Morgunblaðið - 22.07.1988, Blaðsíða 36

36
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 22. JÚLÍ 1988
í Ljösnesvatninu er aðaláherslan lögð á seiði sandhverfunnar.
Kvernevatnið þykir mjög heppileg til eldis á þorskseiðum.
-
•BSí
■

í/, Cl rl^rmvi ^ oin 1 Vwrvv»c?l.z'i iv»
lUN III \^1L H pOI^KUI j
lúða og sandhverfa
*
I heimsókn hjá fiskeldisstöðinni LMC í Noregi þar sem áhersla er lögð á seiðaeldi og tilraunir með sjávarfiska
„VEISTU hvaða húsdýr í Noregi gefur mest af sér,“ spurði Per Gunnar Kvenseth blaðamann
Morgunblaðsins þegar hann heimsótti fiskeldisstöð LMC í Öygarden, skammt fyrir vestan
Bergen, fyrr á þessu ári. Blaðamaður hugsaði sig vel um, en lét ógert að giska á einhvern
ferfætlinginn, bauð í grun að verið væri að leggja fyrir hann gildru. Það kom líka á daginn
þegar Kvenseth upplýsti, að þetta umrædda húsdýr væri laxinn. Vatnafiskar eru þó ekki við-
fangsefnið í stöðinni, heldur sjávarfiskar af ýmsum tegundum og sá árangur, sem náðst hefur
í stöð LMC (Lagoon Management and Construction) hefur vakið mikla athygli. í huga Kven-
seths og félaga gætu sjávarfiskar, eins og lúða og þorskur, tekið við af laxinum og orðið það
„húsdýr“ í Noregi, sem mestar tekjur færir í búið innan nokkurra ára.
Gott markaðsverð er á þorskseiðum, enda margir sem hyggja á
þorskeldi í Noregi.
í Övgarden hafa sex fyrrum
starfsmenn norsku Hafrannsókna-
stofnunarinnar í Austevoll byggt
upp fiskeldisstöð þar sem öll
áhersla er lögð á sjávarfiska, eða
réttara sagt framleiðslu seiða
þorsks, lúðu og sandhverfu. Ekki
er ólíklegt að steinbítur og lýsing-
ur verði næstu viðfangsefnin og
Kvenseth framkvæmdastjóri LMC
hikar ekki við að segja að framtí-
ðin sé í eldi sjávarfiska. Hann seg-
ir að menn bindi nú miklu meiri
vonir við þorskeldið heldur en lax-
eldið þegar það hófst fyrir um 25
árum. Margt sé þó enn óljóst og
í heildina megi segja að eldi sjávar-
físka sé svipað á vegi statt núna
og þegar laxeldið hófst fyrir um
aldarfjórðungi. Tekið skal fram
að LMC-stöðin var heimsótt
skömmu áður en þörungaplágan
heijaði á fisk í kvíum við Noregs-
strendur.
í laxeldinu voru Hka
erfiðleikar
'þorskeldið virðist mun auðveld-
ara heldur en lúðueldið, að sögn
Kvenseths. Helstu erfiðleikar í eldi
lúðunnar eru einkum varðandi
hrygningu, klak og fóður fyrstu
vikumar, en sérfræðingar eru
bjartsýnir á að þessi vandamál
verði leyst. Þó þorskurinn þyki
spennandi þá er lúðan enn stór-
kostlegra verkefni, að mati Kven-
seths og félaga, og þeir telja, að
eigi síðar en 1995 verði lúða frá
eldisstöðvum komin á almennan
neytendamarkað. Þorsk úr eldis-
stöðvum má þegar fá á veitinga-
húsum í Noregi, en verðið er mjög
hátt og framboðið lítið.
Þegar úrtölumenn segja von-
laust að fá þorsk, lúðu og aðra
sjávarfiska til að þrífast í tjömum
og kvíum og rekja þá erfiðleika
sem mætt hafa áhugamönnum um
eldi þessara tegunda benda Kven-
seth og félagar á, að það tók 15
ár að auka framleiðslu á laxi í
Noregi úr 100 tonnum á ári upp
í 45 þúsund tonn. Þá vaxa sjávar-
fískar mun hraðar heldur en lax-
fiskar og óhætt er að segja að
gífurlegur áhugi sé á eldi þeirra.
Von um góða afkomu er aðal-
ástæðan, en einnig hafa takmark-
anir á laxeldi beint sjónum manna
að eldi á sjávarfiskum. Bannað er
að ala í sömu stöð lax og sjávar-
fiska. Þá má geta þess að sjávar-
fískar hafa að mestu verið lausir
við sjúkdóma í eldisstöðvunum.
