Morgunblaðið - 22.06.1995, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 22.06.1995, Blaðsíða 26
26 FIMMTUDAGUR 22. JÚNÍ 1995 MORGUNBLAÐIÐ + 0t^gmM0tí0i STOFNAD 1913 UTGEFANDI FRAMKVÆMDASTJÓRI RITSTJÓRAR Árvakur hf., Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. MENNT ER MATTUR MENNTUN, þekking og kunnátta eru farsælust vopn í lífsbaráttu hvers einstaklings og hverrar þjóðar. Þær þjóðir, sem lengst hafa náð í hagsæld og velferð, hafa og varið mestum fjármunum til menntunar, rann- sókna og vísinda. í því ljósi fer vel á því að Háskólinn velji þjóðhátíðardaginn, 17. júní, til að brautskrá kandi- data, sem voru rúmlega 450 að þessu sinni. Sveinbjörn Björnsson, rektor, sagði við þetta tæki- færi, að veik stað verkmenntunar væri stærsti vandi framhaldsskólastigsins. í framhaldsskólum Norður-Evr- ópu ljúki tveir þriðju námi í verkmenntun en þriðjungur bóknámi til stúdentsprófs. Hér á landi sé á hinn bóginn skammt í það að helmingur árgangs ljúki almennu stúd- entsprófi, tíundi hver verkmenntun - en fjórir af tíu hrekist frá námi. Forsvarsmenn iðnmenntaskóla telja þá leið áhrifamesta til að auka veg verkmenntunar að opna nemendum, sem því námi ljúka, greiðari leið til náms á háskólastigi en nú tíðkast. Rektor sagði og að Háskólinn hefði mikinn hug á að treysta samvinnu um rannsóknir í þágu atvinnuveg- anna. Áhugi væri á að koma upp matvæla- og sjávarút- vegsgarði, sem yrði miðstöð kennslu, rannsókna og þróunar í matvælafræði, sjávarútvegsfræðum, fram- leiðslu- og vinnslutækni og markaðssetningu afurðanna. • I ávarpi sínu til kandidata minnti rektor á að Jón Sigurðsson, forseti, hafi litið á stofnun þjóðskóla sem mikilvægan hluta baráttunnar fyrir fullveldi. Sú barátta standi enn, þótt með öðrum hætti sé en fyrr á tíð. Gildi menntunar og þekkingar sé þó sízt minna en áður í þeirri baráttu. Orðrétt sagði rektor: „Við þurfum þekkingu ykkar til að auka verðmæti þeirra afurða, sem náttúran gefur, og skapa ný verð- mæti með hugkvæmni. Þið þurfið tækifæri til að beita kröftum ykkar og þekkingu, svo að við getum í samein- ingu varðveitt þau lífsgæði, sem við njótum, og unnið saman að viðgangi lands og þjóðar." FJÁRHAGSVANDI SVEITARFÉLAGA ARIÐ 1990 var ef á heildina er litið jafnvægi í rekstri sveitarfélaganna. Árið 1993 var halli þeirra á hinn bóginn kominn í tæpa fimm milljarða króna. Líkur benda til að útkoman hafi ekki verið skárri í fyrra. Fjárhagsstaða stærri sveitarfélaga, það er peninga- eign að frádregnum skuldum, hefur versnað stórlega undanfarið. Fjárhagsstaða Reykjavíkur, svo dæmi sé tekið, er neikvæð um rúma 8,7 milljarða króna um þess- ar mundir og á síðasta ári fóru 96,4% af skatttekjum borgarinnar í rekstur málaflokka. Fjárhagsstaða fleiri stærri sveitarfélaga hefur og skekkst verulega síðustu misserin. Meginskýringin er sú að tekjur sveitarfélaga hafa lækkað á sama tíma sem útgjöld hafa aukizt, m.a. í tengslum við byggingu og rekstur skóla, leikskóla, íþróttamannvirkja og stofnana fyrir aldraða. Útgjöld sveitarfélaga vegna átaksverkefna til að sporna gegn atvinnuleysi námu og tæpum milljarði króna á árunum 1993 og 1994. Auk þessa námu álögur ríkisins á sveitar- félögin með lögregluskatti og framlögum sveitarfélaga í Atvinnuleysistryggingasjóð u.þ.b. 1,8 milljörðurn króna á árunum 1992 - 1994. Fjárhagsaðstoð sveitarfélaga hækkaði og um>100% milli áranna 1992 og 1994. Ýmis stærri sveitarfélög hafa farið of geyst í fram- kvæmdir síðustu misserin, miðað við fjárráð. Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, formaður Sambands íslenzkra sveitar- félaga, segir í viðtali við blaðið, að fjárhagsáætlanir 30 stærstu sveitarfélaganna fyrir þetta ár bendi til þess að þau muni hægja verulega á ferðinni. Það er vel. Sveitarstjórnir verða að beygja sig undir þann veru- leika að svigrúm þeirra til að auka þjónustu og ráðast í dýrar framkvæmdir er nánast ekkert um þessar mund- ir. Þær verða að leggja allt kapp á að ná niður skuldum og fjármagnskostnaði. Það verður aðeins gert með að- haldi, hagræðingu og sparnaði. Ekki er á bætandi skatt- byrði almennings. Fjórir þingmenn Þjóðvaka VEIÐILEYFAGJ ER RÉTTLÆTIS FJÓRIR þingmenn Þjóðvaka, þau Ágúst Einarsson, Svan- fríður Jónasdóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir, fluttu þingsályktunar- tillögu á Alþingi fyrir skömmu um veiðileyfagjald. Morgunblaðið birtir hér á eftir í heild greinargerð með tillögu þingmannanna fjögurra, þar sem fjallað er um rökin fyrir veiði- leyfagjaldi og ýmsar leiðir til út- færslu þess. Greinargerðin er svo- hljóðandi: Grundvöllur veiðileyfagjalds er sú staðreynd að fiskstofnarnir kringum landið eru eign allrar þjóðarinnar. Þótt nauðsynlegt sé að koma upp stýrikerfi til að stjórna veiðum, þ.e. til að hindra ofnýtingu fiskstofna og nýta þá á hagkvæman hátt breytir það því ekki hverjir eiga fiskinn í sjón- um. Eignarréttur þjóðarinnar á fiskim- iðunum og fiskstofnunum er ótvíræð- ur þótt útgerðin fái tímabundinn af- notarétt til að draga þann fisk úr sjó.. Þessi tímabundni afnotaréttur felst í úthlutun veiðileyfa. Það gildir um veiðileyfi eins og annað sem er af skornum skammti að þau eru ávísun á verðmæti. Þar sem ekki er unnt að hafa frjálsar veiðar hér við land eins og var á árum áður vegna hættu á ofvéiði og óhagkvæmum útgerðar- háttum verður ríkisvaldið að úthluta veiðiheimildum eða stýra veiðum eftir öðru fastmótuðu skipulagi. Þessi úthlutun verðmæta af hálfu ríkisins hefur verið án gjaldtöku hing- að til þótt vísi að slíku gjaldi megi finna í lögum um Þróunarsjóð ís- lands. Veiðileyfagjald mundi stað- festa þjóðareign á fiskimiðunum og slík skipan stuðlar einnig að skynsam- legri framþróun í efnahagsmálum. Rök fyrir veiðileyfagjaldi Rök fyrir veiðleyfagjaldi eru margs konar. í fyrsta lag er ein helsta röksemd- in fyrir veiðileyfagjaldi réttlætissjón- armið. Hér er átt við að það særir réttlætiskend manna að verslað sé með veiðiheimildir og þeir sem fengu þær úthlutaðar upphaflega geti hagn- ast verulega með því að selja þær eða leigja. Þeir hafi ekkert greitt fyrir þær, hvorki við úthlutun í upphafi néárlegt leigugjald. í öðru lagi er nefnt sem röksemd fyrir veiðileyfagjaldi að annars safnist mikill hagnaður sarnan innan útgerð- ar þegar fram líða stundir, hagnaður sem ætti að dreifast meðal lands- manna allra. Undanfarna áratugi hefur þetta verið „leyst" þannig að gengið var tiltölulega hátt skráð sem leiddi til þess að innflutningur varð ódýrari. Þetta er ástæðan fyrir því að oft er sagt að útgerðin hafi í reynd alltaf greitt nokkurs konar auðlinda- gjald eða veiðileyfagjald. , Þannig hefur afrakstri af sjávarút- vegi verið veitt inn í hagkerfið öllum til hagsbóta. Sjávarútvegur hefur þó síðustu ár frekar orðið almennings- eign með tilkomu stórra almennings- hlutafélaga. Nú eru flest stærstu fyr- irtækiíi í sjávarútvegi aímennings- hlutafélög með dreifða eignaraðild, m.a. lífeyrissjóða. Þetta hefur leitt til þess að mun fleiri landsmenn eru á beinan hátt þátttakendur í sjávarút- vegi en áður. Aðrar atvinnugreinar hafa hins vegar þurft að sætta sig við það gengisstig sem hentar sjávar- útveginum hverju sinni og hefur það einkum komið illa niður á iðnaðinum. Þegar illa hefur gengið í sjávarútvegi hefur gengið verið lækkað með afleið- ingum sem allir þekkja. Þetta á ekki lengur við þegar gengisstefnan er sú að halda gengi sem stöðugustu, verð- bólgu sem lægsti og freista þess að aðrar atvinnugreinar byggist upp við hlið sjávarútvegs. Veiðileyfagjald í sjávarútvegi er því eðlilegt og rökrétt Morgunblaðið/Sigurgeir VEIÐILEYFAGJALD í sjávarútvegi er eðlilegt og rökrétt framhald þjóðarsáttar um jafnyægi og stöðugleika í efnahagsmálum, segir m.a. í greinargerð þingmanna