Morgunblaðið - 12.09.1987, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 12. SEPTEMBER 1987 15
Robert Aitken
listarskólanum á sama tíma og í
Menntaskólanum við Hamrahlíð um
kvöldið. Á föstudagskvöld aftur í
Langholtskirkju og lokatónleikar í
Skálholti kl. 17 á laugardeginum.
Líflegt og væntanlega nýstárlegt
líka. Þeir, sem halda að nútímatónlist
sé ekkert fyrir þá, vegna þess að
þeir hafa einu sinni heyrt eitthvað
sem þeim féll illa, fá þama tækifæri
til að freista nýrra könnunarleiðangra
inn á óravíddir tónlistarlandslagsins.
Mozart, Beethoven, Bach og félagar
eiga þar grösugar lendur, en það eru
ekki sízt andstæður, sem setja heill-
andi svip á allt landslag, ekki satt...?
Einn af þeim, sem tekur þátt í
norrænu tónlistarhátíðinni hér, er
flautuleikarinn Robert Aitken frá
Kanada, sem nú er reyndar hvorki
bamungur að ámm, né norrænn. En
skipuleggjendur hátíðarinnar hafa vit
á að líta vítt og breitt of heiminn í
leit að áhugaverðum gestum, sér og
öðmm til innblásturs, eins og sjá má
af þátttökulistanum. Aitken er vel
þekktur hér á landi, kom héma oft
á ámm áður, en hefur ekki verið hér
í nokkur ár. Hann leggur gjörva hönd
á margt, leikur á flautu, semur tón-
list, kennir svolítið og skipuleggur
tónleikaröð með nútímatónlist í Tor-
onto. Og hér ætlar hann ekki aðeins
að spila, bæði á hátíðinni og við opn-
un bókmenntahátíðar Norræna
hússins, heldur l(ka að stjóma um-
ræðum eftir hveija tónleika á hátf-
ðinni, halda fyrirlestur og opnar
kennslustundir.
Af þessu má sjá að Aitken kemur
að tónlistinni á marga vegu. Það er
því margt sem liggur beint við að
spyija hann um, en ætli hér verði
ekki fyrst vikið til hans spumingum
um tónlistarkennlu. Hvemig verður
bezt að henni staðið?
„Það hefur verið sagt, að galdurinn
við að vera snjall nemandi sé að haga
sér eins og þjófur á nóttu. Laumast
að kennaranum, grípa frá honum
það, sem hann kann bezt og vera svo
horfinn á samri stundu. Beztu kenn-
aramir era þeir, sem kenna nemand-
anum að kenna sér sjálfum. Láta
nemendur heyra ýmislegt, gefa þeim
samanburð, svo þeir læri að heyra
mun, læri að draga ályktanir. Þess
vegna er líka gott að kenna saman
nemendum, sem era með ólík hljóð-
færi.
Góður kennari segir nemanda ekki
hvað hann eigi að gera, heldur sýnir
honum leið, sem hann verður svo að
fara sjálfur. Ef nemandi lendir hjá
þokkalegum kennara í byijun, getur
hann verið hjá honum í flögur, sex,
jafnvel átta ár og lagt góðan grann.
Síðan er hægt að flakka milli kenn-
ara og hnupla frá þeim einstökum
atriðum, sem þeir hafa vel á valdi
sínu, til dæmis öndun hjá einum og
einhverri annarri tækni hjá öðram.
En það er slæmt að byija á að flakka
á milli, því þá er alltaf verið að byija
á sömu hlutunum hjá mismunandi
kennuram, án þess að ná nokkum
tíma tökum á þeim. Þá vantar trausta
undirstöðu.
Góður nemandi ætti aldrei að trúa
kennara sínum, fyrr en hann hefur
sannreynt sjálfur, hvort það stenzt.
Sumir kennarar segja bara það, sem
nemendur vilja heyra. Hrós er nauð-
synlegt í byijun til að byggja upp
sjálfstraust, en þegar líður á, ættu
nemendur ekki að fara til kennara,
sem gerir ekkert nema að hrósa.
Mér hefur sýnst að það fari betur
á að nemendur hitti kennara sína
stutt en oft, því þá er hægt að ein-
beita sér markvisst að fáum hlutum
í einu. Ég vildi gjaman kenna tólf
til sextán nemendum í opnum
kennslustundum í tvær vikur, hitta
þá síðan aftur eftir um tvo mánuði,
heyra þá hvemig þeir hafa unnið úr
fýrra tímabilinu og veita þeim að-
hald. Nemendur þurfa nefnílega að
læra að vera einir. Það er hættulegt
að vera of vemdaður of lengi, því þá
verður erfitt að standa á eigin fótum
og treysta á sjálfan sig.“
— Þú semur sjálfur og spilar bæði
klassíska tónlist og nútíma tónlist.
Hvemig fer þetta saman, hvaða áhrif
hafa þessir þættir á flautuleikinn?
„Þeir sem þekkja mig á annað
borð, vita oftast af mér vegna þess
að ég spila fremur en fyrir tónsmíð-
ar, þó ég hafi lagt mikla stund á
þær. Ég tel það einkar gott fyrir
spilara að hafa samið tónlist, því sú
iðja eykur skilning á tónlist yfirleitt
og sá skilningur skilar sér í flutningn-
um.
Það á að spila tónlist eins og það
sé verið að sýna áheyrendum verkið.
Til þess að svo megi vera, þarf sá
sem spilar að vita og skilja hvemig
verk er byggt upp. Þetta sjónarhom
skerpist, ef spilarinn hefur fengist
við tónsmíðar. Slæmur byggingar-
meistari getur gert versta hrófatildur
úr frábærri teikningu. Samhengi tón-
listarflutnings og tónverks getur
verið hliðstætt því. Spilarinn getur
gert út um gott verk.
