Morgunblaðið - 31.12.1989, Qupperneq 20

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 31. DESEMBER 1989
20

Þorsteinn Pálsson formaður Siátístæðisflokksins:
Markverðustu tíðindi liðins árs bárust mér þar sem ég
stóð á bökkum Galileuvatnsins ásamt framkvæmdastjóra
Sjálfstæðisflokksins. Þetta var árla morguns föstudaginn
10. nóvember. Ánægjulegri og um margt lærdómsríkri
heimsókn til landsins helga í boði ríkisstjórnar ísraels var
að ljúka.
Við höfðum gist um nóttina á stóru rótgrónu samyrkju-
búi, sem stendur við þetta sögufræga vatn. Með okkur var
roskinn bústjóri, sem hafði rifið okkur á fætur fyrir allar
aldir. Hann hafði frá ýmsu að segja og þurfti mörgu að
sinna.
Við virtum fyrir okkur í þessu fagra umhverfi báta fiski-
mannanna, og í einni andrá var eins og sagan speglaðist
í vatninu. Maður var umlukinn hugtökum trúar, frelsis og
mannhelgi.
Þar sem við stóðum þarna í hálfgerðri lotningu rauf
gamli samyrkjubóndinn allt í einu kyrrðina með því að
segja upp úr þurru að þau tíðindi hefðu borist kvöldinu
áður að Berlínarmúrinn hefði verið opnaður. Næst því að
verða vitni að þeim atburði gat maður kosið að fá að heyra
af honum með þessum hætti og við þessar aðstæður. Það
var eins og fréttin fengi dýpri merkingu fyrir vikið.
Táknrænn viðburður
Fáir atburðir hafa haft jafn mikil áhrif á sjálfan mig
eins og þegar ég kom í fyrsta sinn að Berlínarmúrnum og
sá með eigin augum hvernig unnt er að nota gijót og •
gaddavír til þess að skilja á milli frelsis og ófrelsis.
Ég minnist einnig dagstundar austan megin við múrinn
frá því fyrir tveimur árum þegar ég stóð við hliðina á fóiki
sem átti þess ekki kost að fara yfir um en gat horft á
eftir nokkrum íslendingum fara fijálsir ferða sinna.
I ávarpi á allshetjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1988 lýsti
ég þeirri skoðun að Berlínarmúrinn yrði að falla til þess
að mark væri takandi á breytingum austan járntjalds.
Engin krafa gat verið eðlilegri en bæði mér og öðrum
þótti sem takmarkið væri langt undan.
Ég fékk af þessu tilefni fjölda bréfa frá Þjóðverjum sem
höfðu hlustað á þessi ummæli í þýsku útvarpi. I þessum
bréfum skynjaði ég enn betur hversu mikil ógn og ögrun
Berlínarmúrinn var og hversu djúpt hann gat snert og
sært tilfinningar þeirra er næstir stóðu.
Fall Berlínarmúrsins markar upphaf nýs tíma í Evrópu.
Það er jafnframt táknrænt um fall sósíalismans. Um leið
er það vitnisburður um sigur lýðræðisaflanna og allra
þeirra sem unna frelsi og mannréttindum. Það var miklu
fremur kerfi sósíalismans en mannvonska, sem gerði ríkin
austan jámtjaldsins að stærstu fangabúðum sögunnar.
Kenningakerfi sósíalismans gat aldrei staðist til lengd-
ar. Sósíalismi og lýðræði eru fullkomnar andstæður. En
tilrauninni var haldið gangandi með vopnavaldi í meira en
70 ár og nú þykjast menn sjá endalokin fyrir.
Hvað varð um erindrekana?
Ráðstjómarsósíalisminn átti ekki aðeins formælendur
innan múranna. Víða um lönd fóru erindrekar hugsjónarinn-
ar. í þeirri baráttu höfðu skáld og fræðimenn ekki síður
mikil áhrif en stjórnmálamennirnir, svo var einnig hér á
landi.
Eitt skáldanna komst svo að orði að sig gripi einkenni-
leg þakklætiskennd við að horfa á rússnesk verkamanna-
börn í skrúðgöngu vegna þess sem í því landi hefði verið
þolað fyrir von mannkynsins.
