Morgunblaðið - 22.07.1988, Blaðsíða 28

28
MORGUNBLAÐIÐ, FOSTUDAGUR 22. JÚLÍ 1988

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Aðstoðarritstjóri
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Auglýsingastjóri
Árvakur, Reykjavík
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Bjarnason.
Þorbjörn Guðmundsson,
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar:
Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033.
Áskriftargjald 800 kr. á mánuði innanlands. (lausasölu 70 kr. eintakið.
Skynsamleg
niðurstaða
Varaflugvöllur millilandaflugs:
Bættar samgöngiir verða ai
lífinu á Egilsstöðum lyftis
- segir Sigurður Símonarson bæjarstjóri
Nefnd sú, sem Jón Sigurðs-
son, viðskiptaráðherra,
skipaði til þess að fjalla um fyrir-
komulag á verðtryggingu fjár-
skuldbindinga hefur skilað áliti
og komist að skynsamlegri niður-
stöðu. Kjami hennar er sá, að
varlega beri að fara í afnám verð-
tryggingar. Nefndin segir: „Ljóst
er að verðtrygging fjárskuld-
bindinga snertir mikla hagsmuni.
Um er að ræða hagsmuni lána-
stofnana og ekki síður hagsmuhi
spariíjáreigenda í landinu. Fyllsta
ástæða er því til að fara með gát
við breytingar á fyrirkomulagi
verðtryggingar. “
Fram kemur, að útbreiðsla
verðtryggingar í lánakerfinu er
mikil. Talið er, að um síðustu
áramót hafi um 50% lána verið
verðtryggð og að auki 34% lána
með gengistryggingu. Þá voru
um 55% innlána í bankakerfinu
verðtryggð. Það er ljóst, að að-
stæður í efnahags- og fjármála-
lífi okkar eru ekki með þeim
hætti, að rök séu fyrir afnámi
verðtryggingar.
I annan stað er það niðurstaða
nefndarinnar, að vextir af verð-
tryggðum lánum eigi að vera
fastir en ekki breytilegir eins og
nú. í skýrslunni segir: „Með verð-
tryggingu höfuðstóls er kröfu-
hafa tryggð endurgreiðsla höfuð-
stólsins. Vextir eru það afgjald,
sem kröfuhafi fær og ekkert er
því til fyrirstöðu að hægt sé að
semja um það strax í upphafi,
þegar um verðtryggða kröfu er
að ræða. Hér á landi hefur sú
regla nánast verið almenn í láns-
viðskiptum innlánsstofnana og
flestra lífeyrissjóða, að vextir eru
breytilegir fyrirvaralaust að
ákvörðun lánveitanda. Ljóst er,
að þetta hefur skapað verulegan
vanda fyrir skuldara verð-
tryggðra lána. Þegar heimild til
verðtryggingar bankalána var
fyrst veitt, voru vextir ákveðnir
af Seðlabanka 2%. Meðaltal þess-
ara vaxta hjá bönkum og spari-
sjóðum hefur að undanfömu ver-
ið 9,5% og kunna því vextir af
sama láninu að vera nálægt
fímmfaldir þeir vextir, sem skuld-
ari tók á sig í upphafi."
Nefndin leggur einnig til aðra
breytingu í því skyni að tryggja
skuldurum nokkum rétt. I skýrsl-
unni segir: „Jafnframt leggur
nefndin til, að núverandi fyrir-
komulagi breytilegra vaxta verði
breytt. Núverandi háttur er, að
kröfuhafi getur fyrirvaralaust og
án tilkynningar breytt vöxtum
láns. Eðlilegri viðskiptahættir
væru, að vextir breyttust einung-
is með reglulegum hætti, t.d. á
gjalddögum lánanna, þannig að
skuldari hafi fulla vissu um,
hvaða vextir gildi á tímabilinu
fram að næsta gjalddaga. Einnig
telur nefndin eðlilegt, að kröfu-
hafa beri að tilkynna skuldara
um allar vaxtabreytingar og að
skuldari hafí rétt til að segja upp
slíkum samningum, ef breyting
verður á vaxtakjörum."
