Morgunblaðið - 08.10.1977, Blaðsíða 29

Morgunblaðið - 08.10.1977, Blaðsíða 29
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 8. OKTÓBER 1977 29 Islenzk mynt Þótt íslendingar hafi nú búi5 hér i landinu I rúm 1100 ár, eru ekki nema 55 at siftan fyrsta is- lenzka myntin var tekin I notkun. Fram til arsins 1922 var hér notuS erlend mynt, aSallega dönsk, en þó gekk hér einnig önnur NorSur- landamynt. Á söguöld var hér not- u8 silfurmynt. sú sem köllu8 hefir veriS Vikingaaldarmynt, en fri þvi um 1000 til um 1800 er afar óljóst hvaSa eoa hvort peningar hafa veriS hér i gangi. Yfirleitt var verzlunin vi8 útlönd vöruskipta- verzlun. Oftast var skortur hér é mynt og er saga vörupeninganna sem hér voru i notkun, fri um 1850 til um 1900. dœmi um þaS. f sambandslögunum frá 1918 er heimild til fslendinga a8 láta sli sina eigin mynt. Þa8 dróst þó til ársins 1922, a8 fyrsta islenzka tnyntin kæmi. Þa8 ér voru 10 og 25 aura peningar settir í umferS. 300.000 stykki af hvorri tegund. Fyrstu krónupeningarnir koma svo Íri8 1925. Ári8 1922 höfðu verið prentaSir 222.000 krónu- seðlar og 20.000 stykki bættust vi8 iri8 eftir. Krónumyntin er enn þann dag í dag slegin, en heldur hafa gæSi metalsins rýrnao upp á si8kasti8, mi8a8 vi8 þaS sem var 1925. ÁriS 1926 koma svo fyrstu tveggja króna peningarnir og kop- armyntin, einn, tveir og fimm aur- ar kemur áriS eftir. Tveggja aura peningar voru aSeins slegnir árin 1926. 1931. 1938, 1940 og 1942. Svo Ii8ur og biSur til ársins 1967. en það ir er svo 10 króna peningurinn settur í timfnrð. Er sá peningur sleginn. óbreyttur, enn í dag. Fimm króna peningurinn er fyrst sleginn iríð 1969. Þa8 sama 1 EYRIR Þvermál: 15 mm Þyngd: 1,6 g Málmur: kopar Útgefinn: 1926-1966 2AURAR Þvermél: 19 mm Þyngd: 3,0 g Málmur: kopar Otgefnir: 1926-1942 ^ ^ 5AURAR Þvermál: 24 mm Þyngd: 6,0 g Málmur: kopar Útgefnir: 1926-1966 10 AURAR Þvermáí: 15 mm Þyngd: 1,5 g, 1,25 g, 0,45 g Málmur: kopar/nikkel, zink, ál Útgefnir: 1922-1974 #® 25 AURAR Þvermál: 17 mm Þyngd: 2,4 g, 2,0 g Málmur: kopar/nikkel, zink Útgetnir: 1922-1967 50 AURAR Þvermál: 19 mm Þyngd: 2,4 g Málmur: kopar/zink/nikkel Útgefnir: 1969-1974 2KRONUR Þvermál: 28 mm Þyngd: 9,5 g Málmur: kopar/zink/nikkel Útgefnir: 1925-1966 Allar þessar myntstærSir eru nú fallnar úr gildi. SeSlabarrkanum var skylt að innleysa myntina til irsloka 1976. 50 króna pe.tingur fri 1970 og minnispeningurinn fri 1968. ir kemur fram garmurinn hann Grimur, eoa 50 aura peningurinn. Hann itti ekki langa ævi fyrir höndum, verSbólgufjandinn si fyr- ir því. Þessi mynt var slegin irin 1969, 1970, 1973. og 1974. Fimmttu króna myntin var fyrst slegin iri8 1968. en i peningun- um meS þvi irtali er texti sem minnir i 50 ira fullveldi íslands þa8 ir. Á 50 króna peningum sem slagnir hafa veriS siSan er þessi texti ekki. Þa8 er stundum dalItiS mjótt biliS milli myntar og minnispen- ings. Mynt hefur verSgildi og er löglegur gjaldmiSill. Minnispen- ingur ekki. 50 krónurnar fri 1958. 