Morgunblaðið - 19.07.1980, Page 8

8
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 19. JÚLÍ 1980
Leifur Jónsson læknir:
Hugleiðing um hlutverk
Almannavarna við hópslys
Velflestar siðmenntaðar þjóðir
hafa almannavarnir, þótt gangi
undir ýmsum nöfnum. Hlutverk
þeirra er þó ætíð, að grípa inn í til
hjálpar ef atburðir gerast stærri
og voðalegri en svo að þeir aðilar
er daglega vinna við úrlausn
þeirra fái við ráðið. Astæðan fyrir
hugleiðingum þessum, er hegðun
Almannavarna í sambandi við
ýmsa atburði er gerst hafa á
Islandi síðastliðna 6 mánuði. Er
hér átt við flugslysin tvö á Mos-
fellsheiði í desember síðastliðnum,
hópslysaæfinguna á Keflavíkur-
flugvelli 29. maí (sú mesta í heimi
að sögn framkvæmdastjóra
Almannavarna Guðjóns Peter-
sen), og hjólalendingu Fokkervél-
arinnar á Keflavíkurflugvelli 18.6.
síðastliðinn.
Svo sem kunnugt er stóöu marg-
ir aðilar að björgunarstörfum, og
sést eftir á að hreint glópalán réði
því að ekki varð manntjón þrátt
fyrir björgunarstörfin. Mistök Al-
mannavarna voru ekki minni en
annarra, en um þau hefur verið
furðuhljótt enda Guðjón Petersen
óspar á viðtöl við fjölmiðla og þá
beint spjótum í aðrar áttir. Skal
nú orðum þessum fundinn nokkur
staður.
Svo sem menn rekur minni til,
fórust tvær flugvélar samdægurs
á Mosfellsheiði í desember síðast-
liðnum. Þar slösuðust 11 manns,
en enginn lífshættulega. Læknar
af Borgarspítala fóru af slysstað,
greindu meiðsli, veittu fyrstu
hjálp og sendu sjúklinga síðan
áleiðis til Reykjavíkur á þá spítala
er við átti.
Lesandanum til glöggvunar
verður að geta þess að Reykjavík-
urspítalarnir eru að nokkru sér-
hæfðir, t.d. er augndeild eingöngu
á Landakotsspítala, brunadeild
eingöngu á Landspítala og heila-
skurðdeild eingöngu á Borgar
spítala svo eitthvað sé nefnt.
Miklu varðar því að sjúklingur
með þvílíkan áverka lendi á rétt-
um spítala. Virðist augljóst að
greining meiðsla og þar af leið-
andi sending á sjúkrahús sé
læknisfræðilegt atriði, en Guðjón
Petersen virðist ekki geta fellt sig
viö að læknar sjái um þessa hlið
mála. Hann hefur í mörgum
blaðaviðtölum og síðast í dagblað-
inu Tímanum 13.6. 1980 lýst því
yfir að læknar séu til slíks lítt
hæfir. Mikil óánægja ríki með
dreifingu lækna á slösuðum milli
sjúkrahúsa, og að læknar séu
haldnir þeirri ónáttúru að senda
flesta slasaða á eigið sjúkrahús.
Ekki hefur komið fram hjá honum
hvort þessi meinta ónáttúra
lækna sé sjúklingi til góðs eða ills,
en hann vill að skipting slasaðra
milli spítala sé hnífjöfn, og því vill
hann sjálfur stjórna skiptingunni
eða a.m.k. hafa strangt eftirlit
með. Virðist sem honum hafi
aldrei skilist að á bak við dreif-
ingu slasaðra á sjúkrahús liggur
viss hugsun. Dreifingin er ekki
gerð dreifingarinnar vegna, held-
ur vegna þess t.d. að því sjúkra-
húsi sem venjulega sér um slasaða
er um megn að taka við fleiri
slösuðum á vissri tímaeiningu eða
að eðli áverkans er þess eðlis að sá
slasaði eigi frekar heima á einum
spítala en öðrum.