Nokkmm áratugum síðar voru þessi ummæli afsökuð
með því að nú væm aðrar ljóðrænar viðmiðanir í þeim
heimi sem við lifum í. 1
Og stjórnmálamenn bréfuðu það álit að rétt væri og
sjálfsagt að leyfa ekki umræður né gefa fólki kost á að
velja um neitt nema á grundvelli sósíalismans. Nú fagna
þeir hinir sömu falli Berlínarmúrsins og njóta þess sannar-
lega að um f leira er að velja en brostinn gmndvöll sósíalis-
mans.
Steinn Steinarr gerði svo sem kunnugt er upp við Sovét-
Rússland. Þegar blóðbaðið fór fram í Ungveijalandi 1956
lauk hann Alþýðublaðsgrein af því tilefni með þessum orð-
um:
„En það er því miður allt of augljóst mál hvernig þess-
um ójafna leik muni ljúka. Og þó, og þó erum við haldnir
þeirri barnslegu trú, að ofbeldið, grimmdin og heimskan
muni tapa hinni síðustu omstu.“
Svo virðist sem grimmd og heimska sósíalismans sé nú
að tapa hinni síðustu orastu. Með falli Berlínarmúrsins eru
mörg stór orð í stjórnmálabaráttunni líka fallin og ómerk
orðin og margur erindrekinn og málsvarinn stendur ber-
skjaldaður eftir.
Sjálfstæðisflokkurinn í 60 ár
Sjálfstæðismenn hafa minnst þess með margvíslegum
hætti á þessu ári að 60 ár eru liðin frá því að fijálslyndir
og íhaldsmenn sameinuðust í Sjálfstæðisflokknum. Það
gerðu þeir til þess að hefja á loft merki þjóðlegrar umbóta-
stefnu, athafnafrelsis og einstaklingsfrelsis með hagsmuni
allra stétta fyrir augum.
Þegar litið er til baka er engum blöðum um það að
fletta að sjálfstæðisstefnan hefur haft mikil og heillavæn-
leg áhrif á vöxt og viðgang íslensks þjóðfélags á þessum
tíma. Þar tala dæmin um nýsköpun atvinnulífsins, viðreisn
og frelsi í efnahagsmálum, mótun utanríkisstefnu og for-
ystu í landhelgismáli.
Á þessu tímamótaári hefur það verið einkar ánægjulegt
fyrir sjálfstæðismenn að fylgjast með falli sósíalismans og
sigri frjálslyndra hugmynda. Þvílíkir atburðir eru mönnum
í senn gieðiefni og hvatning til áframhaldandi baráttu.
Fijálslyndir menn eru hvarvetna í sókn. Svo er einnig um
sjálfstæðismenn. Óumdeilt er að við styrktum mjög stöðu
okkar á landsfundi á liðnu hausti.
Nýir tímar
Eins og aðrar þjóðir stöndum við íslendingar frammi
fyrir nýjum aðstæðum. Álfan okkar er að breytast. Hún
hefur verið tvískipt í áratugi. Nú fellur járntjaldið á sama
tíma og Vestur-Evrópuþjóðirnar eru að stíga ný skref til
þess að ryðja úr vegi hindranum fyrir frjálsum viðskiptum,
fijálsum fjármagnsflutningum og auknu samstarfi á sviði
vísinda, mennta og umhverfisverndar. Við blasir ný Evrópa
og draumurinn um að álfan verði alfijáls er í augsýn.
Að vísu er það svo að Sovétríkin eru enn óráðin gáta.
Þar getur hvað sem er gerst. En það er ánægjulegt að sjá
árangurinn af þrotlausri baráttu andófsmanna, sem nú
hafa knúið sovétleiðtogana til nokkurs undanhalds.
Einkanlega hljóta Norðurlandaþjóðirnar að styrkja frels-
isbaráttu íbúa Eystrasaltsríkjanna. Þau voru innlimuð með
hervaldi og eiga því ótvíræðan rétt til sjálfstæðis. Þann
rétt verða Islendingar að styðja.
Allt þetta umrót kallar á endurmat á aðstæðum, mótun
skýrrar og ábyrgrar stefnu gagnvart öðrum þjóðum. Af-
vopnunarviðræður stórveldanna hafa gengið fram í sam-
ræmi við ýtrustu vonir. Staðfesta Atlantshafsbandalags-
ríkjanna hefur ráðið mestu um þær miklu breytingar sem
hafa átt sér stað á þessu sviði. Líklegt er að stefnan í
varnar- og öryggismálum muni á næstu árum taka í vax-
andi mæli mið af nauðsyn eftirlits samhliða því að tryggja
jafnvægi í vörnum.
