Morgunblaðið - 22.07.1988, Blaðsíða 26

26
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 22. JÚLÍ 1988
Búlgarski kommúnistaflokkurinn:
Umbótamenn rekn-
ir úr miðstjórninni
Hugsanlegnr arftaki Zhívkovs of umbótasinnaður?
Sófíu. Reuter.
FJÓRIR menn voru reknir úr miðstjóm búlgarska kommúnistaflokks-
ins á miðvikudag. Meðal þeirra var einn af skeleggustu talsmönnum
umbótastefnu innan flokksins, Tsjúdomír Aleksandrov, er einnig átti
sæti í stjórnmálaráði flokksins sem er helsta valdastofnun hans. Höfðu
vestrænir stjómarerindrekar talið
Zhívkovs, leiðtoga landsins.
í yfirlýsingu miðstjómarinnar
sagði að Aleksandrov hefði verið
leystur frá störfum sínum í mið-
stjóminni að eigin ósk en vestræn-
ir stjómarerindrekar vom ekki í
neinum vafa um að hann hefði
verið rekinn.
Aleksandrov er 52 ára gamall.
Heimildarmenn álíta að hann hafi
lent í deilum við íhaldsöm öfl innan
miðstjómarinnar um hraða og inn-
tak ■ umbótastefnu í anda Gor-
batsjovs Sovétleiðtoga sem flokks-
leiðtoginn Zhívkov segist styðja.
Aleksandrov var áður formaður
flokksdeildarinnar í höfuðborginni
Sófíu. í janúar hvatti hann eindreg-
ið til þess að félagar, sem ekki
væm einarðir stuðningsmenn um-
bótastefnunnar yrðu reknir úr
flokknum.
Zhívkov, sem er 76 ára gamall
og hefur verið við völd síðan 1954,
hefur verið granaður um að vera
lítt hrifínn af umbótahugmyndum
Gorbatsjovs þótt hann hafi farið
fjálglegum orðum um nauðsyn
brejdinga. Skipulagsbreytingar
hans síðustu árin hafa þótt mót-
sagnakenndar og flokksmönnum
jafnvel ekki tekist að fá botn f
þær. Fréttaskýrendur telja að skýr-
ingin á brottrekstri Aleksandrovs
geti verið sú að Zhívkov sé alls
ekki reiðubúinn að víkja fyrir yngri
manni og lúta þar með sömu örlög-
jim og Janos Kadar í Ungveijal-
andi og Gustav Husak í Tékkósló-
vakíu.
Hinir þrír, sem vom reknir, em
Stanko Todorov, sem einnig missti
sæti í stjómmálaráðinu, og lista-
maðurinn Svetlin Rusev, ásamt
Stojan Mihaílov. Rusev og eigin-
hann mögulegan arftaka Todors
kona Todorovs tóku nýlega þátt í
mótmælum gegn mengun frá rúm-
ensku iðjuveri sem angrað hefur
íbúa borgarinnar Ruse. Búlgörsk
yfirvöld hafa að vísu einnig mót-
mælt menguninni en talið er að
Zhívkov hafí mislíkað að svo hátt-
sett fólk hafi stutt mótmælaað-
gerðir óbreyttra borgara; slíkt
gæti ýtt undir stofnun sjálfstæðrar
umhverfishreyfingar. Þess má
einnig geta að Zhívkov hefur átt
mjög góð samskipti við Nikolai
Ceaucescu, forseta Rúmeníu.
Sune Sandström, yfirmaður
sænsku leyniþjónustunnar.
Reuter
Blóðugustu átök í tvo mánuði
í gær voru blóðugustu óeirðir á hernumdu svæðunum í ísrael í tvo mánuði. ísraelskir hermenn
felldu tvo Palestinumenn og særðu a.m.k. 17 á vesturbakkanum. Þessi mynd var tekin í Jerúsalem
og má sjá Palestínumann reyna að koma i veg fyrir að lögregla handtaki tvær ungar stúlkur sem
kastað höfðu grjóti.
Ebbe Carlssons-málið í Svíþjóð:
Sandström þykir ekki
lengnr grunsamlegur
Stokkhólmi. Frá Erik Liden, fréttaritara Morgunblaðsins.
