Morgunblaðið - 08.07.1992, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 08.07.1992, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 8. JÚLÍ 1992 Guðmundar tveir og tvenns konar hrokí eftír Stefán Steinsson Kona ein sem ég þekki kom nýlega að máli við mig og sagði að hún væri að verða djöfull þreytt á öllu snobbinu í kringum þennan Halldór Laxness og þennan Þórberg. Og þennan Andra Thors bætti hún við, eins og til að hafa einhverja viðmiðun úr hópi yngstu séníanna. Þessi kona er að vísu hamingju- samlega laus við að lesa bækur þeirra heiðursmannanna, en efni fjölmiðl- anna fer ekki fram hjá henni frekar en öðrum. Og stutta stund fannst mér sem hún gæti túlkað viðhorf einhvers konar „almenns borgara ef hann er þá til. Þá leiðréttist það hér með og ekki í fyrsta sinn, að í stað Andri Thors á að segja Guðmundur Andri Thors- son, þvi faðir hans er kominn af Thor Jensen í kvenlegg og því erfist ættarnafnið ógjarnan, samkvæmt einhverri gamalli, skrítinni hefð. Það er svo umdeilanleg skoðun hins almenna borgara, ef hann er til og er á annað borð á þeirri skoðun, hvort verið er að þjálfa upp framtíð- ar-nóbeiista á íslandi þar sem Guð- mundur Andri er, eða hvort lesa má slíkt og þvílíkt úr fjölmiðlavéfrétt- inni. En þó má hafa það fyrir skemmtilega ábendingu, að þegar Guðmundur Andri gaf síðast út bók fyrir jólin 1991 þá þótti Árna Berg- mann loksins lifandi innan um ís- lenskar yngrimannabókmenntir og skrifaði „nú er gaman" í Þjóðviljann. Árni er fremstur íslenskra umfjall- enda um bókmenntir, þeirra er ekki hafa meiri háttar titla og til dæmis miklu skynugri heldur en Matthías Viðar og Örn Ólafsson til samans. Engum datt í hug að þeir Árni og Guðmundur Andri gætu verið neinir kunningjar, nei nei, enda segi ég um slíkt eins og segja ber: Skitt með það. En um framtíðar-nóbelprísa Thorsættarinnar mun hentugast fyr- ir hana að fara eftir því sem Díógen- es sagði í tunnunni: „Besta leiðin til frægðar er að hugsa alls ekki um frægð. Þá víkur sögunni að rimsíramsi Guðmundar Andra í laugardagsút- varpi, sem hann virðist sjálfur telja að allir séu hættir að hlusta á, eftir þáttunum að dæma, en svo mun þó ekki vera. Rétt fyrir Jónsmessu messaði hann yfir Guðmundi heild- sala, þeim sem alltaf rífst þegar tunnum og kössum er raðað upp á myndlistarsýningum á Kjarvalsstöð- um, sýningum, sem enginn hefur beðið Guðmund að sækja, og æsir sig yfir h'óðabókum sem enginn hefur beðið hann að kaupa, hvað þá lesa. Guðmundur heildsali rífst þetta að því er virðist út frá sjónarhorni hins skilningslausa skattgreiðanda, sem borgar óskiljanleikann, og á heimt- ingu á því að listamaður og skáld færi honum alla hluti mjög svo skilj- anlega á silfurfati. Hann getur alls ekki munað það sem Gröndal sagði: ^^H LCO iSSS PHILCO SPARAR TÍMA Þvottavélamar frá Philco taka inn á sig heitt og kait vatn, styttri þvottatími og minna rafmagn. L85 ÞVOTTAVÉL ~ • Fullkomin rafeindastýring. • Valávinduhraða: 500/0» snúninga • Vökva höggdeyfir. • Ryðfrítt stál í tromlu og ylri befcj. RÉTT VERÐ 57.800,- 4ft8"'' TVkr.stgr. ÞURRKARI SEM GÆLIR VIÐ ÞVOTTINN AR500 MJRRKARI___________ • Snýr í báðar áttir, fer sérlega vel með þvottinn. • 3 mismunandi hitastig. • Allt að 120 mín. hitastilling. • Oryggisstýring á hitastigi. • Tveir möguleikar á tengingu útblástursbarka. • Ryðfrítt stál í belg. • Auðvelt að hreinsa tógsigti. RÉTTVERÐ 40.540, ^^TTkr.stgf 'GR. Heimilistæki hf SÆTÚNI8SÍMI691515«KRINGLUNNISfMI 691520 „Mitt er að yrkja, ykkar að skilja." Hann virðist ekki heldur hafa lesið formálann að Myndinni af Dorian Gray eftir Oscar Wilde, sem er þó aðeins ein blaðsíða. Guðmundur heildsali er fulhir af hroka. Hroki hans er það sem ég vil kalla ferskeytlumannahroka. En þá ber svo við, að ekki þarf að fara lengra aftur en til vormánaða 1991, til að finna eitt dálítið merkilegt rims- írams hjá Guðmundi Andra, sem hann hélt reyndar að enginn hlustaði á, en ber óvart einkar mikinn svip af gagnrýni Guðmundar heildsala. Þetta var daginn sem