Morgunblaðið - 15.06.1988, Síða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 15. JÚNÍ 1988
„íslensk tónskáld geta kannski
kvartað yfir slæmum fjárhag...
- en varla undan áhugaleysi
flyljenda og áheyrenda“
Á tónleikum Listahátíðar á Kjarvalsstöðum, 10. júni sl., komu fram
Svava Bemharðsdóttir víóluleikari og Anna Guðný Guðmundsdóttir
píanóleikari og fluttu íslensk tónverk. Flestir íslensku tónleikanna á
Listahátíð era komnir til vegna frumkvæðis tónlistarmannanna sjálfra
og tónleikar þeir Svövu og Önnu Guðnýjar eru engin undantekning.
Svava er á endasprettinum í doktorsprófi í Juilliard skólanum og skrif-
ar þá ritgerð um fiðlu- og lágfiðluleik á íslandi. Þegar hún rakst svo
á auglýsingu tun Ustamannalaun, þar sem var beðið um umsóknir til
ákveðinna verkefna, fannst henni rökrétt að taka fyrir íslensk verk,
líka með ritgerðina í huga. Sló þá tvær flugur í einu höggi...
Þær Anna Guðný Guðmundsdóttir píanóleikari og Svava Bernharðs-
dóttir víóluleikari á æfingu á Kjarvalsstöðum í vikunni.
Rætt við Önnu Guðnýju Guðmundsdóttur
píanóleikara og Svövu Bernharðsdóttur
víóluleikara
Og þá var að svipast um eftir
píanóleikara... Þær Anna Guðný og
Svava voru samtímis í Tónlistarskól-
anum í Reykjavík og eins lágu leiðir
þeirra saman I íslensku hljómsveit-
inni. Anna Guðný er líka vel kynnt
sem kammertónlistarmaður, hefur
gert mikið af því að leika með litlum
og stórum hópum. Þær hittust svo í
vetur til að ákveða efnisskrána end-
anlega. Þar skiptust á verk fyrir víólu
og píanó og einleiksverk fyrir víólu.
Og eitt verk var þar að finna fyrir
víólu, píanó og tölvu.
Elsta verkið sem þær spiluðu er
frá 1964, Sónata, eftir Jón Þórarins-
son. Sex íslensk þjóðlög, eftir Þorkel
Sigurbjömsson, frá 1969 er verk sem
hann skrifaði fyrir Ingvar Jónasson
lágfiðluleikara í Svíþjóð. Step-by-
step er annað verk eftir Þorkel, út-
skriftargjöf hans til Svövu frænku
sinnar frá 1986, einleiksverk. Og
þama var líka önnur frændsemis-
gjöf, Líf í tuskunni, eftir Mist Þor-
kelsdóttur, einnig einleiksverk. Ein-
hver staldrar kannski við, að máltæk-
ið sé þama í sérkennilegri útgáfu,
en það er með vilja gert. Verið að
spila á að vióluleikarinn, sem verkið
er skrifað fyrir, gengur undir gælu-
ÞESSA dagana stendur Lista-
hátið sem hæst. Annars staðar
eru líka hátíðir og aðrar að renna
upp. Ein upprennandi er jazzhá-
tiðin i Montreal i Kanada. í fyrra
komu þar fram þekkt nöfn að
vanda, fólk eins og Ella Fitz-
gerald, Bobby McFarin — og
Súld. Eitthvað hljómar það kunn-
uglega, enda nafn á íslenskri
jazzhljómsveit. Sveitin hefur oft
komið fram hér, þó hún hafi
starfað stutt, nú síðast á Hótel
Borg fyrir skömmu, til að kynna
nýja pötu, sem þeir Súldarar eru
nýbúnir að gefa út.
Súld er kvintett. Meðlimimir em
Szymon Kuran tónskáld, fiðluleik-
ari og annar konsertmeistari Sin-
fóníuhljómsveitarinnar okkar, Lár-
us H. Grímsson tónskáld og hljóm-
borðsleikari, Stefán Ingólfsson
bassaleikari, Steingrímur Guð-
mundsson trommuleikari og Maart-
en van der Valk slagverksleikari.
