Morgunblaðið - 12.09.1987, Blaðsíða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 12. SEPTEMBER 1987
Sveppa-„souffle“, salat og melónusneið
Matreitt
úr sveppum
AF ERLENDUM VETTVANGI
eftir PÁL ÞÓRHALLSSON
Ungverjar búa sig
undir sjö mögur ár
Efnahagsiegar umbætur í Ungverjalandi, sem Mikhail
Gorbachev hefur talið öðrum austantjaldsríkjum tU fyrir-
myndar, virðast lítið hafa haft að segja. Gúllas-kommúnisminn
rambar á barmi gjaldþrots. Rikiskassinn er tómur, skuldirnar
svimandi háar og fyrirtækin gamaldags. Óttinn við atvinnu-
leysi og fátækt vex, lífslíkur manna minnka.
HeimilisKorn
Bergljót Ingólfsdóttir
Nú eru fáanlegir óvenju falleg-
ir sveppir og því freistandi að
nota þá í annað en salat eða sem
meðlæti með kjöti. Sveppir eru
ekki ódýrasti matur sem til er
en þeir standa vel fyrir sínu. Hér
er stungið upp á sveppa-„souffle“
og sveppa-eggjaköku (omeletta).
Hvort fyrir sig getur verið aðal-
máltíð að viðbættu grænmetis-
salati og þá ávextir eða annað í
eftirrétt.
Sveppa-„souffle“
750 gr sveppir,
8 egg, aðskilin,
8 sléttfullar msk. hveiti,
1 tsk. salt.
Sveppimir eru hreinsaðir á
venjulegan hátt og mýktir í
smjöri á pönnu, salti og pipar
stráð yfir. Sveppimir em síðan
brytjaðir smátt.
Eggjarauður og hveiti hrært
saman, eggjahvítumar stífþeytt-
ar og blandað varlega saman við.
Helmingur hræmnnar er settur
út í smurða „souffle“-skál, brytj-
aðir sveppimir settir þar yfir,
síðan það sem eftir er af eggja-
hræmnni þar yfír. Bakað í 200°C
heitum ofni í 45 mín.—1 klst.
Ath. „souffle“-skálar em með
hærri börmum en venjuleg ofn-
föst föt, en hægt er að hækka
barmana með álpappír.
S veppaeggj akaka
5 egg,
15 vænir sveppir,
1 meðalstór laukur,
1 msk. ijómi,
salt og pipar.
Sveppimir hreinsaðir og
skomir í sneiðar, laukurinn skor-
inn í þunnar sneiðar og látinn
mýkjast í smjörlíki við vægan
straum og sveppimir settir út í
rétt til að þeir hitni. Eggin em
þeytt og ijóma blandað saman
við. Pannan hituð og strokin með
smjöri, eggjahræmnni hellt á og
þegar eggjakakan er að verða
gegnsteikt em sveppir og laukur
sett á helming kökunnar og hinn
helmingurinn lagður yfir.
Melónusneið með beijamauki
í miðju sómir sér vel sem eftir-
réttur.
Imiðjum júlímánuði kom hinn
aldraði ungverski kommún-
istaleiðtogi János Kádár fram
eftir langt hlé og ávarpaði starfs-
fólk í glerverksmiðju í Búdapest.
Hafí hann viljað nota sitt síðasta
tækifæri til að endurheimta eitt-
hvað af fyrri hylli meðal almenn-
ings þá mistókst honum.
Verkamaður í verksmiðjunni
segist hafa vonast eftir ræðu um
blóð, svita og tár. Að Kádár
gengi hreint til verks og segði:
„Kæm félagar, við emm á
hausnum. Þetta er okkur öllum
að kenna, mér líka. Við höfum
etið yfir okkur og ekki framleitt
nóg. Hjálpið mér að koma
skútunni aftur á flot. Herðum
sultarólina, brettum upp ermam-
ar.“ Þess í stað talaði leiðtoginn
í gamla stflnum með gömlu klisj-
unum, lágum rómi vegna hitans
og lungnaveiki sinnar: „Nú
stendur tímabil aðhaldssemi og
uppstokkunar vinnuaflsins fyrir
dymm, og aðdráttarafl sósíal-
ismans mun vaxa.“ Allt hljómaði
þetta óljóst og ósannfærandi.
Ungverska þjóðin var vonsvikin
og bitur og kjarkleysið óx.
Hörð lífsbarátta
Dmngi hvflir yfír þjóðinni sem
eitt sinn kallaði sjálfa sig glað-
legustu sveitina í héraði
kommúnismans. Við ferðamann-
inum i neðanjarðarlest í Búda-
pest blasa lífsþreyttar ásjónur.
Hver og einn berst fyrir sinni
agnarögn velmegunar; litla sum-
arhúsinu við Balatonvatn og
bílnum sem beðið var eftir í sex
til átta ár ef það er Trabant,
fímm ár ef það er Lada. Meira
en 600 þúsund af 4,8 milljónum
vinnufærra manna vinna opin-
berlega tvöfalda eða þrefalda
vinnu. Hinir grípa hvert tæki-
færi sem gefst til að þéna
aukapening: Guðfræðiprófessor-
inn ekur leigubfl, bókhaldarinn
hjá hinu opinbera vélritar bréf
fyrir veitingastað. „Hvergi er
unnið jafn mikið og hjá okkur,“
segir László Szamuely hjá Al-
þjóðaviðskiptastofnuninni í
Ungveijalandi. Dugnaðurinn
kostar sitt eins og gögn frá heil-
brigðismálaráðuneytinu sýna:
Annar hver ungverskur verka-
maður þjáist af svefnleysi, þriðji
hver kvartar undan mígreni. í
Ungveijalandi em hlutfallslega
flest sjálfsmorð í allri Evrópu ,
43,5 á hveija 100 þúsund íbúa
á ári. Lífslíkur karla hafa minnk-
að um þijú ár á undanfömum
20 ámm.
