Morgunblaðið - 20.10.1989, Síða 1

56 SÍÐUR B/C
tvgmiMafctfe
STOFNAÐ 1913
239. tbl. 77. árg.
FOSTUDAGUR 20. OKTOBER 1989
Prentsmiðja Morgunblaðsins
Jarðskjálftinn í San Francisco:
Burðarþol hrað-
brauta rannsakað
Yerkfræðingar telja að of fáir stálbit-
ar hafi verið í Nimitz-hraðbrautinni
San Francisco. Reuter. Daily Telegraph.
MÖRG þúsund manns í San Francisco hafa sofið utan dyra í bílum
sínum eða skemmtigörðum eftir jarðslyálftann mikla á þriðjudag af
ótta við að verða undir braki úr sprungnum húsum ef nýr skjáifti
riði yfir. Um 270 manns fórust með vissu í hamforunum og um 1.400
slösuðust. Erfiðlega gengur að finna lík fólks sem kramdist undir
efri hæð Nimitz-hraðbrautarinnar er hrundi á hálfs annars km löng-
um kafla. Yfirvöld í Kaliforníu hyggjast láta kanna hvort mistök
hafi orðið gerð er umferðarmannvirki sem hrundu í skjálftanum
voru styrkt á sínum tíma.
Um 5.000 manns misstu heimili
sín á skjálftasvæðinu og var mörg-
um fenginn samastaður í neyðar-
skýlum en aðrir hafast enn við í í
tjöldum. Brak á götunum, raf-
magnsleysi, vatnsskortur og tugir
jninni háttar jarðhræringa, sem ollu
litlu tjóni en juku á ótta almenn-
ings, gerðu yfirvöldum erfitt um
vik er reynt var að koma ástandinu
í viðunandi horf á ný. Notaðir voru
sporhundar og leitartæki með inn-
rauðum geisla við leit að fólki á
hrundu hraðbrautinni en í gær var
talið vonlaust að fleiri væru á lífi
undir hraðbrautarrústunum.
Stórvirk tæki eru notuð til að
ryðja um koll hættulegum bygging-
um, einkum í elstu hlutum San
Francisco. Sérfræðingar eru sam-
mála um að skjálftinn hafi sannað
gildi þeirra varúðarráðstafana sem
hafðar eru í huga þegar nýtísku
skýjakljúfar eru hannaðir. Enginn
þeirra hrundi í náttúruhamförunum
þótt þeir svignuðu gífurlega.
George Deúkmejian, ríkisstjóri
Kaliforníu, sagði á hinn bóginn að
rannsaka yrði hvers vegna undir-
stöður efri hæðar fjölförnustu hrað-
brautar frá San Francisco til ná-
grannaborgarinnar Oaklands
hrundu eins og spilaborg. Olli það
dauða a.m.k. 200 manna sem voru
á leið eftir brautinni. í byrjun átt-
unda. áratugarins var hraðbrautin
styrkt sérstaklega eftir jarðskjálfta
sem varð í San Fernando-dalnum
1971. Þá hrundi hluti nokkurra
hraðbrauta í suðurhluta Kaliforníu.
Verkfræðingar sem skoðað hafa
brak Nimitz-brautarinnar er byggð
var 1955 segja ljóst að hún hafi
ekki verið styrkt nægilega með
stáli; nú sé að jafnaði notað 50%
meira af stáli í sams konar mann-
virki.
Sjá einnig iréttir á bls. 18.
Reuter
Ung kona í San Francisco situr við rústir húss í Marina-hverfí og bíður þess að fá fréttir af afdrifum
vinar síns sem óttast var að grafist hefði undir brakinu. Fjöldi húsa brann eða hrundi í hverfinu.
Egon Krenz, leiðtogi austur-þýska kommúnistaflokksins, ræðir við kirkjunnar menn:
Þurfttm ekki ný andlit
heldur nýtt þjóðfélag
- segja austur-þýskir borgarar á leið vestur
Austur-Berlín. Reuter.
AUSTUR-Þjóðverjar í sendiráði Vestur-Þýskalands i Varsjá voru tor-
Þ'yggúir á umbótavilja Egons Krenz, nýs leiðtoga Austur-Þýskalands,
þegar fréttaritari Reuters innti þá álits á leiðtogaskiptunum: „Við þurf-
um ekki ný andlit heldur nýtt þjóðfélag," sagði ungur karlmaður á
leið vestur. Að sögn vestur-þýskrar landamæralögreglu í Miinchen er
ekkert lát á straumi austur-þýskra flóttamanna vestur á bóginn.
Tvö þúsund Austur-Þjóðveijar
komu frá Ungveijalandi fyrsta sólar-
hringinn eftir að Erich Honecker lét
af völdum.