ÞAÐ gerist alltaf eitthvað nýtt í
Ebbe Carlssons-málinu, rann-
sókninni á ólöglegri einkarann-
sókn á morðinu á Olof Palme.
Aður hefur komið fram, að Sune
Sandström, yfirmaður leyniþjón-
ustunnar, væri grunaður um að
hafa heimilað innflutning eða
öllu heldur smygl á ólöglegum
hlerunarbúnaði en I gær var
hann skyndilega hreinsaður af
öllum áburði.
Ola Nilsson saksóknari yfirheyrði
Sandström á miðvikudag vegna
gmnsemda um, að hann hefði verið
með í ráðum þegar bókaútgefand-
inn Ebbe Carlsson reyndi að smygla
til Svíþjóðar óleyfilegum hlemnar-
tækjum. Tækin ætlaði hann að nota
til að njósna um fyrmm liðsmenn
PKK, Kúrdíska verkamannaflokks-
ins, öfgasamtaka, sem sumir hafa
talið tengjast morðinu á Palme. í
gær sagði svo Nilsson, að engin
ástæða væri til að gmna Sandström
um græsícu og kom það mörgum á
óvart því að fjórir menn aðrir, sem
koma við sögu í smyglmálinu, bera
allir, að Sandström og Nils-Erik
Áhmansson, yfirmaður sænsku lög-
reglunnar, hafi heimilað kaupin og
innflutning hlemnartækjanna.
Af öðmm málum er það að frétta,
að Carl Lidbom, sendiherra Svía í
París, hefur gagnrýnt sænsku leyni-
þjónustuna mjög harðlega. Á hann
sæti í nefnd, sem fjallar um fram-
tíðarskipan hennar, og hefur meðal
annars haft aðgang að skýrslum
um hleranir á símum sumra Kúrda
í Svíþjóð. Áður en Palme var myrt-
ur höfðu þeir haft í hótunum við
hann en leyniþjónustumönnunum
láðist því miður að skrá hjá sér
hvenær þær vom bomar fram. Nú
veit enginn hvort það var nokkmm
dögum fyrir morðið, 28. febrúar
1986, eða einhvem tíma löngu áður.
1988 - Arið sem friður brýst út?
London. Reuter.
Reuter
Friðarhorfur eru nú góðar í stríði írana og íraka sem staðið hefur síðan 1980. Á myndinni sést
brynvarinn, íraskur hervagn aka niður malarveg skammt frá írönsku landamæraborginni Dehloran
en þar var nýlega háð orrusta er lyktaði með sigri íraka. í fjarska sjást skriðdrekar og önnur
farartæki sem íranir hafa skilið eftir er þeir flúðu af vettvangi.
M ARGT bendir til þess að ársins
1988 verði minnst sem ársins
þegar friður braust út á mörg-
um átakasvæðum i heiminum,
segir Patrick Worsnip, frétta-
ritari Reuters, í fréttaskýringu.
í þessari viku hafa verið stigin
skref í átt til friðar í styijöld
írana og íraka og nú sér fyrir
endann á 13 ára löngum ófriði
í Angólu. Fyrir tveim mánuðum
hófu Sovétmenn að kalla heim
herlið sitt í Afganistan en þar
hafa þeir barist við frelsissveit-
ir í níu ár. í næstu viku hefjast
óformlegar viðræður stríðandi
aðila í Kampútseu en þar hefur
verið barist samfleytt í níu ár.
Loks má minna á að vopnahlé,
þótt ótryggt sé, hefur nú ríkt í
nokkra mánuði í borgarastríð-
inu í Nicaragua.
Vestrænir stjómarerindrekar
telja margir að meginástæðan að
baki þessari þróun sé ný og breytt
stefna Sovétríkjanna í utanríkis-
málum. Kremlveijar stefni nú að
því að þeir og stuðningsríki þeirra
hætti þátttöku í stríðum í Þriðja
heiminum og vinni að því að sam-
ið verði um ýmis svæðisbundin
deilumál. Þessa stefnu hefur Gorb-
atsjov Sovétleiðtogi nefnt „nýja
hugsun."