Horft til vesturs
Efnahagsumbætur og tilslak-
anir á flestum sviðum eins og
nú eiga sér stað í Sovétríkjunum
byijuðu í Ungveijalandi fyrir um
það bil 20 ámm. Landið varð að
fyrirmynd framfarasinnaðs,
manneskjulegs Miðevrópu-
sósíalisma. Nokkur velmegun
þróaðist í landinu svo nágrönn-
unum fannst það jaðra við
ríkidæmi. Ferðamenn frá öðmm
austantjaldslöndum streyma til
Ungverskur kreppubrandari:
Heimsókn á heimaslóðir - „Ekki
æsa þig brói minn, ég er líka
atvinnulaus - fyrir vestan."
landsins til að njóta gestrisni
heimamanna, fjörugs skemmt-
analífs og einstaks vömúrvals
sem að vísu gagnast fæstum
vegna svimandi verðlags.
Reyndar er mörgum heima-
manninum illa við þessar
bræðraþjóðir sínar. Ungveijar
em minnugir þeirra tfma er
Búdapest var heimsborg og
landið hluti af stórveldinu Aust-
urríki-Ungveijaland. íbúamir
vilja fremur líta til vesturs um
fyrirmyndir og samanburð.
Rússneska og marx-lenínismi
em vissulega skyldufóg í skólum
landsins en nemendur skjóta
skollaeymm við þeim fræðum,
og leggja sig frekar eftir kunn-
áttu í ensku og þýsku. Reyndar
keyrir virðingin fyrir vestrænum
löndum stundum úr hófí því
Ungverjar mega vera stoltir af
menningarlegu ástandi þjóðar-
innar. Fólkið er vel upplýst,
skólakerfíð á háu stigi og sjón-
varpið býður til dæmis upp á
mjög góða dagskrá.
í sumar var hálfgert
stríðsástand milli Rúmena og
Ungveija. Erdely-hérað sem áð-
ur tilheyrði Ungveijalandi er nú
innan rúmensku landamæranna
og saka Ungveijar Rúmena um
að kúga ungverska þjóðarbrotið
á svæðinu. Ungverski menning-
armálaráðherrann gaf svo í
sumar út bók um hið umdeilda
hérað og svöruðu Rúmenar með
því að banna honum að stíga
framar fæti á rúmenska grund.
Ekki er sambandið heldur gott
við Tékka af svipuðum ástæðum.
Ungveijar á skíðaferðalagi í
Tatra-flöllum í Tékkóslóvakíu
mega búast við slagsmálum við
innfædda ef þeir láta borgin-
mannlega vegna þess að fjöllin
tilheyrðu áður Ungveijalandi.
Lifað um efni fram
í þeirri andrá sem leiðtogi
Sovétríkjanna Mikhail Gorbach-
ev býst til að beita ungversku
uppskriftinni á ríki sitt, birtist
nakinn sannleikurinn um efna-
hagsástand Ungveijalands.
Áhyggjufullir heimamenn hafa
óttast þetta svo árum skiptir:
„Hóglífíð" var kostað af lánsfé.
Vonir eru bundnar við hinn
metnaðarf ulla nýja forsætis-
ráðherra, Károly Grósz.
Ríkið sem virtist ná svo góðum
árangri með því að blanda saman
áætlunarbúskap og einkafram-
taki er hartnær gjaldþrota.
Methalli á ríkiskassanum nam á
árinu 1986 47 milljörðum fór-
inta, sem samsvarar 40 milljörð-
um íslenskra króna. Framleiðsl-
an á árinu dróst saman,
innflutningur óx þrátt fyrir
vemdaraðgerðir stjómvalda, út-
flutningur til vestrænna ríkja
dróst saman um 3 prósent.
Landið er skuldugast allra aust-
antjaldsríkja miðað við höfða-
tölu. Skuldimar við útlönd nema
nú 14 milljörðum Bandaríkja-
dala.
Svo virðist sem slæm afkoma
sé afleiðing efnahagslegs stefnu-
leysis. Láðst hefur að byggja
iðnaðinn upp frá grunni. Ennþá
er lögð megin áhersla á þunga-
iðnað að sovéskri fyrirmynd,
þrátt fyrir að landið sé hráefna-
snautt. Einnig hefur óarðbæmm
fyrirtækjum ekki verið lokað .
Kádár var aldrei vel að sér í efna-
hagsmálum, hann vildi ekki
hætta fridnum sem skapast hafði
í samskiptum við þegnana með
óvinsælum spamaðaraðgerðum.
En þögnin um sannleikann í
málinu var orðin þrúgandi. í
byijun júlí samþykkti miðstjóm
kommúnistaflokksins stefnu-
markandi 13 síðna plagg um
mjög umfangsmikinn spamað til
að bjarga því sem bjargað verð-
ur. Einnig er nokkur von bundin
við nýja, óþreytta menn eins og
forsætisráðherrann Károly
Grósz, og að þeim takist að rétta
við þjóðarhag. En Qölmiðlar eru
kinnroðalaust famir að boða sjö
mögur ár.
(Heimild: Der Spiegel)
Sveppa-eggjakaka
p lnrgMíi' m
s <n e,— Metsölublaó á hverjum degi!