500 króna gullpeningurinn fri 1961, Jóns Sígurðssonar pen- e**%ii Mvnt eftir RAGNAR B0RG ingurinn svo og 500 og 1000 króna siffurpeningarnir og 10.000 króna gullpeningurinn fri 1974 eru allt mynt. Þð veit ég engin dæmi þess a8 nokkur þessara pen- inga hafi nokkru sinni fariS i um- fer8 sem gangmynt. SeSlabankinn segir þetta löglega peninga. me8 þvi a8 gefa þeim verSgildi og myntsafnarar safna þvi þessum peningum sem mynt. aö sjalt sogðu ÖSru mili gegnir me8 Al þingishitiSarpeningana fri 1930. I rönd þeitta er slegið verSgildi. tvær. fimm e8a tiu kronur. En þar sem þa8 fórst fyrir a8 konungur gjörSi þessa peninga löglega mynt. er litiS i þi sem minnispen- inga. fslenzka myntin var slegin i Danmörku fram til irsins 1940. en þa8 ir voru 1 kronu peningar og 2 eyringar einnig slegnir hji Royal Mint. London. Þar hefur myntin veriS slegin siSan. nema 1 krona 1971 og fyrri slitta 1 krónu peninga 1973. sem slegnir voru hji Royal Mtnt of Canada. SeSla- bankinn tók við myntútgifunni af Rikisfihir8iirí8l968. .;t BtSGtN h.ja Árssett SeSlabankans 1977. Þetta eru þær myntstærSir sem nú eru í notkun. LITIÐ EITT UM BLÓMLAUKA I Nú stendur yfir sá tími sem hvað ákjósan- legastúr er til þess að koma blómlaukunum — haustlaukunum — niður og sennilega er ræktunarfólk þegar búið að fá fiðring í fingur- gómana við að hlusta á allar þær auglýsingar sem daglega klingja í eyrum — 60 tegundir af túlípönum fyrir utan stórt úrval af hvers kyns Iaukum öðrum — heyrðist einhvers staðar nefnt — skyldi mega nota það? Áhugi fólks á ræktun blómlauka hefur greini- lega farið vaxandi hin hversu vel tekst til með ræktun blómlauka sem og annarra jurta og í miklum umhleypingum, þ.e. þegar snögg og tíð skipti verða milli frosts og þíðu, hættir rótunum við að slitna sem vitan- lega kemur þá niður á blómguninni. En sem betur fer er það ekki oft sem mikil brögð eru að sliku og þvi engin ástæða til annars en að líta björtum augum og með tilhlökkun til næsta vors. Með því að velja skyn- samlega þá blómlauka sem nú eru á boðstólum má hafa þá blómstrandi i garðinum frá fyrstu vor- Kaupmannatúlípaninn Hearts Delight (20 sm.) er ljósrauður og gulhvítur. Hann blómstrar á sama tíma og perlulilja (Museari) og fer mjög vel við bláan lit hennar. síðari ár og er það vel, enda ætti enginn garð- ræktandi — hversu litilli holu sem hann hefur yfir að ráða (og jafnvel þó það sé ekki nema altan- kassi) — að neita sér um þá ánægju sem þessar vinsælu, litskrúðugu jurtir veita. Vinsældir sínar eiga þessir blómlaukar vafa- laust fyrst og fremst því að þakka hversu auðræktaðir þeir eru, má heita að þeir geti þrifist i hvaða jarðvegi sem er að því tilskildu að hann sé vel framræstur og þess vandlega gætt að vatn nái ekki að setjast að laukunum. Auðvitað geta verið áraskipti að því dægrum og alllangt fram ásumar. Fyrst skal þá t.d. nefna vorboða og vetrargosa sem mjög eru snemma á ferðinni, oft áður en snjóa leysir. Skömmu síðar taka við smávaxin afbrigði af íris og páska- liljum og einnig krókusar. Af krókusum er úr miklu að velja. Villitegundirnar eru fyrri til að blómstra en •garðakrókusinn kyn- bætti sem hér er algeng- astur í ræktun og ber stærri blóm. Allir slíkir smálaukar geta farið vel hjá trjám og Vunnum en fegurstir eru þeir þar sem fullar sólar nvtur.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.