Egon Krenz kom á óvart í gær
Frelsi eftir 14
ára óréttlæti
Lane lávarður, háyfirdómari i
Bretlandi, úrskurðaði í gær að
þrír karlar og ein kona hefðu set-
ið saklaus í fangelsi í 14 ár. Fólk-
ið var dæmt í lífstíðarfangelsi
fyrir að hafa staðið að sprengju-
tiiræðum hryðjuverkasamtaka
írska lýðveldishersins, IRA, á
bjórkrám í Guildford. Sjö manns
létu lífið í tilræðunum. Saksókn-
ari ríkisins komst að þeirri niður-
stöðu að fólkið hefði verið beitt
barsmíðum tii að ná fram játning-
um og lögreglumenn hefðu borið
ijúgvitni. Konan og tveir karlanna
voru þegar látin laus en sá fjórði
er ákærður fyrir aðra glæpi. Mál-
ið hefur vakið mikinn óhug og er
talið skerða verulega traust al_-
mennings á réttarkerfinu. Á
myndinni sést einn mannanna,
Gerard Conlon, fagna frelsinu.
Reuter
og ræddi við fulltrúa mótmælenda-
kirkjunnar í landinu. I skjóii kirkj-
unnar hafa austur-þýskir andófs-
hópar þrifist. Krenz og Werner Leich
biskup sögðu í sameiginlegri yfirlýs-
ingu að þeir. stefndu að því að hefja
nýjan kapítula í samskiptum ríkis og
kirkju.
Leich .biskup sagðist trúa því að
Krenz væri alvara með yfirlýsingum
um að hann vildi heyra sjónarmið
allra þjóðfélagshópa. Hann sagði
hinn nýja leiðtoga hafa tekið skýrt
fram að yfirvöld hygðust auka ferða-
frelsi til Vestur-Evrópu. Hins vegar
yrði ekki orðið við kröfu kirkjunnar
um vegabréf öllum til handa, a.m.k.
ekki fyrst um sinn. Leich upplýsti
að það hefði verið Krenz sem sá til
þess að lögregla beitti ekki valdi
gegn andófsfólki mánudaginn 9.
október en þá gengu 70.000 Leip-
zig-búar eftir götum borgarinnar og
kröfðust frelsis. Til átaka hafði kom-
ið milli lögreglu og almennra borgara
tveimur dögum áður, á 40 ára af-
mæli Austur-Þýskalands 7. október.
Almenn mótmæli létu ekki á sér
standa á fyrsta heila embættisdegi
Kranz. 1.500 manns gengu kröfu-
göngu í bænum Greifswald við
Eystrasalt. Fólkið hrópaði „Lýðræði
— nú eða aldrei" og „Við viljum per-
estrojku“.
Krenz reis árla úr rekkju í gær
til að hitta starfsmenn í verkfæra-
smiðju. Orðaskiptin voru sýnd í aust-
ur-þýska sjónvarpinu í gærkvöldi og
þóttu óvenju opinská. „Við erum
ómyrkir í máli til þess að þið þarna
uppi vitið hvað er að gerast hérna
niðri,“ sagði einn verkamannanna
við Krenz. Leiðtoginn svaraði: „Hvað
áttu við með „þarna uppi“?-Við hljót-
um að hafa sameiginlega hagsmuni."
Þá svaraði starfsmaðurinn um hæl:
„Þið þurfið ábyggilega ekki að enda-
sendast eftir virtnu til að leita að
verkstæði til að gera við bílinn."
Krenz sagðist skilja vanda verk-
smiðjufólks og hvatti til þess að fjöl-
miðlar fjölluðu meira um hann.
Krenz hefur lítt verið fagnað í
Vestur-Þýskalandi og er reyndar erf-
itt að finna Austur-Þjóðvetja sem er
verr þokkaður þar í landi. Rifjað
hefur verið upp að Krenz lofaði
kínversk stjórnvöld fyrir meðhöndlun
þeirra á uppreisn námsmanna í Pek-
ing og öðrum stórborgum Kína í
vor. Magyar Hirlap málgagn ung-
verska sósíalistaflokksins, lét í ljós
von um að leiðtogaskiptin myndu
hraða umbótum í landi sem fram til
þess hefði verið „helsta vígi síð-
stalínismans“.
Bókmenntaverðlaunum Nóbels úthlutað:
Féllu spænskum
sagnaþuli í skaut
SPÆNSKI rithöfundurinn Camilo Jose Cela hlaut Nóbelsverðlaun-
in í bókmenntum árið 1989. Var skýrt frá því í Stokkhólmi í gær
en Cela er jafnframt fimmti Spánverjinn, sem verður þessa heiðurs
aðnjótandi.
Cela, sem er
73 ára að aldri,
fékk verðlaunin,
um 28 milljónir
ísl. kr., „fyrir
magnþrungna
frásagnarlist, þá
nýju mynd, sem
hann gefur af
manninum í öllu
SÍnu umkomu- Camilo Jose Cela
leysi“. Cela er þó ekki jafn kunnur
utan hins spænskumælandi heims
og ætla mætti en á íslensku hefur
komið út ein bóka hans, „Paskval

Dvarte og hyski hans“, í þýðingu
Kristins R. Olafssonar. Með henni
kvaddi Cela sér hljóðs árið 1942
og er engin bók jafn mikið lesin á
Spáni að „Don Quixote" undanskil-
inni.
Verðlaunaveitingunni hefur ver-
ið fagnað víða og að vonum hvergi
betur en á Spáni. Cela sagði í
gær, að sér hefði verið sýndur
mikill heiður og þá ekki síður
spænskum bókmenntum almennt.
Sjá „Bersögull brautryðjandi
.,á miðopnu.