Maarten bættist nýlega í hópinn,
leikur með Sinfóníuhljómsveitinni
okkar og einnig f hollenskri hljóm-
sveit, Hljómsveit 18. aldarinnar, —
nafnið segir til um verkefnavalið —
undir stjóm flautuleikarans Franz
Briiggen. Óhætt er að segja að
bakgrunnur meðlimanna sé
skemmtilega blandaður, vænlegur
til að blandast vel og gefur ömgg-
lega á að heyra í flutningi Súldar.
Hljómsveitin hefur haldið sig við
frumsaminn jazz, sem þeir félagar
skiptast á um að semja.
Og nú býðst Súld enn að leika í
Montreal og auk þess að halda tón-
nafninu Tuskan í fjölskyldunni...
Þriðja sólóverkið var Cadenza eftir
Áskel Másson, skrifað fyrir Unni
Sveinbjamardóttur 1984.1985 skrif-
aði Kjartan Ólafsson Dimmu fyrir
Helgu Þórarinsdóttur. Og það var
flutt þama.
En hvað segja þær Svava og Anna
Guðný um rækt við samtímatónlist
og afstöðu til hennar?
SB: „20. aldar tónlist er yfirleitt
frekar vel sinnt f skólunum héma
heima. Á stigaprófum em til dæmis
tekin verk úr allri tónlistarsögunni."
Víólan eins og Þyrnirós,
sem er að vakna upp
„Varðandi víólu, þá er meirihluti
af verkum fyrir víólu 20. aldar tón-
list, því víólan er eins og Þymirós,
sem er að vakna af aldarlöngum
svefni. Fyrst nú, sem er farið að
skrifa fyrir hana. Starf manna eins
og Pauls Zukofskys hefur ekki dreg-
ið úr áhuga hér og fslensk samtíma-
tónlist dregur alltaf að sér áheyrend-
ur.
í skólanum sem ég er í, er haldin
hátíð í janúar á hveiju ári, þar sem
er boðið upp á samtfmatónlist ein-
leika víðar í Kanada. Boðið er í
samræmi við viðtökumar í fyrra.
Hljómsveitin fékk þá fima fína
gagnrýni og Szymon Kuran meðal
annars nefndur til, sem eitt af eftir-
minnilegum nöfnum hátíðarinnar.
Boðið felur í sér að hljómsveitin fær
þóknun fyrir að spila á hátíðinni
og greidda gistingu, en verður sjálf
að standa straum af að komast á
staðinn. Og þar stendur hnífurinn
í kúnni...
í fyrra studdu Flugleiðir för
hljómsveitarinnar út, en sem stand-
ur er fyrirtækið að endurskoða fyr-
irkomulag sitt á stuðningi við lista-
menn og aðra, svo það hefur tekið
fyrir allt slíkt. Menntamálaráðu-
neytið hefur styrkt ferð hljómsveit-
göngu. Allan veturinn em líka í gangi
námskeið í samtfmatónlist. Samt er
tæplega eins mikill almennur áhugi
á þessari tónlist og hér. Mikið um
að nemendur sinni ekki öðm en Pag-
anini, Brahms, staðnæmist á 19. öld-
inni. En það er reynt að sinna li-
stauppeldi. Lincoln Center er með
dagskrá í gangi fyrir kennara, til að
auka skilning þeirra og áhuga á list-
um almennt, svo þeir geti komið
henni áleiðis til nemenda sinna og
alið upp áheyrendur og áhorfendur
framtíðarinnar."
arinnar svo og nokkrir einkaaðilar.
