Morgunblaðið - 08.02.1985, Side 15

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 8. FEBRÚAR 1985
15
SiÖferði Krists
Þar hefur maður það, og skilji
nú hver sem betur getur. Megin-
atriði í framangreindri yfirlýs-
ingu er væntanlega að slá því
föstu, að Jesús sé beint framhald
af Guði Gamla Testamentisins,
það er þeim Guði er tyftir menn
og eyðir miskunnarlaust hinum
ranglátu í heiminum. Mun ekki
öllum rótt við þá tilhugsun. En
hugulsamt mun einhverjum þykja
það af Kristi að hafa interim-etik,
sýna þá kurteisi að eiga sér sið-
fræði biðarinnar eftir guðsríkinu
— sem er þó komið i honum.
Héldu þó flestir að Guð almáttug-
ur væri sjálft siðferðið og réttlæt-
ið, ekki aðeins meðan beðið er eft-
ir strætisvagni. En þarna á hann
sér sem sagt siðfræði biðar eftir
sjálfum sér sem þegar er kominn.
Er það að vonum að slíkur Sonur
tali apokalyptiskt enda bein
stefna tekin á hið eskatológiska
guðsríki. Hefði ég einhvern veginn
heldur kosið að fá orðalag Jesú
sjálfs á þessu. Hvað sem því líður:
Jesús og hinn hefnigjarni Guð G.t.
eru eitt samkvæmt þessum lær-
dómum. Ekki er að furða þótt
grein Þóris sé fram sett til að and-
mæla því sem hann nefnir „myst-
isk mynd af sannleikanum: Guð og
tilveran eru samofin sem kærlei-
kur, afl, lækning, ljós, jákvæði"
(og andstæðu þess). Hann spyr:
„Hvernig kemur guðfræði G.t. út í
þessu samhengi?"
Svari þeir sem kunna.
Umbreyting Guös
En hvernig verður það þá skýrt,
að grimmur, hefnigjarn og reiður
tyftari verði skyndilega Jesús
Kristur? Það þarfnast ekki skýr-
ingar. „Með Jesú breytist þetta.“ Er
vitnað í Sölva Helgason þessu til
áréttingar. Fer vegur þess manns
mjög að vænkast með íslenzku
þjóðinni síðustu misserin. En sé
þetta nú tekið samkvæmt orðanna
hljóðan getur það vart þýtt annað
en það að allt í einu, skyndilega,
svona líkt og í hugljómun, hafi
Guð gjörbreytzt og að því hafi
valdið smiðssonur frá Nazaret. Er
engri rýrð varpað á helgi Krists
þótt sagt sé, að slík kenning sé
heldur ósennileg. Er því þó trúað
sums staðar, að þeir sem lifðu
fyrir daga Krists séu að eilífu
glataðir, sömuleiðis þeir sem aldr-
ei hafa heyrt hans getið eða tekið
á hann trú, sem er meirihluti
mannkyns. Fer þá meiri grimmd
að færast í kristindóm en flestir
Islendingar ætluðu, jafnvel þótt
Guð hafi sjálfur frumkvæði um
það að frelsa þá sem á hann trúa.
Þykir mér sennilegt, að trú
flestra íslendinga sé sú að það
máttarvald á himni og jörðu sem
er „kærleikur, afl, lækning, ljós,
jákvæði", sýni ekki þá grimmd að
brenna að eilífu þau smíðaverk
hans sjálfs, er aldrei voru full-
komin.
En Trésmiðafélagið má vel við
una.
Konungurinn Jesús
Nú vill svo til að Þórir Kr. styð-
ur eindregið mína eigin niður-
stöðu um grundvöll kristni, enda
þótt öfugt sé túlkað: „En hvað
opinberaði Jesús um Guð? Rödd
hans er önnur en rödd G.t., hann
talar ekki í termum sáttmála,
konungdæmis, laga, þjóðskipulags"
o.s.frv. og er það hárrétt, að Krist-
ur talar einmitt EKKI sem hinn
grimmi og hefnigjarni tyftari
guðfræðideildar. En hitt er að
mínu viti misskilningur hjá Þóri,
að Kristur hafi EKKI talað með
hliðsjón af táknum konugdæmis
laga og þjóðskipulags. Táknmál
fornra trúarbragða bendir til að
hann hafi einmitt gert það. Enda
verður Jesús óskiljanlegur utan
samhengis við tíð sína.
