Morgunblaðið - 21.01.1986, Blaðsíða 28

Morgunblaðið - 21.01.1986, Blaðsíða 28
28 MORGUNBLADID, ÞRIÐJUDAGUR 21. JANÚAR1986 iK*fgtisi(t*frife Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aöstoöarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjarnason. Þorbjörn Guömundsson, BjörnJóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Baldvin Jóhsson. Ritstjóm og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Kringlan 1, sími 83033. Áskriftargjald 450 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 40 kr. eintakiö. Er Keflayík ekki hluti af Islandi? Hinn 25. júlí stofnaði Albert Guðmundsson, þáverandi fjármálaráðherra, til deilu innan ríkisstjórnarinnar, þegar hann vefengdi lögmæti þess, að varnar-" liðið flytti hrátt kjötmeti til lands- ins. Hann dró einnig í efa, að utanríkisráðuneytið hefði forræði á málefnum, er snerta fram- kvæmd varnarsamningsins. Fjár- málaráðherra snerist þarna gegn skipan mála, sem hafði gilt allt frá því varnarliðið kom 1951. Innan ríkisstjórnarinnar var ákveðið að fá úr því skorið, hvaða réttarreglur giltu um þetta efni. Var valinn sá kostur að hvetja Stéttarsamband bænda til að höfða mál á hendur ríkisstjórninni. Við nánari athugun lögfræðinga kom í ljós, að slík málshöfðun væri ekki vænlegur kostur. Um mánaðamótin október-nóvember ákvað Steingrímur Hermannsson, forsætisráðherra, að fá úr þessum ágreiningi skorið með því að leita álits þriggja lögfræðinga. í ræðu á Alþingi hinn 5. nóv- ember síðastliðinn sagði forsætis- ráðherra þegar hann skýrði frá ákvörðun sinni um þetta efni: „Það skal tekið fram að fullkomið samkomulag er um það í ríkis- stjórninni, að eftir úrskurði þess- ara þriggja manna verði farið. Það hafa utanríkisráðherra og núver- andi fjármálaráðherra staðfest að eftir þeim úrskurði verði farið í sambandi við innflutning á kjöti til varnarliðsins." Albert Guð- mundsson, sem var orðinn iðnað- arráðherra, þegar forsætisráð- herra lýsti þessu yfir á Alþingi, tók til máls eftir það. Albert mót- mælti því ekki, sem forsætisráð- herra sagði um hið „fullkomna samkomulag" í ríkisstjórninni. Hins vegar hélt hann fast við eigin túlkun á íslenskum lögum, að innflutningur varnarliðsins á kjöti væri ólögmætur og bætti við „. . . þá vildi ég bara segja að þetta er skömm fyrir íslenska þjóð og blettur að íslensk lög skuli ekki gilda hér á landi fyrir landið allt heldur skuli Keflavíkurbúar vera undanþegnir." Hinn 15. janúar skiluðu lög- fræðingarnir þrír áliti sínu, en þeir eru allir virtir lögfræðingar, og tveir þeirra í hópi virtustu pró- fessora Háskóla Islands. Niður- staða þeirra er í stuttu máli sú, að framkvæmd utanríkisráðu- neytisins frá 1951 sé ekki brot á íslenskum lögum, enda hefur varnarsamningurinn lagagildi hér á landi. Nú hefði mátt ætla, að ráðherrar í ríkisstjórninni stæðu við hið „fullkomna samkomulag", sem forsætisráðherra lýsti. Svo er þó ekki. Albert Guðmundsson sagði í Morgunblaðsviðtali á laug- ardaginn, að hann liti svo á, að Keflavíkurflugvöllur væri „orðinn fylki í Bandaríkjunum og tilheyrir ekki íslandi lengur". Sagðist Al- bert ætla að láta Alþingi „skera úr um hvort það hefur afsalað Keflavíkurflugvelli til Bandaríkj- anna". Þetta eru óvenjuleg stóryrði meira að segja á mælikvarða Alberts