Loks úallar nefndin um stöðu
atvinnuveganna og segir:
„Alkunna er að brotalöm er í fjár-
hagslegu skipulagi margra
íslenzkra fyrirtækja. Eigið fé er
iðulega ákaflega lítið. Mikil
skuldsetning leiðir til þess, að
fyrirtækin lenda fljótt í erfíðleik-
um, þegar á móti blæs. Hlýtur
að vera keppikefli íslenzkra fyrir-
tækja að auka eigið fé og bæta
greiðslustöðu, þegar birtir til
fremur en að ráðast í nýjar fjár-
festingar og nýjar lántökur.“
Um þá skoðun fjölmargra for-
ystumanna í atvinnulífí, að at-
vinnufyrirtækin búi við lakari
vaxtakjör hér en erlendis segir í
skýrslunni: „Samkvæmt upplýs-
ingum Seðlabankans lætur nærri,
að raunvextir af beztu kjara-
lánum í viðskiptalöndum íslend-
inga hafi verið að meðaltali um
5% á síðasta ári og höfðu þeir
heldur lækkað frá því, sem var
árin á undan. Ef eingöngu er lit-
ið á stærstu iðnríkin . . . voru
vextir beztu kjaralána að meðal-
tali 4% á síðasta ári en tæplega
7% á Norðurlöndunum. Líklega
þarf að bæta a.m.k. 2-3% við
þessa vexti til að fínna þá raun-
vexti, sem venjuleg fyrirtæki og
almenningur búa við. Samkvæmt
þessu virðist afar hæpið að halda
því fram, að raunvextir hér á
landi séu til muna hærri en í
helztu viðskiptalöndum."
Það eru ekki rök til þess að
afnema verðtryggingu fjárskuld-
bindinga hér á landi. Hins vegar
eru ábendingar nefndarinnar um
fasta vexti og breytilega og stöðu
skuldara í því sambandi réttmæt-
ar. Þá er einnig á það að líta,
að þótt raunvextir kunni að vera
svipaðir hér og erlendis, fer ekki
á milli mála, að þjónusta banka-
kerfís við atvinnufyrirtæki er með
allt öðrum hætti erlendis en hér-
lendis. Þar eiga fyrirtæki og ein-
staklingar t.d. kost á lánum til
lengri tíma en hér. Með fullri
verðtryggingu er ekki ástæða
fyrir bankakerfið að einblína á
skammtímalán eins og það nefur
alltof lengi gert. Kannski er einn
helzti vandi lánamarkaðarins sá,
að viðskiptabankamir hafa ekki
aðlagað sig breyttum aðstæðum
í nægilega ríkum mæli — ekkert
frekar en viðskiptavinir þeirra.
„ÉG fagna samþykkt Flugráðs,
varaflugvöllurinn yrði atvinnu-
lífi á Egilsstöðum mikil lyfti-
stöng,“ sagði Sigurður Símonar-
son, bæjarstjóri á Egilsstöðum,
þegar Morgunblaðið leitaði álits
á samþykkt Flugráðs um vara-
flugvöll fyrir vélar i millilanda-
flugi. Egilsstaðabúar vonast til
að beint leiguflug frá útlöndum
til bæjarins kunni að fylgja í kjöl-
far stækkunar vallarins. Snorri
B. Sigurðsson, bæjarstjóri á
Sauðárkróki, lýsti vonbrigðum
sínum með ákvörðun Flugráðs.
Flugráð gerði á þriðjudag sam-
þykkt um 2400 metra varaflugvöll
millilandaflugs á Egilsstöðum, eins
og sagt var frá í Morgunblaðinu í
gær. Gert er ráð fyrir í samþykkt-
inni að 2000 metra flugvöllur á
Akureyri brúi bilið frá næsta sumri
þar til Egilsstaðavöllur yrði tilbúinn
og að áfram sé stefnt að gerð 2000
metra flugvallar á Sauðárkróki.
Snorri B. Sigurðsson, bæjarstjóri
á Sauðárkróki, sagði það áfall að
ekki væri lengur gert ráð fyrir
Sauðárkróksvelli sem fyrsta vara-
flugvelli millilandavéla. „Ákvörðun
Flugráðs er líklega í rökréttu sam-
hengi við skýrsludrög síðan í apríl
um varaflugvöll,“ sagði Snorri.
„Við fengum aldrei tækifæri til að
lýsa áliti á þeim drögum, en ég
held að reynslan muni sýna að á
Sauðárkróki séu bestu veðurfars-
legu aðstæðurnar fyrir varaflug-
völl. Við gjöldum vitaskuld fyrir hve
LAND reis töluvert við Kröflu í
fyrradag eftir að hafa staðið í
stað í um sólarhring. Skjálfta-
virkni heldur áfram en lengra
er milli skjálfta en undanfarna
daga og engir snarpir kippir.
Ekkert hefur dregið úr ákafa
erlendra ferðamanna, sem bíða
í ofvæni eftir gosi, og á miðviku-
dagsmorgun þrammaði stór hóp-
ur þeirra á Leirhnúk þrátt fyrir
aðvaranir Almannavarna.
„Ég hef verið hér í 8 daga að
bíða eftir gosi og sit langtímum
saman í bílnum uppi við Víti,“ sagði
Jean-Paul Reiff, franskur ferða-
langur sem Morgunblaðsmenn
hittu. „Því miður fer ég heim til
Frakklands á morgun og missi
líklega af gosinu."