Að svo komnu máli er rétt að
fara nokkrum orðum um Borgar-
spítalann og sér í lagi Slysadeild
Borgarspítalans. Slysadeild sér að
langmestu leyti um fyrstu með-
ferð slasaðra hér á landi, enda
eina Slysadeild landsins. Hún er
opin 24 tíma á sólarhring. Nýkom-
ur eru um 100 á dag að meðaltali,
og síðastliðna helgi leituðu þangað
250 sjúklingar, flestir slasaðir.
Það er þannig ekkert nýnæmi
fyrir starfsfólk Slysadeildar að
taka á móti og fást við slasaða.
Flestir þeir er leita til Slysadeild-
ar Borgarspítalans fá hjálp án
innlagnar á spítala, en af þeim
35.767, er þangað leituðu síðastlið-
ið ár voru 1.868 þó innlagðir.
Innlagðir sjúklingar af Slysadeild
skiptast þannig á Reykjavíkur-
spítala: Borgarspítalinn 1.356,
Landspítalinn 298, Landakot 177,
annað 37. Þrefalt fleiri bráða-
sjúklingar voru þannig lagðir inn
á Borgarspítalann en á hina tvo
Reykjavíkurspítalana til samans.
Þetta er ekki óeðlilegt þar sem
Slysadeildin er staðsett á Borg-
arspítalanum og sá spítali er fyrst
og fremst rekinn sem bráðaspítali.
Nú víkur sögunni aftur upp á
Mosfellsheiði. Sjúklingarnir voru
á leið í bæinn í sjúkra- og
hjálparsveitarbílum og hafði
flestum verið stefnt á Slysadeild
Borgarspítalans. Þetta kom ekki
heim og saman við hugmyndir
Guðjóns Petersen um sjúklinga-
dreifingu. Sat hann fyrir bílunum
og breytti ákvörðunarstað eftir
bestu getu án tillits til eðlis
áverka og án tillits til þess hvað
læknar á slysstað höfðu ákveðið.
Til allrar hamingju kom þessi
ákvarðanastaðabreyting Guðjóns
ekki að sök í þetta sinn, en hægt er
Leifur Jónsson
að ímynda sér t.d. slæmt heila-
meiðsli sem þarf bráðrar aðgerðar
við á heilaskurðdeild en er síðan
af Guðjóni beint á annan spítala
af því að sá spítali er að mati
Guðjóns ekki búinn að fá kvótann
sinn. Ég tel ljóst að þeir sem
daglega sinna slösuðum séu betur
til þeirra starfa fallnir en Guðjón
Petersen, að ákveða ákvörðunar-
stað sjúklinga og að nafngiftin
hópslys breyti þar engu um, en
hópslys er ein af þeim uppákom-
um þjóðlífsins sem Almannavarn-
ir láta sig varða.
En hvað er þá hópslys? Hópslys
er illa skilgreint. En 100 bráðatil-
felli hvunndags og 250 um eina
helgi eru augsýnilega ekki hóp-
slys, enda hafa Almannavarnir
með öllu látið þá aðsókn að
Slysadeild afskiptalausa og er það
vel. Maður skyldi ætla að fjöldi
slasaðra ásamt alvarleika meiðsla
væru veigamikið atriði er skil-
greina skal hópslys en þetta virð-
ist ekki einhlýtt. Þótt ótrúlegt sé
hefur reynslan sýnt að því aðeins
vaknar áhugi Almannavarna fyrir
slysinu að slysið sé fréttnæmt
fyrir einhverra hluta sakir t.d.
óvenjuleika. Daglegur viðburður
svo sem bílslys vekur tiltölulega
takmarkaðan áhuga fjölmiðla og
alls engann hjá Almannavörnum.
I slíkum tilfellum sem og öðrum
úr daglega lífinu er Slysadeild
Borgarspítalans látin ráða fram
úr vandamálunum. Þegar á hinn
bóginn flugslys ber að höndum, er
strax komið annað hljóð í strokk-
inn. Vitað er að slíkt vekur
gífurlegan áhuga fjölmiðla, enda
er Guðjón Petersen strax kominn
á stúfana og búinn að úrskurða
slysið hópslys burtséð frá fjölda
slasaðra eða alvarleika meiðsla.