Þjóðvaka. framhald þessarar þjóðarsáttar um jafnvægi og stöðugleika í efnahags- málum. í þriðja lagi halda ýmsir því fram sem rökum fyrir veiðileyfagjaldi að með álagningu þess sé hægt að draga úr óhagkvæmri sókn vegna kostnað- araukans af gjaldinu fyrir útgerðina. Þannig væri skattlagning veiðiheim- ilda liður í fiskveiðistjórnunarkerfi. Innan fiskihagfræðinnar er talið að slík skattlagning sé erfið í fram- . kvæmd sem stýritæki og erfitt sé að hitta á rétt skattahlutfall til að tryggja hagkvæmni. Þessi aðferð get- ur þó verið þáttur í öðrum aðgerðum þótt skattlagning sem kostnaðar- aukning leiði sjaldnast til hagkvæ- mustu sóknar fiskiskipa. Það er grundvallaratriði í stýrikerfi veiðanna að útgerðaraðilar geti fram- selt heimildir sín í milli og þannig tryggt hagkvæmni í útgerðarháttum. Frjáls viðskipti með veiðiheimildir eru jafneðlilegar og að fyrirtæki gangi kaupum og sölum. í núverandi kerfi eru reyndar ákveðnar takmarkanir á framsali sem þyrfti að skerpa en í raun er ekki hægt að kenna framtals- réttinum um óréttlæti gagnvart sjó- mönnum, byggðum og fiskvinnslufyr- irtækjum. Ef sú regla væri tekin upp að allur afli færi um fiskmarkaði mundu ýmis vandamál leysast af sjálfu sér. Það leiddi til samkeppni ájafnræðisgrund- velli þar sem dugnaður og nálægð við fiskimið og sérþekking fengju að njóta sín í samkeppni um fisk til vinnslu. Helsti galli framsals við nú- verandi aðstæður er að hægt er að hagnast á viðskiptum með eign ann- arra án þess að greiða nokkuð til eig- andans, I fjórða lagi getur veiðileyfagjald verið leið til sveiflujöfnunar í sjávarút- vegi en sveiflur innan þeirrar atvinnu- greinar vegna verðbreytinga á erlend- um mörkuðum hafa oft veruleg áhrif á hagstjórn hérlendis. Þannig eru fjölmörg rök fyrir veiði- leyfagjaldi bæði hagræns eðlis, svo.sem að styrkja annan atvinnurekstur, og réttlætissjónarmið gagnvart þjóðinni. Umræðan um kvótakerfið er í reynd tvíþætt. Annars vegár er rætt um fiskveiðistjórnunarkerfið, t.d. hvort notað er aflamark eða sóknar- mark, takmarkanir á einstök veiðar- færi, svæðalokanir eða takmarkanir á einstakar gerðir fiskiskipa, fram- salsmöguleikar, verðmyndun o.fl. þess háttar. Hins vegar er svo umræð- an um veiðileyfagjald sem tengist réttlæti, öðrum atvinnurekstri og tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Þessu er oft blandað saman í opinberri umræðu og er það miður. í þingsá- lyktunartillögunni er aðeins fjallað um veiðileyfagjald en ekki stýringu veiðanna og önnur atriði sjávarút- vegsmála. Hvernig ber að leggja á veiðileyfagjald? Ýmsir möguleikar eru við útfærslu veiðileyfagjalds og fer afstaða manna eðlilega eftir stjórnmálaleg- um grundvallarsjónarmiðum og þeim hagsmunum sem menn vilja taka til- lit til. Ekki er líklegt að nein ein aðferð yrði ofan á í hreinu • formi enda þarf m.a. að gæta að fiskveiði- stjórnun við útfærslu veiðileyfa- gjalds. Einnig þarf að ákveða hvern- ig tekjum af veiðileyfagjaldi er varið og kemur t.d. til greina að verja því til að greiða kostnað hins opinbera við sjávarútveg, svo sem hafrann- sóknir o.fL Hér á eftir eru raktir helstu möguleikar við álagningu veipileyfagjalds. í fyrsta lagi gæti ríkisvaldið selt veiðileyfi á opinberu uppboði, annað- hvort veiðileyfi fyrir allan fiskafla eða hluta hans. Við slíkt uppboð gæti útgerðarmynstur í landinu rask- ast verulega og ýmsir staðir gætu orðið mjög afskiptir vegna fjárhags- legra veikleika. Ef stofnaður yrði sjóður til að styrkja slík byggðarlög er hætt við að uppboðið gæfi ekki rétta mynd af raunverulegu fram- boði og eftirspurn. í öðru lagi er hægt að láta útgerð- ina greiða í eitt skipti gjald fyrir veiðileyfi og yrði afnotarétturinn þá eign í þeim skiiningi að vildu stjórn- völd breyta kerfinu yrði að taka þennan rétt eignarnámi og greiða

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.