Guðmundssonar. Hann hefur orðið að lúta úrskurði lélegri dómara á ferli sínum. Geir Hall- grímsson, utanríkisráðherra, hef- ur lýst orðum Alberts sem grófri móðgun og landráðabrigslum í garð þeirra ráðherra, sem farið hafa með stjórn utanríkismála síð- an 1951. Albert Guðmundsson hefur gerst offari í málflutningi sínum vegna hráa kjötsins. f þingræðu lýsir hann því yfir, að „Keflavíkur- búar" séu undanþegnir landslög- um. í Morgunblaðsviðtali segir hann, að „Keflavíkurflugvöllur" sé fylki í Bandaríkjunum. Þetta er kannski ekki meiri ónákvæmni en við er að búast, þegar yfirlýs- ingaglaðir stjórnmálamenn eru komnir í þær stellingar, sem Albert hefur valið sér í þessu máli. Hitt er alvarlegra, að iðnað- arráðherra skuli ekki hafa vilja til að viðurkenna lagagildi varnar- samningsins og taka mið af þeirri staðreynd. Telji hann þá stjórn- málamenn og embættismenn, sem hafa starfað samkvæmt varnar- samningnum, vera lögbrjóta, þrátt fyrir þær upplýsingar, sem fyrir hann hafa verið lagðar, vakir eitt- hvað annað fyrir honum en það, sem sannara reynist í þessu máli. Það er fáheyrt, að íslenskur stjórnmálamaður skuli lýsa því yfir, að Alþingi þurfi að skera úr ágreiningi um það, hvort Keflavík- urflugvöllur sé íslenskt land eða ekki. Jafnvel á þeim tíma, þegar kommúnistar voru hatrammastir í andstöðu sinni við veru varnar- liðsins, drógu þeir ekki í efa, að íslensk stjórnvöld hefðu lögsögu á varnarsvæðunum svonefndu eins og annars staðar í landinu. Raun- ar er tekið af skarið um það í varnarsamningnum sjálfum. Úr- slitavaldið um allt er varðar fram- kvæmd hans er í höndum ís- lenskra stjórnvalda. Svo virðist sem Albert Guð- mundsson hafi sjálfur áttað sig á eigin ógöngum yfir helgina. Á forsíðu Dagblaðsins-Vísis í gær segir hann, að hann hafi ekki tekið ákvörðun um, hvort hann leggi málið fyrir Alþingi og hann bætir við: „Reyndar heyrir þessi mála- flokkur ekki lengur undir mig." Við þau orð má bæta, að mála- flokkurinn hefur aldrei gert það, þar sem framkvæmd varnarsamn- ingsins heyrir undir utanríkis- ráðuneytið. HJ0LIN IR0 SNÚAST HÆ( — eftír Torfa Ólafsson Rómversk-kaþólska kirkjan hef- ur öðru hverju í sögu sinni efnt til kirkjuþinga; páfar hafa kvatt sam- an biskupa og forystulið rómverskr- ar kristni til þess að ráðgast um stefnumál og afstöðu kirkjunnar til samtíðarinnar og þó ekki síður til framtíðarinnar. Þar má segja að áttavitinn sé stilltur á skipi Péturs postula, gert við rá og reiða og fleyið búið undir næsta áfanga leið- arinnar. Það gleymist oft hjá þeim, sem mest gagnrýna forystu páfa í kirkjunni, að þótt hann sé valdamik- ill, tekur hann yfirleitt ekki afdrifa- ríkar ákvarðanir nema í samráði við æðstu stjórn kirkjunnar, kúr- $una (kardínálaráðið) og þegar mest liggur við ber hann saman ráð sín við biskupa heimsins, eftirmenn postulanna. í kirkjunni er hann fremstur meðal jafningja, eins og Pétur var meðal postulanna. Kirkjan er klettur Píus XII (1939-1958) hafði Iöngu fyrir andlát sitt gert sér ljóst að kominn væri tími til að kalla saman kirkjuþing. Þegar alda siða- skiptanna dundi yfír Norður- Evrópu, töldu kirkjunnar menn ráð- legast að binda stögin föst og slaka hvergi á í stefnu eða háttum, til þess að sem minnst hætta væri á að menn létu berast