Guðmundur Andri óskapaðist jfir piltunum tveim, sem voru úti á Italíu við þröng- an kost að syngja um Nínu í Evrópu- söngvakeppninni og gekk brösug- lega. Guðmundur Andri sagði allreif- ur frá því, að árið áður, þegar mör- landinn fékk fjórða sætið í keppn- inni, sem þá var haldin í rétt ósundr- aðri Júgóslavíu, þá hefðu hann og einhverjir gáfaðir listamenn farið um Parísarborg með sérstaka trefla um hálsinn og reynt að koma frönskum almenningi í skilning um þessa keppni og árangur klakamanna inni á einhverjum misjafnlega góðtempl- aralegum samkomustöðum Parísar- manna, en hvarvetna mætt skilnings- leysi. Haustið eftir var ég rændur í þessari sömu Parísarborg og vor- kenni Guðmundi Andra hans óham- ingju í sambandi við þarbúendur því hlutfallslega ekki neitt. En út úr þessu óhemjulega skilningsleysi manna við Signufljótið fékk Guð- mundur Andri þá niðurstöðu, að Evrópukeppnin hlyti að vera keppni í lágkúru og í því hver gæti orðið allralágkúrulegastur á skemmstum tíma og þar fram eftir götunum. Guðmundur Andri gerði sig þarna sekan um ekki minni hroka en marg- ur annar. En hroki hans var það, sem mér var nýlega kennt að kalla mód- ernistahroka. (Módernisti er sá, sem gerir alla hluti ofsalega nútímalega, eins og til dæmis Thor Vilhjálmsson, Atli Heimir Sveinsson og sumir myndlistarmenn. Þetta hef ég einu sinni reynt í stuttu ljóði með hæpnum árangri.) Um það má deila, hvor hrokinn er verri, hroki ferskeytlu- mannsins eða hroki módernistans. Stefán Steinsson „ Jafnvel hef ég heyrt þá kenningu, að það sem listamaðurinn hefur einu sinni lært að gera geti aldrei orðið að list aftur, heldur þurfi listin ævin- lega að fela í sér átök við efniviðinn og eitthvað al- veg nýtt í hvert sinn sem hún er iðkuð." Það er þó ennþá eftirtektarverð- ara, hversu líkir Guðmundarnir eru þarna orðnir í umfjöllun sinni. Guð- mundur heildsali barðist gegn tunnu- list og ljóðaskrifí sem enginn hafði beðið hann að skipta sér af, en hann vildi ekki borga skilning þess sem skattborgari. Guðmundur Andri for- dæmdi söngvakeppni, sem hann varð óvefengjanlega að kosta sem þátt- takandi í rekstri Ríkisútvarpsins, en enginn hafði beinlínis beðið hann að horfa á eða fylgjast með, hvað þá reyna að kynna hana fyrir Frans- mönnum. Þessi samruni Guðmundanna í hugsun og vinnuaðferð getur ekki leitt neitt annað betra af sér en það, að þeir taki höndum saman við greinaskriftir og pistlagerð. Frést hefur, að bráðlega verði sett upp lóðrétt spýta inni í Glaumbæ af ein- tómri listanautn og haldin sönglaga- keppni með Rut Reginalds á Rás tvö. Þá ættu þeir að geta brillerað hvor um sig, Guðmundarnir. Ég mundi mæla eindregið með því, að þeir leigðu sér saman íbúð með rúm- góðu vinnuherbergi og öllum ný- tískuþægindum vestur í bæ. Jafnframt hefur mig grunað, ef ég fer ekki vitlaust með fjölskyldu- tengsl, og hugsa um hinar ágætu myndir framan á kiljunum þrem eft- ir Thor sem komu endurútgefnar frá MM 1989, að þá ætti eiginkona Guð- mundar Andra að geta myndskreytt greinar Guðmundar heildsala ansi vel. En það hef ég einmitt alltaf fund- ið greinum Guðmundar heildsala mest til foráttu, hvað þær voru illa myndskreyttar. Ég var ofanvert að tala um hrok- ann. Nú er sennilega hægt að gera lítils háttar grein fyrir módernista- hrokanum og bera hann saman við ferskeytlumannahrokann. Módernistahroki er það til dæmis, ef myndlistarmaður þolir ekki að sjá vel málaða kind eða hrosshaus eða mannsandlit eða góðan tréskurð eftir gamla konu og segir slíkt ekki vera list. Jafnvel hef ég heyrt þá kenn- ingu, að það sem listamaðurinn hefur einu sinni lært að gera geti aldrei orðið að list aftur, heldur þurfi listin ævinlega að fela í sér átök við efni- viðinn og eitthvað alveg nýtt í hvert sinn sem hún er iðkuð. En þetta er kenning sem getur þó geymt eyðingu sjálfrar sín í sér: Samkvæmt henni er nefnilega aldrei list að leika leik- verk sem áður hefur verið skrifað, eins og grískan harmleik eða Shake- speare, eða þá spila tónverk eftir Beethoven, því þar er