Orð Þóris staðfesta beinlínis að
þetta er eðlilegt: „Hann er sonur-
inn. Þannig fær hann sérstaka
stöðu, sem er vissulega framhald á
stöðu konungsins í G.t., hins
smurða konungs, sem var nefndur
guðssonur, en er samt eitthvað
nýtt.“
Mín niðurstaða er sú, að tákn-
mál Krists hafi verið táknmál
KONUNGDÆMIS. Spurningin er:
HVAÐ VAR KONUNGDÆMI, á
hverju byggist það, hver var hug-
myndafræðin að baki? Þetta hef
ég reynt að rannsaka og lagt fram
ákveðnar niðurstöður til umfjöll-
unar. Enginn botnar í kristnum
fræðum fremur en öðrum ef hann
skilur ekki hugmyndafræðina að
baki.
BorðsamfélagiÖ
Mjög hef ég undrazt ótta nokk-
urra lútherskra presta við þær
niðurstöður sem lagðar eru fram í
ritsafninu RÍM til skýringar á
sakramenti kristni. Þær skýringar
eru þó settar fram á einfaldri ís-
lenzku, öllum auðskiljanlegar, það
fer að hvarfla að manni hvort sú
sé ástæðan. Kjarni skýringanna er
sá, að egypzkt táknmál kornguðs
búi að baki. Ætti þetta raunar
engum að koma á óvart, eða
dvöldu ísraelsmenn ekki í landi
Egypta? Og er það helzta einkenni
þeirra að þeir læri ekki neitt?
Raunar segir sjálf Postulasagan
(7,22): „Og Móse var fræddur í all-
ri speki Egypta." Merkir þetta, að
engrar speki Egypta sé að vænta í
Biblíunni? Skírskotun til Essena
er óþörf í sambandinu.
Engum er gert að „trúa“ skýr-
ingum RÍM, þær eru ályktun af
fræðilegri niðurstöðu. En séð í
ljósi hins egypzka táknmáls ætti
sakramenti kristni ekki að styggja
nokkurn mann og allra sizt þá sem
trúa. Sjálfum þykir mér sak-
ramentið fagurt, ef byggt er á
táknmáli kornguðs. Hið sama
verður ekki sagt um ýmsar skýr-
ingar kirkjumanna, spekingurinn
Emerson afneitaði til dæmis kjóli
og kalli vegna þeirra, enda hefur
fjölmörgum skynsömum nútíma-
mönnum þótt þær framandlegar
og óaðlaðandi, einn ritstjóri ís-
lenzkur taldi þær eitt sinn Jaðra
við mannát". Svo orðar Þórir
þetta:
„Með því að neyta matar saman
og tala orðin yfir matnum verða
menn eitt með honum, þar sem
hann er í matnum, hefur skapað
hann, er sjálfur partur af náttúr-
unni þaðan sem þessi matur er
sprottinn. Þessi matur verður því
fæða til eilífs lífs. Þessi er
merking hins heilaga kvöldmáltíð-
arsakramentis. Þetta má því ekki
skorta í neina kristna guðs-
þjónustu og formi þessa rítuss
þarf að breyta til þess hann tákni
betur matarsamfélagið, borðsam-
félagið."
Tengslin viö heiöni
En Þórir gerir það ekki enda-
sleppt þarna, hann gengur beint
til verks og líkir matarsamfélag-
inu til fórnfæringa dýra í muster-
um:
„Þegar G.t. er skoðað út frá
þessu birtist þar margt sem leiðir
beint til þessarar niðurstöðu. T.d.
eru fórnirnar til þess að komast í
samband, samfélag við guðdóm-
inn. Menn „átu og drukku", þ.e.
neyttu heilagrar fórnarmáltíðar
saman.“
Þetta er rétt svo langt sem það
nær, en séu mínar niðurstöður af
athugun fornra trúarbragða rétt-
ar — nær það ekki til Jesú Krists.
