Morgunblaðið - 04.11.1993, Blaðsíða 33

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 4. NÓVEMBER 1993
33.
telja. Sýslumannsstörf voru því
kjörin vettvangur fyrir hann og í
Búðardal nutu þau hjónin sín til
fullnustu og sveitungarnir hæfileika
þeirra og mannkosta. Höfðingsskap
og gestrisni þeirra hjóna var við
brugðið hvar sem þau áttu bú sitt.
Björg er ekki aðeins frábær hús-
móðir heldur heimsborgari og list-
ræn hefðarkona svo sem hún er
kynborin til. Er mér í barnsminni
hve varlega ég gekk ætíð um gætt-
ir í húsum þeirra þar sem nær hver
hlutur var sjálfstætt listaverk, og
svo er enn.
Þau hjónin eins og við Þórunn
höfðu yndi af ferðalögum, bæði inn-
anlands og utan. Aldrei vorum við
saman í för en samt fannst mér oft
eins og við ferðuðumst saman. Því
tók ég ósjálfrátt upp þann sið að
senda þeim línu frá hveijum nýjum
stað sem við Þórunn komum til á
heimshornaflakki okkar. Hafði ég
stundum gaman af póstafgreiðslu-
mönnunum þegar þeir litu á „adr-
essuna", sem hljóðaði þannig: Björg
og Pétur sýslumaður, Búðardal, Ice-
land. Þeim fannst vanta tölustafina.
Björg og Pétur voru að vonum
vinmörg en þau kunnu þá list að
ráða félagsskap að mestu sjálf. Þau
sóttu dómaraþing reglulega og fóru
í svokallaðar dómaraferðir til út-
landa og nutu vel. í einni slíkri, í
Ósló, villtust menn á Pétri og Ólafi
Noregskonungi og þarf engan að
undra sem þekktu Pétur og þá báða.
Hin síðari ár sóttu þau sólarorku
til Portúgal fyrir vetur á íslandi.
Svo var og þetta haustið. Skapa-
dægur Péturs var því umvafið sól
og yl, einnig í bókstaflegri merk-
ingu.
Svo náin voru Björg og Pétur
hvort öðru í mínum huga að ég
talaði um þau bæði, þegar ég var
aðeins að hafa eftir öðru þeirra.
Því .er nú þrautin þung að leita sef-
unarorða á sorgarstund. En þá eru
börnin og barnabörnin huggun
Bjargar harmi gegn. Kannski er það
ekki tilviljun að dóttirin Þórhildur
fæddi dreng daginn eftir að Pétur
Þorsteinsson dó.
Björn Þ. Guðmundsson.
Óvænt barst fregn frá útlandinu
að Pétur Þorsteinsson, vinur og
nágranni til margra áratuga, væri
látinn. Menn setti hljóða við hel-
fregninni en „enginn má sköpum
renna“.
Pétur var fæddur á Óseyri við
Stöðvarfjörð, en foreldrar hans voru
þau hjónin Guðríður Guttormsdóttir
úr Þistilfirði og Þorsteinn Þorsteins-
son, Skaftfellingur að ætterni. Eft-
irlifandi kona Péturs er Björg Rík-
harðsdóttir, Jónssonar útskurðar-
meistara og listamanns.
Sporaslóðir okkar Péturs lágu
fyrst saman er hann hóf störf á
lögfræðiskrifstofu Jóns heitins Ól-
afssonar hrl., en hann var lögmaður
föður míns, heimilis- og tryggðavin-
ur foreldra minna alla tíð.
Þá var Ríkharður tengdafaðir
Péturs nágranni og vinur foreldra
minna meðan þau bjuggu á Óðins-
götunni og hinn mesti aufúsugest-
ur, enda bjó hann í næsta nágrenni
með fjölskyldu sína.