verið að fást við áður lærða hluti, en ekki berjast við eitthvað alveg nýtt. Módernistahroki var það einnig þegar kviksjárkonan kom og talaði með fyrirlitningu um tónlistina eftir Leevi Madetoja og Richard Strauss í vor sem leið, eftir að sinfónían hafði spilað hana, og kallaði síðróm- antíska vellu. Þó að nafngiftin sé kunnugleg þá var það hinn ómann- úðlegi fyrirlitningartónn konunnar sem gerði gagnrýnina lítt marktæka, allt saman af tómum hroka. Módernistahroki er það og, að af- neita allri rímlist. Ferskeytlumanna- hroki er það hins vegar, að mega aldrei sjá nútímaljóð svo sem eftir Hannes Pétursson, Þorstein frá Hamri eða þaðan af yngri skáld, án þess að fussa, andvarpa og þvarga, svo ég ekki tali nú um að sjá ab- straktmálverk, nefnum Svavar Guðnason sem dæmi. Þessi tegund hroka einkennir, auk Guðmundar heildsala, mest þröngsýna bændur sem fitja þá upp á trýnið svipað og lífsleiðir hundar. En þeir geta líka frýsað tígulega eins og graðhestar ef þeir heyra lög nútíðartónskáld- anna leikin í útvarpi, jafnvel hin bestu, svo sem Heyr himna smiður eftir Þorkel eða Áfanga Hjálmars. Þannig mætti lengi telja og til er Enil3árabörn fuUorðið fólk? eftír Guðrúnu Ágústsdóttur Eru þrettán ára börn „fullorðið fólk"? Það virðist vera skoðun Sveins Andra Sveinssonar, formanns stjórnar SVR og meirihlutans í stjórn Strætisvagna Reykjavíkur. Ég er ósammála þessu sjónarmiði og þess vegna hefur verið flutt tillaga í borg- arstofnunum um sérstök unglinga- fargjöld eins og tíðkast alls staðar annars staðar á byggðu bóli. Þar eru 13 ára unglingar ekki skilgreindir í strætó frekar en annars staðar sem fullorðið fólk. Nýlega samþykkti stjórn Strætis- vagna Reykjavíkur að hækka full- orðinsfargjöld með vögnunum. Lægsta gjald hækkaði úr 50 krónum í 90 krónur. Það er 80% hækkun sem hvergi hefur sést annars staðar en í úrskurði Kjaradóms í seinni tíð. Eins og kunnugt er nær fullorðinsf- argjald svokallað til aldurshópsins frá 13 ára aldri til 67 ára aldurs, en eftir það greiða ellilífeyrisþegar hálft fargjaid. En um leið og stjórn SVR sam- þykkti hækkun einstaklingsfargjald- anna um 80 af hundraði samþykkti stjórnin að bjóða upp á mánaðarkort fyrir fólk frá 13 ára aldri — en það kostar 2.900 kr. á mánuði. Tillaga okkar Þegar þetta mál kom til meðferð- ar í borgarráði var flutt tillaga frá minnihlutanum, þar sem greinarhöf- undur var fyrsti flutningsmaður, um að „boðið verði upp á sérstakan af- slátt af mánaðarkortum til nemenda eldri en 12 ára í grunn- og fram- haldsskólum borgarinnar. Tilhögun verði þannig, að boðið verði upp á ódýrari afsláttarkort fyrir þessa að- ila og/eða að áfram verði seld stór kort með a.m.k. 30% afslætti." Um leið hafnaði minnihlutinn hækkun- artillögu meirihlutans og hækkunar- ákvörðun stjórnar SVR. AUs staðar annars staðar { öilum löndum í kringum okkur tíðkast að veita unglingum mögu^ Ieika á sérstöku afsláttarkerfi. í Stokkhólmi eru boðin svokölluð græn mánaðarkort. Þau kosta um 2.700 kr. íslenskar fyrir fullorðna, það er frá átján ára aldri, en ekki þrettán ára aldri eins og hér. Þar eru boðin svokölluð barna- og ungl- ingakort sem kosta hins vegar að- eins helminginn af fullorðinskortun- um eða um 1.350 ísl. kr. á mánuði. Á sama hátt greiða unglingar hálft fargjald þó að þeir séu ekki með mánaðarkort. Við alþýðubandalagsmenn höfum Guðrún Agústsdóttir flutt ótal tillögur um þessi mál á undanförnum árum og höfum meðal annars beitt okkur fyrir endurtekn- um tillöguflutningi minnihlutaflokk- anna allra. Þeim tillögum hefur því miður ekki verið vel tekið af meiri- hlutanum — ekki ennþá. Þrettán ára barn er ekki fullorðið. Sú skilgreining stjórnar SVR er ein- faldlega röng og hún er ósanngjörn. Fjöldi grunnskólabarna á engan annan kost en að nota strætisvagna til að sækja skóla. Skólasókn er laga- skylda og þess vegna fá þau tvo strætisvagnamiða á dag meðan skól- inn stendur. Grunnskólinn er ekki alls staðar samfelldur og þar er eng-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.