af réttri leið með hinum nýju straumum. Kirkjan átti að vera sá klettur sem aldrei molnaði úr í ölduróti tímanna og víst var þægilegt að geta stuðst við hina sterku hönd og geta reitt sig á að hún leiddi menn ávallt í rétta átt. En elfur tímans rennur sína leið. Viðhorf manna breytast, menn taka að skilja skoðanir og stefnur á nýjan hátt, vísindin fræða okkur um ýmis- legt sem við skildum áður með ófull- komnum hætti og jafnvel tæknin hefur mótandi áhrif á líf okkar, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Til alls þessa verður jafnvel kirkjan að taka tillit, annars er hætta á því að hún geti orðið safn- gripur í augum ýmissa, hún sem var stofnuð til þes að leiða mennina í allan sannleika og til heilagsleik- ans. Ef hún á að vera hlutverki sínu trú, verður hún að meta aðstæður hverju sinni og taka tillit til þeirra, vera í heiminum en ekki af honum, standa vörð um óbreytanlegan sannleika en sýna mönnum fram á hann með þeim hætti að þeir skilji. Allt þetta var Píusi XII páfa ljóst. En hann var maður aðgætinn og vandvirkur og flýtti sér hægt. Því entist honum ekki aldur til að kveðja saman kirkjuþing, heldur varð það hlutverk Jóhannesar XXIII, þess manns sem eftir kjör sitt var kallaður „millibilspáfi" en náði slíkum vinsældum að með fá- dæmum hlýtur að teljast um kirkju- höfðingja. En Jóhannes var ekki maður hinnar rólegu íhygli og gætni eins og forveri hans, heldur „kar- ismatiskur" maður; hann greip oft í góðleika sínum á lofti þann inn- blástur sem Andinn sendi honum og tók jafnharðan til framkvæmda samkvæmt honum. Þannig hikaði hann ekki hið minnsta þegar And- inn bauð honum að efna til kirkju- þings heldur lýsti því yfir að nú skyldi sest á rökstóla, allir gluggar skyldu opnaðir og nýju lofti hleypt inn. Kirkjan skyldi færð í takt við nútímann. Það lá við að hinir gætnari menn kirkjunnar yrðu að steinstöplum þegar þeir heyrðu þennan boðskap. Þeim var fyllilega ljóst hvað mundi ske þegar farið væri að hreyfa steina í veggnum góða sem menn höfðu stuðst við óhræddir í rúmar fjórar aldir. Þá mundi losna um aðra steina og gott ef veggurinn hryndi ekki til grunna. Þó minntust menn þess fyrirheits Jesú að „hlið heljar" mundu ekki sigrast á kirkj- unni. Höfuðmarkmið kirkjuþingsins áttu að vera að auka hlutdeild biskupanna í stjórn kirkjunnar að færa kirkjuna nær nútímanum og vinna að einingu kristinna manna um heim allan. Kirkjuþingið 1962-1965 Kirkjuþingið, II Vatíkanþingið, hófst 11. október 1962. Það sátu 2.500 „þingfeður", eins og þeir nefndust, sem komu frá svo til öll- um heimshlutum. Aheyrnarfulltrú- ar voru frá öðrum kirkjudeildum. Þingsetur voru fjórar, að hausti hvers árs 1962—1965. Hinir íhaldssamari fulltrúar, með kúríuna í broddi fylkingar, reyndu að hamla gegn róttækum breyting- um innan kirkjunnar en frjálslynd- ari öflin voru yfirleitt í meirihluta. Jóhannes páfi dó miðsumars 1963, áður en kirkjuþingið, sem hann hafði kvatt saman, gat lokið störfum. Hann hafði sýnt djúpa samúð sína með þeim sem minna máttu sín og svo einlægan friðar- vilja að jafnvel Sovétmenn tor- tryggðu hann ekki. Og hann hafði hrundið af stað slíkum umsvifum innan kirkjunnar að hún tók alger- um stakkaskiptum, og það þótt menn hefðu í upphafi kallað hann millibilspáfa og