Fljótt varð okkur Pétri vel til vina
er hann fluttist með fjölskyldu sína
á hálflenduna í Miðdal í Mosfells-
sveit, en þar reistu þau nýbýli og
kölluðu Dalland. Stunduðu þau
smábúskap, en Pétur sótti störf
utan heimilis, aðallega sem starf-
andi málafærslumaður.
Á sjöunda áratugnum reisti hann
íbúðarhús í byggðinni við Varmá
skammt frá skólum sveitarinnar
sem einnig standa á þeirri jörð. Þar
bjó svo fjölskyldan þar til hann
varð sýslumaður Dalamanna 1974.
Pétur féll vel inn í mannlífíð í
Mosfellssveitinni og tók fljótlega
þátt í fjölþættu félags- og menning-
arlífí Mosfellinga. Hann var prúður
maður og glaðsinna, menningarlega
sinnaður og allvel hagmæltur. Af
þessum afskiptum og samstarfi
hlaut hann vinsældir, enda gott til
hans að leita, ráðhollur með reynslu
í ýmiss konar vandamálum fólks.
í mínu starfi sem oddviti um
þessar mundir vann ég að ýmsum
málum með Pétri er snertu störf
hans sem sýslufulltrúa í Hafnar-'
firði. Eg var oftlega dómkvaddur
til ýmiss konar mats- og landamerk-
ingamála ásamt úttektum á lögbýl-
um sem hann stýrði af hálfu emb-
ættisins. Það var lærdómsríkt og
ánægjulegt samstarf og þar nutu
sín vel reynsla og hæfileikar Pét-
urs, en hann var mikill mannasætt-
ir.
í einkalífi sínu var Pétur gæfu-
maður, en Björg kona hans er þekkt
að myndarskap og gott var barna-
lánið í þeirri fíölskyldu. Þeim varð
þriggja barna auðið, en það eru
Ríkharður Már rafiðnfræðingur,
starfandi -á ófriðarsvæðum í fyrr-
verandi Júgóslavíu, Þorsteinn lög-
fræðingur og sýslufulltrúi í Kefla-
vík, og Þórhildur húsmóðir í Reykja-
vík. Jónu Láru eignaðist Pétur með
fyrri konu sinni, Margréti Jónsdótt-
ur, en Margrét lést í blóma lífsins
1947.
Þau Björg og Pétur voru nú kom-
in aftur heim í Lágholtið, en Pétur
hætti starfi sýslumanns fyrir aldurs
sakir við sjötugsaldurinn, og nutu
þess nú að hafa hægara um sig
eftir erilsamt ævistarfið. Þá kom
reiðarslagið óvænt og miskunnar-
laust. Pétur var ekki lengur meðal
okkar er almættið kvaddi hann á
annað tilverustig.
Við minnumst nú samferða-
manns sem kunni vel að meta
drengskap og var mikill drengskap-
armaður sjálfur. Blessuð sé minning
hans. Fjölskyldu hans og ástvinum
skulu hér færðar samúðarkveðjur.
Jón M. Guðmundsson.
Enginn veit hvað átt hefur fyrr
en misst hefur.
Eg átti orðið aðeins einn afa á
lífí og seinast þegar ég sá hann var
hann hress og glaður eins og ævin-
lega. En svo brá hann sér utan til
þess að fá sér sumarauka, en ferð-
in náði ekki tilgangi sínum, hann
varð fyrir áfalli.
Það var síðla laugardags að
mamma'hringdi í mig og sagði mér
að afi væri dáinn. Mér varð hverft
við og fann til saknaðar yfir því
hversu lítið ég hafði kynnst honum.
Hugurinn reikaði til baka til
þeirra stunda sem ég átti með afa,
þær voru ekki bara skemmtilegar,
þær voru líka fræðandi. Einu sinni
bauð afi mér og Guðnýju systur
minni með sér til Selfoss. Alla leið-
ina sagði hann okkur sögur, m.a.
um fjöllin og fellin á leiðinni. I þess-
ari ferð var mikið hlegið og ég
gleymi því örugglega seint hvað afi
hló þegar við sögðum honum að
Lilja litla systir okkar kallaði hann
„afa Gu“ af því að langömmu okk-
ar, Guðríði, kölluðum við alltaf
„ömmu Gu“.