Fulltrúar gamla tímans ráða
Hugsanlegur varaflugvöllur á vegum Atlantshafsbanda-
lagsins hér á landi gæti einmitt styrkt þennan þátt varnar-
starfseminnar. En svo bregður yið þegar þjóðir Austur-
Evrópu eru að losa um fjötra sósíalismans að Álþýðubanda-
lagið hefur sterkari ítök í ríkisstjórn Islands en nokkru
sinni fyrr. Það hefur tekið sér neitunarvald í þessu máli.
Þannig he'fur það gerst í fyrsta skipti að Alþýðubandalag-
ið hefur í ríkisstjórn tekið fram fyrir hendurnar á utanríkis-
ráðherra að því er varðar málefni er lýtur að vörnum lands-
ins og utanríkisráðherra fer með en ekki ríkisstjórnin í heild.
Þessi staða er ekki einungis áhyggjuefni út frá varnar-
og öryggissjónarmiðum. Hún varpar ekki síður skýru ljósi
á þá staðreynd að núverandi ríkisstjórn er tímaskekkja.
En mesta áhyggjuefnið er að forysta Alþýðuf lokksins virð-
ist hafa mjög takmarkaða burði til sjálfstæðra ákvarðana
þegar kröfur Alþýðubandalagsins era annars vegar. Það
veikir utanríkisstefnuna og álit okkar út á við. Til Fram-
Þorsteinn Pálsson
sóknar era tæpast gerðar kröfur í þessu efni fremur en
öðrum.
Islensk þverstæða
Þegar núverandi ríkisstjórn hóf feril sinn á Alþingi fyr-
ir rúmu ári var því lýst yfir að stefnt væri að því að falla
frá öllum almennt viðurkenndum vestrænum aðferðum við
stjórn efnahagsmála. Segja má að í öllum aðalatriðum
hafi ríkisstjórnin unnið í samræmi við þetta fyrirheit.
Afleiðingarnar blasa svo við á heimilum og í rekstri
atvinnufyrirtækja. En það er svo í samræmi við kaldhæðni
örlaganna að þessi ríkisstjórn skuli hafa lent í þeirri stöðu
að svara tilboði Evrópubandalagsins til ríkja Fríverslunar-
samtakanna (EFTA) um náið efnahagslegt samstarf. Undir-
búningur slíkra viðræðna hefur staðið undanfarna mánuði
og á næsta ári er gert ráð fyrir formlegum samningaviðræð-
um.
Evrópubandalagsríkin settu sem alkunna er lög um svo-
nefndan innri markað þar sem ráðgert er algjört frelsi í
vöraviðskiptum, fjármagnsflutningum og þjónustuviðskipt-
um, og ennfremur að því er varðar búsetu og atvinnurétt-
indi. Fríverslun með fiskafurðir og landbúnaðarvörur er
þó ekki á dagskrá. Tilboð Evrópubandalagsins var nánast
í því fólgið að ríki Fríverslunarsamtakanna gætu gerst
aðilar að þessari löggjöf.
Mikilvæg tengsl við Evrópu
Engum vafa er undirorpið að tengsl við innri markaðinn
og hið frjálsa efnahagsskipulag Evrópubandalagsins geta
ráðið mjög miklu um framvindu atvinnumála og þróun
efnahagslífs hér á landi sem í öðrum löndum Evrópu sem
staðið hafa utan bandalagsins. Þeir samningar sem fyrir
dyrum standa eru því eitt af stærstu verkefnunum sem
við blasa og niðurstaða þeirra getur haft áhrif til langrar
framtíðar á afkomu heimila og stöðu íslenskra atvinnufyrir-
tækja.
Einstök ríki Fn'verslunarsamtakanna þurfa undanþágur
eða tímabundna aðlögun að afmörkuðum þáttum þessa
fjórþætta efnahagslega frelsis sem um er fjallað í þeim
samningum sem á döfinni eru. í því sambandi höfum við
meðal annars lagt áherslu á takmörkun á moguleikum
útlendinga til þess að nýta auðlindir. Ennfremur teljum
við eðlilegt að um fijálsan vinnumarkað Evrópu gildi sams-
konar reglur fyrir ísland eins og um norræna vinnumarkað-
inn.
En kjarni þessara samninga er tenging þeirra landa sem
í hlut eiga við hina víðtæku löggjöf Evrópubandalagsins
um efnahags- og viðskiptafrelsi. Leiði þessir samningar til
niðurstöðu er líklegt að margskonar stórpólitískur ágrein-
ingur heyri að mestu sögunni til.