Hvað varðar klassísk verk og
nútímaverk, þá spilaði ég meira af
nútímaverkum þegar ég var yngri.
Þá var auðveldara að koma sér á
framfæri með nútímaefnisskrá, því
það vora færri sem sinntu slíkum
verkum. Nútímaverkin vöktu kannski
athygli á leik mínum og ég var þá
beðinn um eitthvað klassískt af því
menn vildu heyra hvemig mér tækist
upp með hana. Nú vil ég gjaman
hafa hlutföllin milli þessa þannig að
það sé 40% af öðra og 60% af hinu.
Annað árið heldur meiri klassík, hitt
árið heldur minna. Mér sýnist þetta
nokkuð heppileg skipti. Éf ég fæst
aðeins við nútímatónlist, þá finnst
mér hæfileikinn til að túlka sljóvg-
ast. Auðvitað krefst nútímatónlist
heilmikillar túlkunar, það liggur í
augum uppi. En verkin era oft samin
inn í ákveðinn ramma, sem leggur
línumar varðandi túlkunina, eða þá
að tónskáldið sjálft segir spilaranum
hreinlega sjálft til. Þetta skýrir hvers
vegna þeir, sem flytja mikið af
nútímaverkum, spila gjaman æ
minna af eldra efni, ef nútímaverkin
verða of fyrirferðarmikil í vinnu
þeirra. Samhliða fá þeir þá a'sig
stimpil um að þeir sinni henni helzt.
Á endanum verður þetta stimpill um
að þeir geti ekki annað og þeir era
ekki beðnir um annað.
Tæknilegar kröfur klassiskra- og
nútímaverka era líka ólíkar. Nútíma-
verk gera oft mun meiri tæknikröfur.
Þau skerpa eyrað að hlusta eftir og
greina fleiri blæbrigði en klassisk
verk. Svo má ekki gleyma að klassísk
verkefnaskrá flautu er ekki stærri
en svo að flautuleikari um þrítugt
þekkir hana alla. Flautan er svo vin-
sælt hljóðfæri í nútímaverkum, að
þau era spennandi og vel þegin við-
bót við þau klassísku. Þessi svið
styðja þvi hvort annað, veita þekk- -
ingu og reynslu, sem nýtast í leik
beggja og auðga hann.“
— Er einhver skýring á því hvers
vegna svo fáir mjög þekktir tónlistar-
menn sinna nútímatónlist?
„Tónlistarmenn era oft mjög
íhaldssamir í eðli sínu. Þeir flokkast
saman í hópa, spila klassíska tónlist
og það sama aftur og aftur. Ég spil-
aði sjálfur í ellefu ár í hljómsveit.
Það er gaman, stórkostlegt að sitja
innan í hljómnum. Þessi vinna agar
mann. Ýmsir einleiksflautuleikarar
hefðu gott af slíkri ögun. En þetta
er líka hættulegt, því hún slævir,
deyfir frelsisþrána. Góðir stjómendur
hvetja einmitt hljómsveitarmeðlimi til
að vera frjálsa. Þetta er gott hvað
með öðra, ég vildi gjaman geta spilað
í sumarhljómsveitum, nokkrar vikur
á ári.
En það er kannski fleira, sem veld-
ur tregðu að spila nútímaverk. Strax
í æsku þarf spilari að leggja mikla
vinnu í að ná tökum á hljóðfærinu,
þannig að hann spili á það, en ekki
það á hann, rétt eins og góður hand-
verksmaður þarf að æfa sig og þjálfa
í sínu handverki. Þeir sem ná þessu,
geta þar með farið að lifa af list
sinni, jafnvel þó þeir séu ekki tiltak-
anlega músíkalskir og láta þar við
sitja. En þá eram við aftur komin
að kennslunni, sem á helzt að miða
að því að fólk þroski sig sjálft og
láti ekki sitja við neitt . . .“
PSION ORGANISERII
STÓRVIRKA
fff
SMA TOL VAN
PSION ORGANISERII erhnitmiðuð, og gagnleg smátölva sem nýtist eiganda sínum til margra ára ínámi, starfi og
leik. Hún er forrítanleg á auðveldan hátt, með innbyggða gagnaskrá, reiknitölvu, dagbók, dagatal, sérstaka minnis-
kubba og margt fleira. Hana má einnig tengja við tölvur og prentara af flestum gerðum.
PSION ORGANiSER II ereinföld ínotkun, vexmeð eiganda sínum og verðurhonum ómetanleg...

* PSIONORGANISERII-EINFÖLDÍNOTKUN-MARGFALTNOTAGILDI
%
SKRIFSTOFUVELAR H.F.
Hverfisgötu 33, sími: 62-37-37
Akureyri: Tölvutæki - Bókval
Kaupvangsstræti 4, sími: 26100
Verðfrákr.
8.700.-
...ÍSKÓLA:
...ÍSTARFI:
...í LEIK:
T.d. reiknitölva, stundaskrá vekjaraklukka og minnisbók fyrir heimalærdóm; skrá
yfir firði á vesturlandi og ártöl í frönsku byltingunni; ensk orðabók, forrit til að finna
prímtölur, reiknagröfog fleira...
T.d. dagbók og minniskerfi, gagnagrunnur (jafnvel fyrir gulu síðurnar), við-
skiptamannaskrá, pantanamóttaka, reikningagerð, birgðabókhald,
töfiureiknir (spreadsheet), lagertalningar og fleira...
T.d. forrit fyrir getraunir, leiki og tii að finna lottótölur; skrá yfir gullfiska,
frímerki, símanúmer, vídeóspólur og heimilisföng; geymsla á
uppskriftum, Ijóðum og fleira...
ingawOnustan sia