Þessi minning og margar aðrar
skutu upp kollinum.
Þegar við mæðgur vorum í ein-
hveijum vanda sem þurfti úrlausnar
við, var hringt í afa. Hann kunni
ráð við öllu og þegar hann hafði
talað var vandinn leystur. Hann tók
það skýrt fram að hann hefði gam-
an af að geta liðsinnt. Svona var
hann alltaf, gæddur þessum ein-
stæða hæfileika að hafa gaman af
því að gera eitthvað fyrir aðra.
Ég er honum þakklát fyrir góð
ráð og leiðsögn sem ég mun búa
að þó að hann sé horfinn af sjónar-
sviðinu.
í huganum kveð ég afa minn
með innilegri þökk fyrir allt og allt.
Steinunn.
Þegar maður fréttir andlát vinar
hrekkur maður við og verður dálítið
þunglyndur.
Það hrannast upp í hugann minn-
ingar og söknuður.
Pétur Þorsteinsson sýslumaður
andaðist erlendis þann 22. október-
mánaðar síðastliðinn.
Pétur Þorsteinsson sýslumaður
kom til starfa 1974 sem sýslumaður
Dalamanna. liann lét af störfum
1991.
í hans embættistíð urðu hér í
Dölum stórfelldar framfarir á ýms-
um sviðum sem Pétur sýslumaður
studdi að með ráðum og dáð. Marg-
ar framkvæmdir mætti nefna, svo
sem heilsugæslustöð, sýsluhús,
dvalarheimili aldraðra, vegamál og
margt fleira.
Hann var hugkvæmur og hvatti
til að unnið yrði að mörgum menn-
ingar- og framfaramálum í sýslunni
og upphafsmaður margra þeirra.
Við Dalamenn eigum þeim hjón-
um Pétri Þorsteinssyni og Björgu
Ríkharðsdóttur mikið að þakka,
enda voru þau geysilega vinsæl og
þeirra sárt saknað þegar þau fluttu
héðan úr Dölum.
Sem yfirvald var Pétur farsæll,
fór ekki fram með offorsi, en hafði
það í heiðri, að með lögum skal
land byggja. „Betri er mögur sátt
en feitur dómur,“ heyrði ég Pétur
nefna, einnig að friðinn mætti
kaupa dýrt, en ekki of dýru verði.
Það er í gömlum sögnum hér í
Dölum að í Dalasýslu þyrftu að
vera tveir sýslumenn. I Skarðs-
strandarhreppi þyrfti að vera prívat
sýslumaður sökum ribbaldaháttar
og þrætugirni íbúanna. Þessi uin-
mæli munu hafa myndast eftir alda-
mótin 1700 þegar Skarðsstrandar-
hreppur var fjölmennasti hreppur
sýslunnar.
Það má ætla að Pétri sýslumanni
hafi verið nokkur forvitni að vita
hvort enn eimdi af þessum eiginleik-
um hjá Skarðstrendingum.
Fljótlega eftir að Pétur kemur
hér til starfa fær hann upp á borð
til sín lögtaksbeiðni á hendur þess
sem þetta skrifar. Þetta var smá-
upphæð sem ég annaðhvort tímdi
ekki að greiða eða vildi ekki af
þrætugirni. Nema hvað að Pétur
kallar mig fyrir eins og vera bar
að leysa þetta mál. Má vera að
hann hafi vonað að fá þarna sæmi-
legt eintak af Skarðstrendingi. Ekki
veit ég hvort hann varð fyrir von-
brigðum með eintakið.
Þessi lögtaksbeiðni stóð nokkra
stund í stappi á milli okkar þar til
Pétur tekur upp veski sitt og telur
upphæðina fram á borðið. „Ég
borga þetta úr mínum vasa og svo
er þetta búið.“ Þá gafst ég upp að
sjálfsögðu.