Hvernig guðfræðideildin hyggst
breyta „formi rítuss" án þess að
gaumgæfa hugmyndafræðina að
baki, er miklu stærra mál en höfn-
un ákveðinnar fræðilegrar niður-
stöðu. Það er sjálfur kjarni krist-
indómsins sem um ræðir. Mér
þykir orðalag Lima-skýrslunnar
ekki fullkomið að þessu leyti, enda
þótt þar sé komizt að þeirri sjálf-
sögðu niðurstöðu að „táknræn orð
og atferli" hafi búið í síðustu
kvöldmáltíðinni.
Geðfelld eöa ógeö-
felld athöfn?
Vart verður íslendingum láð sú
guðstrú, sem nýleg skoðanakönn-
un sýnir — trú á Guð sem hinn
mikla eilífa anda, fremur en át
líkama og drykkju blóðs Krists —
í eyrum viðkvæmra sálna er hið
táknræna orð ógeðfellt og atferlið
óskiljanlegt eins og skýrt er. Fer
íslendingum þar raunar nákvæm-
lega eins og Gyðingunum forðum:
„Hvernig getur hann gefið oss
hold sitt að eta?“ að ekki sé talað
um lærisveinana, sem botnuðu
ekkert í þessu heldur: „Hörð er
þessi ræða, hver getur hlýtt á
hana?“ (Jóh. 6.52—64). Hið tákn-
ræna var ofar þeirra skilningi.
Sannleikurinn er sá, að í eyrum
skynsamra fslendinga hljómar
matarorðalag guðfræðideildar
eitthvað líkt og þorrablót í Naust-
inu, sem einn ágætur ayatollah er
sagður hafa endurvakið fyrir
tveim áratugum. Fáum mun sú
hugsun geðfelld, að þeir séu að
„eta“ Jesú Krist í „matarsamfé-
lagi“ ellegar að drekka „blóð“
hans, til dæmis þar sem kjöt er á
borðum. Er ekki öllum gefið að
Skipastóll landsmanna:
Fækkun um eitt skip
en burðargetan eykst
ÍSLAND var um síðustu áramót í
19. sæti á lista Siglingamálastofn-
unar yfir fiskiskipastól helztu fisk-
veiðiþjóða heims. Er ísland þar
talið eiga 330 fiskiskip yfir 100
brúttólestir að stærð, samtals
99.926 brl. Á sfðasta ári fækkaði
um eitt ( skipastólnum, ( upphafi
þess árs taldi hann alls 940 skip
samtals 192.312 brl. að stærð. I
upphafi þessa árs voru skipin 939
samtals 194.360 brl. að stærð.
Á síðasta ári voru 16 ný skip
skrásett, samtals 6.264 brúttó-
lestir að stærð, 11 skip væru
endurmæld og stækkuðu um
1.760 brl. 17 skip voru tekin af
skipaskrá samtals 8.024 brl. og
eitt skip var mælt niður um eina
lest. Þilfarsskip undir 100 brl. að
stærð eru nú talin 538 en þil-
farsskip stærri en 100 brl. eru
talin 401. Af þilfarsskipunum
eru 834 talin fiskiskip, 46 skráð
sem flutningaskip og skip af
öðru tagi eru talin 59. Opnir vél-
bátar á skrá hjá Siglingamála-
stofnun eru taldir 1.503, þar af
eru 1.471 skráðir sem fiskibátar
og 32 skemmtibátar. Þar að auki
eru skráðir 17 seglbátar hjá
stofnuninni.
Meðalaldur fiskiskipa stærri
en 500 brl. hefur hækkað milli
áranna 1984 og 1985 um tæpt eitt
ár eða úr 14,2 árum f 15,1. Skip
300 til 499 brl. að stærð eru að
meðaltali 12,2 ára, elzt eru skip i
stærðarflokknum 50 til 90 brl. að
meðaltali 28,4 ára og næstelzt
eru skip i stærðarflokknum 25 til
49 brl. eða 19,3 ára. Elzta skip á
skrá er Nakkur SU 380 smiðaður
1912,90 skip eru smíðuð 1954 eða
fyrr, 751 skip eru smiðuð 1960 og
síðar og 452 skip eru smiðuð 1970
og síðar.
skynja helgi athafnar sem svo er
orðuð.