En betur má ef duga skal. Hljóm-
sveitin leitar enn logandi ljósi að
aðilum, sem hefðu áhuga á að styðja
við fyrirtækið og gera hljómsveit-
inni fært að koma sjálfri sér og
hljóðfærunum á staðinn, svo þeir
geti þegið boðið um að koma fram
á Montreal-hátíðinni. Hátíð, þar
sem virtustu jazzleikarar heimsins
koma fram hver um annan þveran,
eins og allir jazzunnendr kannast
við. Óneitanlega dapurlegt, að loks-
ins þegar við eigum jazzhljómsveit,
sem þykir eiga erindi á hátíðina,
þá skuli það vera á mörkunum að
hún geti þegið boðið. Vonandi sjá
einhvetjir sér fært að hlaupa til og
spyma hljómsveitinni áleiðis á jazz-
vettvanginn í Montreal. ..
Hvers vegna seljast nýjar
íslenskar skáldsögnr, en ný,
íslensk tónlist síður?
„Tónlistaruppeldi er líklega stutt
komið hér, því þrátt fyrir góða að-
sókn að tónleikum með fslensku efni,
þá seljast plötur með fslenskri samt-
fmatónlist ekki vel. Það er skrítið,
bæði f ljósi aðsóknar á tónleika, en
líka ef haft er í huga hvað fslenskar
skáldsögur seljast og eins aðsókn á
íslensk verk í leikhúsunum. Eins og
gildi eitthvað annað um tónlist,
kannski vegna þess hvað tónlist átti
til skamms tíma lítinn sess í þjóð-
félaginu, er ef til vill enn í hugum
margra aðeins fyrir fáa útvalda.
En þó þessu sé þannig farið með
plötusölu, þá þurfa tónskáldin hér
samt ekki að kvarta yfir áhugaleysi,
samanber þetta með tónleikaaðsókn
og eftirspum eftir nýjum verkum.
íslensk tónskáld geta kannski kvart-
að yfir fjárhagslegri afkomu, en varla
undan áhugaleysi flytjenda eða að
ekki sé hlustað á þau.“
AGG: „f skólanum sem ég var á
í London var samtfmatónlist að
mestu til hliðar við annað eftii og
auðvelt að komast hjá að vita nokkuð
af henni. Ég spilaði hana ekkert
þar, en var á kafi í Schubert, Múller
og Goethe, því ég tók mest fyrir
meðleik. Lagði áherslu á nám í því
Um daginn var viðtal hér i
blaðinu við Sigrúnu Úlfarsdóttur
búningahönnuð í tilefni af því
að hún hannaði búninga á dans-
arana í balletti Hlffar Svavars-
dóttur, Af mönnum. Ballettinn,
sem Hlíf vann danshöfundaverð-
laun fyrir í norrænni samkeppni
danshöfunda í Ósló. Þessa dag-
ana, eða fram til 21. júní, stendur
yfir sýning á búningaskissum
Sigrúnar í Hafnargalleríinu,
Hafnarstræti 4. Nánar tiltekið
uppi á lofti í bókabúð Snæbjara-
ar.
Á sýningunni eru teikningar
Sigrúnar að búningum í áðumefnd-
an ballett Hlífar. Auk þess teikning-
ar að búningum í annan ballett eft-
ir Hlíf, Flaksandi faldar, sem var
sýndur fyrir jól. Þama er líka að
að spila með öðmm, til dæmis söngv-
urum og reyndar öðrum hljóðfæralei-
kurum og segja þeim til. Var í því,
sem kallast „coaching“ á ensku, en
er ekki til á íslensku."
Eðlilegt að sinna íslenskri
samtímatónlist hér
„Þegar ég kom heim, þá var eðli-
legt að fara yfír í ný, íslensk verk,
því hér er svo mikið flutt af þeim.
Eðlilegur hluti vinnunnar hér. Ég hef
spilað inn á plötu með Sigurði I.
Snorrasyni klarínettuleikara, við
reyndar pantað verk frá tónskáldum.
Eins hef ég spilað íslensk verk með
Ólöfu Kolbrúnu Harðardóttur inn á
plötu. Áhuginn hér stafar kannski
líka af því að hér eru svo mörg tón-
skáld í kennslu ogþau eru vel þekkt."