Sömu stjómarerindrekar vara
þó við of mikilli bjartsýni og telja
ekki víst að bardögum verði ávallt
hætt þótt skrifað verði undir frið-
arsamninga. Hætti erlent herlið
að taka þátt í stríðunum muni
baráttuandinn hins vegar dvína
og minni hætta verði á því að
stríðin breytist í víðtækari styij-
aldir sem risaveldin skipti sér af.
Slík afskipti geti eitrað samskipti
risaveldanna.
í Afganistan-deilunni náðist
fyrst og fremst samkomulag um
að Sovétmenn hyrfu á brott með
her sinn en kommúnistaforingj-
amir í Kabúl og múslimsku frelsis-
sveitirnar verða látin útkljá deilu-
mál sín sjálf. Svipuð lausn er
mögulega í sjónmáli í Angóla þar
sem Kúbveijar, með Sovétmenn
að bakhjarli, styðja kommúnista-
stjóm landsins en Bandaríkja-
menn og Suður-Afríkumenn hafa
hins vegar lagt UNITA-skæmlið-
unum til vopn. í drögum að sam-
komulagi í Angóla-deilunni, sem
nýlega vom birt, er kveðið á um
brottflutning kúbverska herliðsins
og sjálfstæði Namibíu, sem Suð-
ur-Afríkumenn hafa ráðið yfir.
Ekkert er þar sagt um framtíð
UNITA-skæmliðanna.
Friðarhorfur em góðar í stríði
Irana og Iraka. Báðir styijaldarað-
ilar, en ekki aðeins stuðningsríki
þeirra, æskja friðar í þessu stríði
því úrslitin virðast jafn fjarri og í
upphafi þess. Nefnd á vegum
Sameinuðu þjóðanna mun næstu
daga undirbúa vopnahlé í sam-
ræmi við ályktun Óryggisráðsins
sem samþykkt var samhljóða á
síðasta ári. Risaveldin tvö vom þá
sammála sem telst til tíðinda í svo
viðkvæmu deilumáli.
Varðandi Kampútseu-deiluna er
það síðast að frétta að Víetnamar,
sem hemámu Iandið 1979, segjast
nú ætla að kalla herlið sitt frá
landinu fyrir 1990. Þeir hafa þeg-
ar fækkað í liðinu og segja stjóm-
ina í Pnom Penh, sem sett var á
laggimar af Víetnömum, nú hafa
yfírstjóm hermála í lándinu á
sínum höndum.
Vestrænir stjómmálaskýrendur
segja að snemma á þessum áratug
hafí Sovétmönnum orðið ljóst að
afskipti þeirra af stríðum í Þriðja
heiminum væm þung fjárhags-
byrði án þess að um teljandi hagn-
að væri að ræða. Það var þó fyrst
með valdatöku Gorbatsjovs að
stefnunni var breytt. Shevardn-
adze utanríkisráðherra lýsti
stefnubreytingunni í ræðu á
síðasta ári.
„Við verðum að leita leiða til
að draga úr vígbúnaðarkapp-
hlaupinu, leitast við að fjarlægja
ásteytingarsteina í samskiptum
okkar við önnur ríki og koma í
veg fyrir deilur og átök,“ sagði
ráðherrann.
Lausn á svæðisbundnum deilum
er orðin eitt mikilvægasta málið á
fundum fulltrúa risaveldanna og
lýsir það vel hinum nýju áherslum.
Sem dæmi má nefna að á fundi
Reagans og Gorbatsjovs í Moskvu
fyrir skömmu var ákveðið að
stefnt skyldi að lausn deilnanna
um Angólu og Namibíu fyrir 29.
september á þessu ári.
Þótt friðsamlegri stefna Sovét-
manna sé talin helsta ástæðan
fyrir nýjustu þróun mála benda
sumir stjómmálaskýrendur á að
herská stefna Reagan-stjómarinn-
ar og dijúgur vopnastuðningur
hennar við skæmliða, jafnt í Afg-
anistan sem í Angólu, hafi sann-
fært Sovétmenn um að banda-
menn þeirra gætu aldrei unnið
léttan sigur á andstæðingum
sínum.