Meðan á björgun á Mosfellsheiði
stóð, svo og eftirá var rætt við
Guðjón Petersen um dreifingar-
hugmyndir hans. Var ekki annað
að heyra en að honum hefði skilist
hver væri eðlilegur gangur mála í
sambandi við flutning og meðferð
slasaðra. Borgarspítalinn tekur
við slösuðum og getur sinnt þeim
upp að vissum fjölda á tímaein-
ingu, og er síðan þakklátur fyrir
þá hjálp er aðrir spítalar geta
veitt. Skiptir að sjálfsögðu engu
máli hvort slysið er kallað hópslys
eða ekki.
Á fundi Almannavarna eftir
flugslysin, báru fulltrúar Borg-
arspítalans fram tillögu um að
eftirfarandi fyrirkomuleg yrði
haft á því að kalla til spítalaþjón-
ustu borgarinnar þegar um hóp-
slys væri að ræða.
1. Viðbrögð við hópslysum verði
stigbundin og þannig háttað
hvað spítalana snertir að
kvaðning nái aðeins til eins
spítala í senn.
2. Vegna tilvistar slysa og sjúkra-
móttöku Borgarspítalans skuii
fyrsta kvaðning ná til hans. Þar
verði jafnframt ákvarðað
hvernig dreifing fer fram til
annarra spítala ef þess er þörf.
Sé læknir á slysstað getur hann
ákveðið dreifingu slasaðra.
3. Starfslið annarra spítala verði
því aðeins kallað út að verkefn-
ið sé talið einum spítala ofviða.
Nú var álitið að þessi liður
björgunarmála væri kominn á
þurrt, en svo reyndist ekki vera.
Viðtöl voru öðru hvoru höfð við
Guðjón Petersen, meðan fjölmiðl-
ar enn veltu sér upp úr flugslysun-
um og virtist áhugi Guðjóns fyrir
kenningu sinni um hnífjafna
sjúklingadreifingu lítt hafa dvín-
að. Þó heyrðist ekkert um nokkura
mánaða skeið, þar til æfingin
mikla fór fram á Keflavíkurflug-
velli í maí síðastliðnum.
í æfingu þessari fengu íslenskir
læknar að verulegu leyti að ráða
dreifingu milli spítala enda full
ástæða til að dreifa vegna fjölda
slasaðra. Þegar upp var staðið
sýndu tölur að dreifingin var mjög
raunhæf. Sá eini sem lét þó heyra
í sér í fjölmiðlum eftirá var
Guðjón Petersen og taldi sem fyrr
lækna alls óhæfa til að sjá um
þessa dreifingu. Máli sínu til
stuðnings þurfti hann að vísu að
snúa öllum tölum við, en tilgang-
urinn helgar meðalið.
Rúsínan í pylsuendanum kom
þó er Fokkervélin nauðlenti á
Keflavíkurflugvelli 18.6. síðastlið-
inn. Svo sem kunnugt er var
rúmur klukkutími ti stefnu meðan
vélin var að brenna eldsneyti sínu
fyrir nauðlendingu. Tími sá var
vel notaður af Almannavörnum.
Fréttamenn og ljósmyndarar voru
kallaðir á staðinn til að skjalfesta
slysið, en alveg gleymdist að láta
Slysadeild vita um fyrirhugaða
nauðlendingu. Þarna var á þriðja
tug manna innanborðs og ekki er
ólíklegt að þeim hefði komið betur
læknishjálp en ljósmyndun ef illa
hefði til tekist.
Mjög er ógeðfellt að þurfa að
fara í fjölmiðla með mál þessi á
þennan hátt. Vinsamlegar ábend-
ingar til framkvæmdastjóra Al-
mannavarna hafa hingað til hrifið
svo sem þegar vatni er skvett á
gæs. Almannavarnir ríkisins eru
kostaðar af almannafé. Nafnið eitt
veitir visst öryggi, en sé skyggnst
undir yfirborðið standa varnir
þessar ekki undir nafni. Almenn-
ingur sem borgar brúsann, og þeir
sem þurfa á raunverulegri hjálp
Almannavarna að halda eiga
heimtingu á því að áðurnefndur
leikaraskapur tilheyri fortíðinni
og að skynsemi fái að ráða í
framtíðinni.
Slysadeild Borgarspítalans,
Leifur Jónsson, læknir.