Eftir þetta vorum við oft að glett-
ast og urðum vinir.
Má vera að það sem leiddi okkur
saman var að við höfum fundið
þetta gráa hvor hjá öðrum.
Þess vegna sé ég svo mikið eftir
Pétri á undan mér. Þó ætla ég ekki
að vera með neitt væl í þessu skrifi,
enda fengi ég lítið þakklæti lijá
Pétri ef ég yrði í kallfæri við hann
þegar minn tfmi er kominn.
Eitt er ég búinn að ákveða, að
þegar Gabríel erkiengill er búinn
að blása í lúður og kalla menn fyr-
ir dómarann, þá ætla ég að fá Pét-
ur Þorsteinsson fyrir lögfræðing að
veija mín mál. Hann væri líka vís
til að taka upp sjóð og borga mínar
skuldir eins og hann bauðst til að
borga forðum daga þó þessar yrðu
mun stærri. Mig grunar að Pétur
sé allvel stæður þar í efra.
Þegar menn eru dauðir eru þeir
af flestum taldir hafa verið mjög
góðir og gegnir.
Ég ætla að hafa að lokaorðum
þetta: „Pétur Þorsteinsson þurfti
ekki að deyja til að hljóta það lof
sem honum bar.“
Steinólfur Lárusson.
í dag er kvaddur vinur minn,
Pétur Þorsteinsson, fyrrverandi
sýslumaður. Hann fæddist á Óseyri
við Stöðvarfjörð. Foreldrar hans
voru merkishjónin Þorsteinn Þor-
steinsson Mýrmann útvegsbóndi og
kona hans Guðríður Guttormsdóttir
frá Stöð í Stöðvarfirði. Guðríður var
fríð kona-, mjög vel greind, elskuleg
og ljúf. Móðir mín og hún voru
miklar vinkonur frá æskuárum.
Þorsteinn Mýrmann var vel gefinn
og gat verið mikill málafylgjumað-
ur. En þeir sem til þekktu hafa tjáð
mér að jafnan hafi hann sýnt ungl-
ingum næman skilning, gefið sér
tíma til að hlusta á þá og aldrei
talað niður til þeirra.
Pétur var yngstur sjö systkina,
ólst upp á heimili foreldra sinna og
vann öll algeng störf til sveita, auk
þess sem hann stundaði sjómennsku
á unglingsárum. Hann sagðist alltaf
hafa verið sjóveikur þar til hann
varð sjálfur formaður á trillubát
sem faðir hans átti.
Hugur Péturs stóð snemma til
menntunar. Alla tíð, allt frá því
hann var barn, var hann mikill lestr-
arhestur og mundi það sem hann
las betur en nokkur annar sem ég
hef kynnst. Þeim systkinum var
mikið kennt heima, en formleg
skólaganga var stutt. Hann fór
ekki í bamaskóla fyrr en hann var
11 ára og segir frá því í blaðavið-
tali að kennarinn hafí þá verið
hneykslaður á því að hann kynni
ekki margföldundartöfluna. En Pét-
ur fór heim, lærði hana alla og
kunni daginn eftir.
Á kreppuárunum var ekki auð-
velt fyrir börn fátækra foreldra að
leggja út í langskólanám. En með
harðfylgi tókst Pétri það, annars
vegar með því að lesa utanskóla
mikinn hluta af námsefninu og hins
vegar með því að stunda sjó af
kappi og kosta sig sjálfur í skóla
fyrir það sem aflaðist. Hann var
hálfan annan vetur á Alþýðuskólan-
um á Eiðum og sat alls tvo vetur
í Menntaskólanum á Akureyri. Það-
an lauk hann stúdentsprófi vorið
1943. Hann hóf svo nám í lögfræði
um haustið, en vann jafnframt fyr-
ir sér og sínum í byggingarvinnu
og sem þingskrifari, enda átti hann
fyrir fjölskyldu að sjá._ Hann var
cand. juris frá Háskóla íslands árið
1950, héraðsdómslögmaður árið
eftir og hæstaréttarlögmaður á efri
árum. Hann var málafærslumaður
í Reykjavík á árunum 1950-1963
og kennari við Gagnfræðaskóla
Kópavogs og Mosfellshrepps á ár-
unum 1963-1967. Þá gegndi hann
starfi lögreglufulltrúa á Seyðisfirði
sumurin 1965 og 1966. Hann var
fulltrúi sýslumanns í Gullbringu-
og Kjósarsýslu og bæjarfógeti í
Hafnarfírði á árunum 1967 til 1974.