Aðaleigandi að LMC-stöðinni í
Oygarden er fyrirtækið Svacom í
Sandnesi, sem á 85% hlutafjár í
fyrirtækinu. Hjá LMC vinna 12
manns og em þeir að stærstum
hluta eigendur í fyrirtækinu. Sex
af minni eigendunum störfuðu
áður hjá Hafrannsóknastofnuninni
í Austevoll, en hættu þar árið
1985 til að stofna sitt eigið fyrir-
tæki. I þeim hópi voru nokkrir af
fremstu sérfræðingum hafrann-
sóknastofnunarinnar í sjávarfísk-
um og á sama tíma fór álíka stór
hópur frá stofnuninni til starfa hjá
fyrirtækinu Seafarm við Bergen.
Þessar tvær einkastöðvar hafa
unnið mikið brautryðjendastarf í
eldi sjávarfiska.
Eldið er á ýmsan hátt hjá LMC.
Hrogn og klak eru í þar til gerðum
keijum innanhúss og eru höfð þar
við ákveðna birtu og hitastig í
nokkra mánuði. Stofnfiskar túðu
og sandhverfu eru í kvíum á landi
og er tjaldað yfir þau til að birta
verði ekki of mikil. Síðan er Ljös-
nesvatnið, sem er 160 þúsund rúm-
metrar og notað fyrir eldi sand-
hverfuseiða. Loks er að nefna
Kvernevatnið, sem er 1,2 milljón
rúmmetrar og er lokuð frá firðin-
um fyrir utan með stíflu úr stein-
steypu. Þarna er mögulegt að
framleiða 1-3 milljónir þroskseiða
á ári.
Fleiri hundruð
hyggja. á þorskeldi
„Helstu erfiðleikarnir varðandi
eldi þorsks er að fá hann til að
taka fóður fyrstu vikurnar eftir
klak og á þetta reyndar við um
allan sjávarfisk. Við teljum nátt-
úrulegar aðstæður það æskileg-
asta og reynum að líkja eftir því
sem gerist við eðlilegar aðstæður
í náttúrunni. í lúðueldinu eru erfíð-
leikamir hins vegar meiri varðandi
klak og hrygningu. Við vorum með
þorsk til undaneldis í stöðinni hjá
okkur, en hættum með hann þar
sem svo mikið framboð er af
hrognum. Við töldum því einfald-
ara að kaupa frá öðrum stöðvum
og selja seiðin síðan nokkurra
mánaða.
I Noregi eru ótrúlega margir
sem um þessar mundir hafa áhuga
á að kaupa þorskseiði. Ég hef
ekki tölu á því hve margir hafa
fengið leyfi til að reka stöðvar, en
það eru fleiri hundruð. Margir eru
þegar byijaðir í þorskeldinu, en
mikið grisjast síðan úr. Enn eru
þeir ekki margir sem trúa á góða
afkomu í þorskeldi og enginn veit
í rauninni hvar þetta endar, en þar
sem ný leyfi eru ekki veitt til lax-
eldis, nema með byggðasjónarmið
í huga, skipta menn yfír í þorsk-
inn; kannski í og með til að tryggja
sér leyfi til slíks eldis áður en einn-
ig verður lokað fyrir í þeirri grein,“
segir Per Gunnar Kvenseth.
Illa hefur gengið að fá lúðuna
til að hrygna í eldisstöðvunum og
hefur því orðið að kreista fiskinn.
Úr hverri lúðu geta fengist 50-100
Iítrar af hrognum eða allt að hálfri
líkamsþyngd fisksins. Kvenseth
segir það ekki erfitt að kreista
100—200 kílóa lúðu, fiskurinn sé
rólegur og með smálagi sé þetta
einfalt. Byijunarfóðrið er enn sem
komið er mikið vandamál í lúðueld-
inu og telur Kvenseth að hluta af
vandamálinu megi rekja til skaða
á skilningarvitum fisksins. Eftir
3-4 daga fer þorskseiðið að mynda
augu, en það tekur 40-45 daga
hjá lúðunni og þá eru mestu erfið-
leikarnir að baki.
Lúðuseiðin nefnd
eftir forstjórunum
Þegar talað eru um fjölda fisk-
seiða sem kemst „á legg“ er gjarn-
an hugsað í milljónum. Þessu er
ekki þannig farið hjá lúðunni í
eldisstöðvunum, eins og eftirfar-
andi tölur sýna best. Arið 1985
komust upp tvö lúðuseiði í stöð
norsku Hafrannsóknastofnunar-
innar í Austevoll og fengu þau
nöfn forstjóra og aðstoðarforstjóra