Fiðluleikarar em vísast spurðir
hvers vegna fiðlan hafi orðið fyrir
valinu og það er ekki síður ástæða
til að spyija víóluleikara hvemig leið-
ir hans og hljóðfærisins hafi legið
saman?
SB: „Ég byijaði reyndar á fiðlu,
en einhvem veginn var áhuginn aldr-
ei djúpstæður. Eftir stúdentspróf
þurfti ég að hugsa minn gang, fór
þá í lestarferðalag um Evrópu og
kom heim með víólu í hendinni. Ég
tók þó fiðlukennarapróf, en pakkaði
fiðlunni svo niður. Ég spilaði á víólu
með nemendum mínum, tók reyndar
próf á bæði hljóðfærin sama vorið,
sem t-r erfitt því þau em hættulega
skyld. Erfitt að halda aðferðinni
ómengaðri við hvort hljóðfæri og það
em fáir jafnvígir á bæði hljóðfærin.
Nú hefur verið tekið upp við skólann
minn, að fiðlunemendur eigi að læra
á víólu. Sumum finnst að víólunem-
endur á ættu líka að læra á fiðlu.
Svo er líka til hreintrúarfólk, sem
álítur að fiðluleikari eigi ekki að
snerta víólu og öfugt.
Tæknilega er flest erfiðara í fram-
kvæmd á víólu en fiðlu. En það eru
dimmir tónar víólunnar, sem ég lað-
ast að, fínnst þeir vera hlýir og
manneskjulegir. Bogatæknin kallar
á þyngri og hægari bogastrok.
Vinstri hendin þarf að spanna stærri
grip og hafa hægara víbrató. Hljóð-
færið sjálft er stærra og þyngra að
halda á en fiðlan. Mér finnst stærðin
hæfa mér betur. Hávöxnum fíðlu-
nemendum er bent á að læra á víólu,
þvf þau hafa stærri hendur, én auð-
vitað er þetta aðeins spuming um
að finna sig í sál hljóðfærisins."
Hljóðfæraleikur
og líkamsrækt
„Það getur verið óhollt starf að
spila á hljóðfæri eins og víólu og
skyld hljóðfæri, því líkamsstaðan er
svo óeðlileg. Það hefur veri kannað
í bandarískum sinfóníuhljómsveitum
hvort spilaramir em haldnir verkjum
og það kom í ljós að ótrúlega hátt
hlutfall þeirra var illa haldið. Einkum
áberandi hjá ungu fólki, sem er að
stofna fjölskyldur og koma undir sig
fótunum og tekur alla vinnu, sem
býðst, eins og gerist og gengur. En
finna teikningar að öðmm búning-
um, sem Sigrún hefur unnið í skól-
anum, eins og teikningar fyrir
Kaupmanninn í Feneyjum og svo
stakar teikningar. Skólinn sem
Sigrún lærði við heitir Esmod og
þar lagði hún stund á tískuteiknun,
-hönnun og búningagerð.
Það er óneitanlega forvitnilegt
að eiga þess kost að sjá teikningar
eins og þessar, sem koma annars
ekki fyrir augu annarra en þeirra,
sem vinna við uppfærslumar.
Teikningamar gefa örlitla hugmynd
um þá vinnu, sem liggur í að hanna
búninga og hvaða hugsanir liggja
þar að baki, þó þær sýni aðeins
lokaniðurstöðuna, ekki hvemig sú
niðurstaða er fengin. Við sumar
teikningamar hanga efnispjötlur,
pmfur að því efni, sem var notað
Súld boðið á jazz-
hátíðina í Montreal
Stuðningur héðan að heiman væri vel þeginn!
Hljómsveitin Súld undirbýr Kanadaferð. Frá vinstri Maarten van
der Valk, Lárus H. Grímsson, Steingrímur Guðmundsson, Szymon
Kuran og Stefán Ingólfsson.
Sýning á búninga-
teikningum Sig-
rúnar Ulfarsdóttur