Knútur Otterstedt, svæðisstjóri
Landsvirkjunar á Akureyri, og Agn-
ar Olsen, verkfræðingur fyrirtækis-
ins, komu að Kröflu á miðvikudag
að kanna möguleika á að ýta upp
nýjum varnargarði vestan við virkj-
unina. „Menn óttast að hraun kunni
að renna í suður og austur ef elds-
umbrot verða. Þá gæti Þríhyrnings-
dalur fyllst af hrauni og það runnið
um skarð í hryggnum vestan við
stöðvarhúsið," sagði Knútur í sam-
tali við Morgunblaðið. Hann sagði
að ekki hefði verið tekin ákvörðun
um annað en að mæla svæðið ná-
kvæmlega út og hæfust mælingar
væntanlega á mánudag.
Knútur sagði að ekki hefði verið
rætt um að teikna hættukort af
Kröflusvæðinu, sambærileg við þau
lítil flugumferð er um Sauðárkrók,
eflaust hefur verið tekið tillit til
hvar svona fjárfesting myndi nýtast
best.“
Valgarður Baldvinsson, bæjarrit-
ari á Akureyri, sagðist hljóta að
fagna því ef lagt yrði í auknar fram-
kvæmdir á Akureyrarflugvelli, þótt
ekki yrði þar fyrsti varaflugvöilur
millilandaflugs í framtíðinni. „Ég
tel fullt eins gott að hafa varaflug-
Iðnaðarráðherra lagði fram til-
lögu á ríkisstjórnarfundi í vikunni
um að viðskiptaráðherra gangi frá
lánsheimildum til fyrirtækja í sam-
keppnis- og útflutningsgreinum, í
samræmi við samþykkt ríkisstjórn-
arinnar. Ríkisstjórnin hefur úthlut-
að lánsheimildum upp á milljarð
króna, sem samkvæmt tillögum
banka fóru aðallega til fyrirtækja
í sjávarútvegi. Viðskiptaráðherra
hefur óskað eftir upplýsingum hjá
bönkum, um hugsanlega forgangs-
röð iðnfyrirtækja vegna lánsheim-
sem Landsvirkjun hefur látið gera
að virkjunarsvæðum nálægt
Tungnaá. „Það snýr fyrst og fremst
BRÚIN yfir Ölfusárósa verður
vígð 1. september. Smíði hennar
er nú lokið en unnið er við að
grafa vinnufyllingu undan
síðasta brúarhafinu að vestan-
verðu. Einnig er unnið af kappi
við veginn frá brúnni til Þorláks-
hafnar.
völlinn á Egilsstöðum eins og á
þeim stöðum öðrum sem til greina
hafa komið. Þó er því ekki að neita
að vonir stóðu alltaf til þess að
völlurinn yrði hér.“
Sigurður Símonarson, bæjar-
stjóri á Egilsstöðum, sagði að ómet-
anlegt væri fyrir Austfirðinga að
fá innanlandsflugvöll sem opinn
yrði allt árið á Egilsstaði og því
marki myndi náð með 2000 metra
ilda, en segist þó ekki telja hyggi-
legt að iðnaðinum í heild verði út-
hlutað ákveðinni lánaupphæð, held-
ur sé miklu eðlilegra að leyst verði
úr málum hvers fyrirtækis fyrir sig.
Friðrik Sophusson iðnaðarráð-
herra hefur gagnrýnt tillögur bank-
anna, sem viðskiptaráðherra stað-
festi síðan, um skiptingu þess eina
milljarðar króna, sem ríkisstjórnin
ákvað að veita lánsheimildir fyrir
til fjárhagslegrar endurskipulagn-
ingar í útflutnings- og samkeppnis-
greinum. Þar var gert ráð fyrir að
að fyrirtækinu að veija mannvirkin
sem þarna eru og athuganir okkar
eru liður í því,“ sagði Knútur.
Vegarkaflinn að vestanverðu er
5 kílómetrar og er efni í hann tekið
í malarnámu austan brúarinnar og
því ekið yfir hana. Verktakinn á
að skila verkinu 1.-15. ágúst. Strax
og hann hefur lokið sínum verk-
hluta verður lagt bundið slitlag á
Krafla:
Landns lieldur áfram
en skjálftum fækkar
A
I athugnn að gera nýjan varnargarð við virkjunina
Reykjahlíð, frá Ólafi Þ. Stephensen, blaðamanni Morgunblaðsins.
Tillaga iðnaðarráðherra í ríkisstjórn:
Lánsheimildir ver
ræmi við fyrri san
Ósbrúin yfir Ölfusá er tilbúin að taka á móti umferð með ströndinni str
• •
Olfusárósar:
Brúin verður vísfð 1. s
Selfossi. ^