Skýring RÍM gerir helgina ein-
falda og eðlilega öllum mönnum.
Munurinn á Essenum
og Jesú
í síðustu málsgrein sinni skýrir
Þórir Kr. það, hvers vegna ekki
getur legið brú til Egyptalands um
speki Essena:
„Kontrastinn kemur þá strax í
ljós með því að G.t. er mótað af
söguskilningnum, þ.e. þjóðarsög-
unni, sögunni sem pólitík, sem
trú/vantrú, lög, dómur. En þegar
þetta er túlkað hermeneutiskt,
sést að sögutrúin er partur af
þeim vilja Guðs að búa mönnum
hamingjusamt líf í kærleika og
fullnægju með jákvæð gildi að
markmiði. Aðeins er það tjáð póli-
tískt í G.t. en existentielt og myst-
iskt í Nt.-Qumran-Nag-Hamma-
di.“
Það er nefnilega það. Það er
bara að túlka það hermeneutiskt.
Annað er það ekki.
Guðfræðideild H.t. ætti að taka
að sér sáttasemjarastarf milli
kristinna trúarflokka í Lima. Þá
sæju menn þó að minnsta kosti
um hvað þeir væru að sameinast.
Trúarjátningin nýja
Ef skilja má grein Þóris Kr.
Þórðarsonar prófessors sem
niðurstöðu guðfræðideildar H.I. af
vísindalegum rannsóknum eru
frekari rannsóknir óþarfar. Trú-
arjátning háskólans hljómar þá
eitthvað á þessa leið, þegar rædd
hefur verið „elskusemi" Krists,
ofbeldi hins rómverska kirkju-
heimsveldis í sextán aldir og
ókristilegt athæfi þeirra sem leita
einveru:
„Kristinn söfnuður er „nýr ísra-
el“. Persóna Jesú er beint fram-
hald af Gamla Testamentinu, af
Guði sem hefnigjörnum „tyftara".
Sá hefnigjarni tyftari verður fyrir
skyndilegri og óvæntri trúarvakn-
ingu með fæðingu Jesú. Hann ger-
ist góður, sendir son sinn til að
seðja menn.
íslenzka þjóðkirkjan má hins
vegar ekki verða að „ríkjandi afli“,
þá spillist hún „af völdunum eins
og ayatollarnir í íran sanna“. Jes-
ús skrifaði ekkert og þroskaðist
ekki að lærdómi frá fæðingu. Saga
hans er ekki sögð á táknmáli forn-
aldar: Jesús talar „apokalýptiskt"
þótt hann, vel að merkja, hafi
„interim-etik, siðfræði biðarinnar
eftir guðsríkinu, sem þó er komið í
honum". „Lögmálin verða að
lögmálum hins eskatológiska
guðsríkis." Guð hefur beint frum-
kvæði um að frelsa visst fólk en
ekki meirihluta mannkyns. Jesús
er matur, „þar sem hann er í
matnum, hefur skapað hann, er
sjálfur partur af náttúrunni það-
an sem þessi matur er sprottinn".
Að vísu þarf að breyta „formi þess
rítuss til þess hann tákni betur
matarsamfélagið", en sakramenti
kristni er allt um það framhaid af
fórnfæringu dýra i musterum.
„Kontrastinn" milli Jesú og Ess-
ena kemur strax í ljós, þegar túlk-
að er „hermeneutiskt", því að þá
sést, að „sögutrúin er partur af
vilja Guðs“, Nota Bene, þetta þarf
að túlka „pólitískt" í Gamla Testa-
mentinu, en „existentielt og myst-
iskt“ í Nýja Testamentinu.
Skilja þá væntanlega allir
kristni.
Kinxr Pálsaoc BA er forstödumad-
ur Málaskólans Mímis.
Skifa
- klofinn náttúrusteinn
Skífa erhentugt efni til klæöningar á gólf
og veggi. Eigum nú margar fallegar
geröir frá Kína, Indlandi og fleiri
fjarlægum stööum.
— Varanleg áferö, hagstætt verö.
B S.HELGASON HF
STEINSMIÐJA
SKEMMUVEGI 48 SlMI 76677
1 H
5 Áskriftcirs'n ninn er 83033 CO •/