landhelginni eins og sagt var um brezka flugherinn, er verst gegndi fyrír Bretum í síðari heimsstyrjöldinni. „Aldrei hafa jafn margir átt jafn fáum jafn mikið að þakka." Frammistaða þeirra var í hvívetna eins og bezt var á kosið og fær verðug- an sess í íslandssögunni. Hún gerði samningsaðstöðu okkar það sterka, að þegar gerður var skammtimasamningur, eins og gerður hefur verið í framhaldi af öllum útfærslum okkar, fól hann í sér fulla viðurkenningu mótaðilans á 200 milna fisk- veiðilandhelgi okkar og þau meginatriði önnur, sem að var stefnt: takmörkun á veiðisókn, takmörkun á aflamagni, að friðunarsvæði verða virt, toll- friðindi fyrir íslenzkar sjávaraf- urðir og ekki sízt frið á miðun- um. Það skipti ekki minnstu máli að bægja frá dyrum lög- gæzlumanna okkar á miðunum þeirri vá, sem var gestur þeirra dag hvern, og gat hvenær sem er kostað lif þeirra, eftir að átökin náðu hámarki. Eftir örfáa mánuði verða 200 mílurnar okkar, jafnvel þó að lyktir hafréttarráðstefnunnar dragist á langinn, og einhliða réttur okkar til stjórnunar veiða innan þeirra virtur. Flotaihlutun á íslandsmiðum hefur verið úti- lokuð í eitt skipti fyrir öll. Hlutur landhelgisgæzlunnar í þeim sigrum, sem unnizt hafa, er ómetanlegur og verður seint fullþakkaður. Á þessum tima- mótum í sögu gæzlunnar getur hún verið fullviss um, að hún á að fagna samhug og velvilja allra íslendinga, sem árna henni heilta á afmælinu, og þakka henni frábær störf við erfiðar aðstæður. Undir þær þjóðarkveðjur tekur Morgun- blaðið. Megi landhelgisgæzlan sinna hlutverki sínu með sömu sæmd og kostgæfni um langa fromtíð. LANDHELGIS- GÆZLAN 50 ÁRA LANÐHELGISGÆZLAN er 50 ára um þessar mundir og hinn 1. júlí 1926 eða fyrir réttri hálfri öld eignaðist fslenzka rfkið form- lega varðskipið Þór, sem oftast hefur verið kallaður Vestmanna- eyja-Þór. Einni viku áður hafði varðskipið Óðinn lagzt að bryggju f Reykjavfk, eða hinn 23. júní, en Oðinn var fyrsta skipið, sem sér- smfðað hafði verið fyrir Is- lendinga til landhelgisgæzlu. Var Óðinn smíðaður I Danmörku sam- kvæmt lögum, sem Alþingi hafði samþykkt árinu áður. Oðinn fór f fyrsta gæzluför sfna hinn 29. júrií fyrir 50 árum. FISKVEIÐAR UTLENDINGA VID ÍSLAND. Samkvæmt gömlum heimildum munu fiskveiðar erlendra manna hér við land hafa hafizt um 1408 eða 1409. Voru það Bretar, sem riðu á vaðið og síðan hafa þeir óslitið stundað veiðar á íslands- miðum. Aðrar þjóðir, svo sem Þjóðverjar, Hollendingar og Frakkar komu fyrst alllöngu síðar. Fyrst í stað voru fiskiskipin hér aðeins yfir sumarmánuðina, en þó reyndu erlendir fiskimenn fljótt að hafa hér vetursetu, og þá að stunda útræði frá landi, sem þó skjótt var lagt blátt bann við. Strax og þessar veiðar hófust fóru landsmenn að kvarta undan yfirgangi útlendinganna, en raun- verulegt eftirlit með veiðum þeirra sem tiltölulega fljótlega voru alveg bannaðar án sérstaks leyfis, var lengi vel ekki nema nafnið tómt, þannig að lands- menn urðu sjálfir að gæta réttar sins eftir beztu getu. Urðu iðulega af því ýmsar væringar og jafnvel bardagar, eins og kunnugt er úr tslandssögunni, en landsmenn virðast hafa gert mikinn mun á t.d. brezkum fiskimönnum og brezkum kaupmönnum, sem ávallt nutu hér hylli almennings. FYRSTU AÐGERÐIR 1 LANDHELGIS- GÆZLU. Eins og áður segir, var á fyrstu öldunum raunverulega ekkert eftirlit með veiðum útlendinga Sambandslai samningur grundvöllur helgisgæz hér við land. Þau dönsku herskip, sem við og við komu hingað á þeim árum, voru yfirleitt í allt öðrum erindum. Arið 1740 tók dönsk freigáta 7 hollenzk skip, sem gerð voru upptæk og siðan seld á uppboði í Kaupmannahöfn, og urðu út af þessu miklar deilur milli Dana og Hollendinga. Nokkru síðar voru tekin tvö Gömul mynd frá borði varðskipsins Þórs. Áhöfnin á æfingu. Ef I grannt er skoðað má sjá kunnugleg andlit núverandi yfir- manna varðskipanna. frönsk skip og 1774 var hér dönsk freigáta við landhelgisgæzlu. En jafnframt því sem fjöldi erlendra fiskiskipa óx, þá fjölgaði kvörtun- um landsmanna undan ýmíss konar yfirgangi þeirra, enda virtu þau landhelgina að engu. í bæna- skrá er Alþingi sendi konungin- um árið 1859 er þess vegna beðið um varðskip til gæzlu og kom þá hingað korvettan Hjemdal 1860 og briggskipið St. Thomas 1863, en föst árleg gæzla hófst fyrst 1865. Fyrst i stað önnuðust hana ýmsar skonnortur, eins og Diana, Fylla og Ingolf, en það voru segl- skip með gufuvél, og þóttu þvi góð skip á þeim tima. Af samtima heimildum má og ráða, að stjórn- inni hefur þótt réttara að fara varlega af stað með þessa gæzlu, þar sem hún var alveg ný, og fiskiskipin óvön henni. 1 erindis- bréfi skipherrans, er fyrstur hafði gæzluna á hendi, er hann t.d. vandlega áminntur um að fara gætilega í sakirnar, og hafa sem nánasta samvinnu við yfirvöldin í landi — sérstaklega ef um töku skips sé að ræða. Skipin voru hér einnig í ýmsum öðrum erinda- gjörðum og aðeins yfir sumar- mánuðina. Varð þvi oft og einatt fremur lítið úr gæzlustörfum. BOTNVARPAN KEMUR TIL SÖGUNNAR. Arið 1890 gjörbreyttust allar aðstæður hér við land og bar ýmislegt til. I fyrsta lagi óx sjávarútvegur hér þá mjög ört, skipum fjölgaði og þau stækkuðu. Erlendum fiskiskipum fjölgaði og loks komu togararnir til sög-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.