„Mun örugglega vekja umræður í Svíþjóð44
Oðal feðranna sýnd í
Stokkhólmi í september
I tilefni af fréttum þcss efnis að
til sta'ði að sýna kvikmyndina
óðal feðranna erlendis á na*st-
unni. hafði Morgunblaðið sam-
band við Bo Johnsson i Stokk-
hólmi. einn af framkva'mdastjór-
um sænska kvikmyndafyrirtækis-
ins Viking-film. En Viking-film
tók þátt í framleiðslukostnaði
myndarinnar og fékk þar með
sýningarrétt á henni í Svíþjóð. auk
þess sem þeir taka að sér að kosta
dreiíingu hennar og allt sem þvi
fylgir, s.s. auglýsingar í öðrum
löndum. gegn 25'? hlut í hugsan-
legum hagnaði.
Sagði Johnsson að sýningar á
Óðali feðranna yrðu hafnar í Stokk-
hólmi í lok september. Væru áætl-
aðar sýningar þar til að byrja með,
en síðan að öllum líkindum á fleiri
stöðum í Svíþjóð.
Johnsson kvaðst hafa verið
staddur á íslandi í boði Norræna
hússins í fyrravor og fundum hans
og Hrafns Gunnlaugssonar þá borið
saman. Hefði hugmynd að Óðali
feðranna strax vakið áhuga hans og
samstarfsmanna, því þarna væri á
ferðinni mjög athyglisverð umfjöll-
un um vandamál sem hinar Norður-
landaþjóðirnar ættu að kannast við,
þrátt fyrir það að myndin væri
mjög íslenzk. En það yrði vonandi
til að vekja áhuga á íslandi og efla
samkennd þá sem hann kvaðst
sjálfur finna til með íslendingum.
Viking-film er sjálfstætt kvik-
myndafyrirtæki bæði fyrir sjón-
varp og almennan markað og
kvaðst Johnsson vilja hafa það
meðal markmiða að afmarka ekki
starfsemina við Svíþjóð eða þá staði
yfirleitt þar sem aðstæður og fjár-
magn væru fyrir hendi, heldur
stuðla að því að þeir sem væru að
fást við athyglisverða hluti annars
staðar, t.d. á Islandi, gætu komið
framleiðslu sinni á framfæri. Ætti
þetta sérstaklega við þar sem Óðal
feðranna væri, að hans dómi, mjög
góð kvikmynd, sem hann hefði
hrifist af við fyrstu sýn. Frammi-
stöðu leikaranna taldi hann frá-
bæra, alvaran sem fram kæmi í leik
þeirra þekktist vart nema hjá
þrautþjálfuðum atvinnuleikurum.
„En Hrafn Gunnlaugsson er líka
mjög markviss í vinnubrögðum
sínum við leikstjórn, hann hættir
ekki fyr; en hann hefur fengið það
sem hann vill fá fram“, sagði
Johnsson.
Þó að hann treysti sér ekki til að
segja um hvernig aðsóknin yrði,
áður en sýningar hæfust, væri það
von hans og vissa, að Óðal feðranna
myndi koma af stað umræðum í
Svíþjóð, bæði um ísland og þau
sérstöku vandamál sem fjallað er
um í myndinni og eru að áliti Bo
Johnsson alls ekki séríslenzkt fyrir-
brigði.
hhs.
Á myndinni eru þau Ilallberg og Jónína við stólana í nýju stofunni.
Ný hársnyrtistofa
opnar í Hafnarfirði
NÝ HÁRSNYRTISTOFA hefur
opnaö að Strandgötu 37 í
Hafnarfirði, þar sem Guð-
mundur Guðgeirsson snyrti
hár Hafnfirðinga áöur, en hann
er nú hættur störfum eftir
áratuga þjónustu við bæjar-
búa. Nýja stofan heitir HÁR og
er eigandi hennar Hallberg
Guömundsson hárskerameist-
ari, en hann hefur m.a. starfað
á Hotel Continental í Osló.
Með Hallberg á HÁR, starfar
Jónína Jónsdóttir hárgreiöslu-
meistari, en hún hefur m.a.
rekið hárgreiöslustofu í Hafn-
arfirði.