En það ár var hann skipaður sýslu-
maður Dalasýslu og gegndi því
embætti þar til hann lét af störfum
fyrir aldurs sakir árið 1991.
Pétur Porsteinsson tók alla tíð
mikinn þátt í félagsmálum. Þannig
var hann um skeið formaður Ung-
mennafélags Stöðfirðinga og átti
hlut að stofnun Ungmenna- og
íþróttasambands Austurlands árið
1940. Hann var formaður Austfirð-
ingafélagsins í Reykjavík og annað-
ist útvarpskvöldvökur og bókaút-
gáfu þess um árabil. Hann sat í
Stúdentaráði Háskóla íslands frá
1948-1949 og átti þá ásamt fleirum
frumkvæði að stofnun Lánasjóðs
stúdenta og félagsheimilis þeirra.
Hann var framkvæmdastjóri Nor-
ræna stúdentamótsins árið 1950.
Frá 1974 var hann í stjórn Dvalar-
heimilis aldraðra að Fellsenda í
Miðdölum og formaður nefndar sem
vann að undirbúningi sumarhátíðar
Dalamanna, Jörvagleði, frá 1977.
Hann átti sæti á náttúruvemdar-
þingum frá 1978. Þá var hann í
skólanefnd Staðarfellsskóla frá
1981. Auk fjölmargra annarra
starfa vann Pétur að undribúningi
leirverksmiðju í Búðardal, stuðlaði
að könnun á jarðhita í Reykjadal
og hafði forgöngu um rannsóknir á
Hvammsfirði og lífríki hans. Það
má því ljóst vera að eftir Pétur
Þorsteinsson liggur mikið ævistarf,
bæði sem embættismann og for-
göngumann á ýmsum sviðum
menningar- og félagsmála.
Pétur var vinsæll maður hvar
sem hann starfaði. Hann var far-
sælt yfirvald og má fullyrða að
hann var mjög vel látinn meðal
Dalamanna. Hann hafði sérstaka
ánægju af þeim vettvangi sýslu-
mannsstarfsins sem laut að félags-
og sveitarstjórnarmálum. Hann var
líka mjög vel fallinn til að sinna
slíkum störfum sökum staðgóðrar
þekkingar á atvinnuháttum,
byggðri á eigin reynslu frá yngri
árum og síðast en ekki síst vegna
þess að hann var gæddur almennri
skynsemi í ríkara mæli en flestir
samtíðarmenn hans. Pétur hefur
sagt að í sinni tíð sem sýslumaður
í Dölum hafi fá mál farið fyrir
Hæstarétt og yfirleitt hafí verið lít-
ið um dómsmál. Það kemur ekki á
óvart því að Pétur var mikill manna-
sættir og lagði sig fram um að
koma í veg fyrir persónuleg illindi
milli fólks í fámennu samfélagi. En
þar hefur sjálfsagt einnig komið til
að þrátt fyrir elskulegt viðmót gat
hann haft til að bera mikinn mynd-
ugleika ef á þurfti að halda.