gert ráð fyrir að hann yrði afskiptalítið góðmenni sem brúaði bilið þangað til að nýr persónuleiki tæki við. Of langt mál yrði að rekja hér niðurstöður þingsins en samþykktir voru gerðar í hverjum málaflokki og gefnar út sem sérstök skjöl. Þeim var síðar safnað saman og gefin út í bók. Biskupar funda Kirkjuþinginu lauk í árslok 1965. Biskupar kirkjunnar koma síðan saman til þings (synodu) á þriggja ára fresti en í janúar sl. ákvað J6- hannes Páll II páfi að kalla saman aukaþing til þess að líta yfir og meta þær breytingar sem orðið hafa á lífi og háttum kirkjunnr árin 20 sem liðin eru frá lokum II Vatík- anþingsins, hvort þar hafi stefnt í átt til upplausnar eins og hinir íhaldssamari kirkjuhöfðingjar ótt- uðust í upphafi kirkjuþingsins, t.d. Ottaviani kardínáli sem á að hafa sagt að hann vonaði að hann fengi að deyja í kirkju sem ennþá væri kaþólsk, eða hvort þessar hræringar „Páfinn blandaði sér ekki í umræðurnar en hlýddi á þær með at- hygli. Honum er mikill vandi á höndum að stjórna heimskirkjunni, 825 milljónum manna sem láta ekki sérlega vel að stjórn, margir hverjir, og að koma í veg fyrir klofning inn- an hennar. Hinir frjáls- lyndu höfðu óttast og hinir íhaldssömu ef til vill vonað að hann mundi beita valdi sínu..." séu aðeins vottur um eðlilegt líf og þróun hinnar lifandi kirkju. Veraldarhyggjan hefur haft sín áhrif á kirkjuna á þessu tímabili og styrkur hennar, miðað við fjölg- un, virðist vera á hraðri leið frá Evrópu til þriðja heimsins, róm- önsku Ameríku, Afríku og Asíu. Um það bil helmingur rómversk- kaþólskra manna býr nú í þróunar- löndunum og gefur auga leið að það fólk telur sig í sfminnkandi mæli þurfa að leita til Evrópu um fyrir- myndir að kirkjulegu lífi. Eftir Vatíkanþingið voru stofnuð biskuparáð einstakra landa eða landsvæða og þeim falið að koma saman til funda tvisvar á ári, til þess að ræða sérmál landsvæðanna og móta viðhorf sín og stefnu. Slíkt biskuparáð mynda t.d. biskupar Norðurlanda. Var í fyrstu litið á þetta sem skref í áttina til valddreif- ingar en sú hefur naumast orðið raunin á. Ratóinger kardínáli, yfir- maður stjórnardeildar trúarkenn- inga, hefur t.d. lýst sig andvígan því að biskuparáðin fái völd til að setja reglur og kveða upp úrskurði, þau geti ekki verið til annars en að ræða sérmál landsvæða sinna og gera tillögur sem sfðan verði lagðar fyrir æðstu stjórn kirkjunn- ar. Aukaþing biskupanna var sett f Róm 24. nóvember sl. og því lauk 8. desember. Áformað hafði verið að halda þing um hlutverk leik- manna í kirkjunni á þessu hausti, en því var frestað til næsta hausts vegna aukaþingsins. Þótti biskup- unum boðað til þessa þings með nokkuð stuttum fyrirvara og töldu margir að æskilegra hefði verið að fá nokkur ár til undirbúningsins heldur en nokkra mánuði. Aukaþinginu var ekki ætlað annað en ræða og meta þróunina innan kirkjunnar sl. 20 ár en það hafði engin völd til að ákveða neitt. Þessi þróun hefur greinst í tvær höfuðáttir: Annarsvegar til aukins frjálslyndis en hinsvegar til fast- heldni við kirkjulegar hefðir. Vatík- anið hefur að sjálfsögðu fært við fætur þegar því hefur fundist of ógætilega farið, enda óttast margir ~vfl&f^fiH% —.«.:¦¦*. **»ir t r-t-^v MBH
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.