Árið 1943 kvæntist Pétur ungur
að árum Margréti Steinunni, dóttur
Jóns Jónssonar trésmiðs og Láru
Bjömsdóttur konu hans, sem var
móðursystir mín. Margrét frænka
mín, Denna eins og hún var kölluð,
var mér mjög kær. Þau Pétur eign-
uðust eina dóttur, Jónu Láru, sem
er skrifstofurstjóri Heilsugæslu-
stöðva Reykjavíkur. Eiginmaður
hennar er Emil Guðmundsson, upp-
lýsingafulltrúi á Skattstofu Reykja-
víkur. Jóna Lára á þijár dætur.
Margrét Steinunn lést árið 1947 er
hún gekk með annað barn þeirra
Péturs. Hún var einkadóttir foreldra
sinna og aldei mun ég gleyma þeirri
djúpu sorg sem þá hvíldi yfir heim-
ili Péturs og tengdaforelda hans.
Seinni kona Péturs var Björg
Ríkarðsdóttir myndhöggvara Jóns-
sonar og konu hans Maríu Ólafs-
dóttur. Björg er sérlega mæt kona,
vel gefin og vel gerð. Hún bjó manni
sínum fagurt heimili og reyndist
honum einstaklega góð eiginkona.
Hún fæddi honum þrjú böm: Rík-
hard, rafiðnfræðing, sem starfar
hjá Alþjóðaráði Rauða krossins í
fýrrum Júgóslavíu, Þorstein, iög-
fræðing, sem er fulltrúi hjá bæjar-
fógeta í Keflavík, og Þórhildi, hús-
móður, sem gift er Þorláki Magnús-
syni verkfræðingi. Þórhildur á þijú
börn.
Pétur Þorsteinsson var heljar-
menni að burðum og hraustmenni
mikið strax á æskuárum. En meira
um vert var þó hitt að hann var
búinn miklum mannkostum, góður
félagi og vinfastur. Ég kynntist
Pétri þegar við vorum unglingar á
Stöðvarfírði. Við urðum strax góðir
vinir og sú vinátta hélst æ síðan.
Marga ferðina fómm við saman
frændur á yngri ámm, þar á meðal
nokkrar svaðilfarir, sem við kom-
umst heilir úr, þakkað veri Pétri.
Og margs eigum við kona mín að
minnast og þakka frá samveru með
Pétri og Björgu. Nokkur sumur
fómm við ásamt systur minni og
mági með þeim inn á óbyggðir og
em þær ferðir ógleymanlegar. Ekki
er hægt að hugsa sér skemmtilegri
ferðafélaga en Pétur sem ávallt var
hrókur alls fagnaðar. Hann var ein-
staklega vel að sér í sögu og landa-
fræði Islands, kunni skil á nánast
öllum landshlutum og gat rakið
sögu þeirra. í þeim efnum varð ég
ávallt að láta í minni pokann, þótt
ég reyndi stöku sinnum af veikum
mætti að andmæla frænda mínum
og skýringum hans. Ógleymanlegar
stundir höfum við Guðrún einnig
átt heima hjá þeim hjónum, bæði í
nýbýli þeirra að Dallandi í Mosfells-
sveit, meðan þau bjuggu þar og
síðar í Búðardal. Pétur átti einnig
- eins og faðir hans - auðvelt með
að umgangast börn og unglinga.
Dóttir okkar hefur oft minnist á
ógleymanlegar stundir þegar hún
dvaldist sem barn nokkra vordaga
hjá þeim hjónum í Dallandi og hann
sýndi henni blóm og lömb í haga.
Og nú er Pétur Þorsteinsson
skyndilega allur, en minningin um
góðan dreng mun ávallt lifa og
varðveitast í huga mér. Við Guðrún
þökkum honum allt og allt á langri
vegferð. Við sendum Björgu og
börnum hans okkar innilegustu
samúðarkveðjur. Blessuð veri minn-
ing hans.
Unnsteinn Stefánsson.
Fleiri minningargreinar um Pét-
ur Þorsteinsson bíða birtingar
og munu birtast næstu daga.
LEGSTEINAR
MOSAIK H.F.
Hamarshöfða 4 — sími 681960