Morgunblaðið - 12.10.1997, Side 44

. 44 SUNNUDAGUR 12. OKTÓBER 1997
MINIMINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
+ Karl Lúðvíks-
son fæddist á
Norðfirði 27. sept-
ember 1908. Hann
lést á Sjúkrahúsi
Reykjavíkur í Foss-
vogi 28. september
siðastliðinn og fór
útför hans fram frá
Háteigskirkju 7.
október.
Það er erfitt að
koma orðum yfir þær
tilfínningar sem hræ-
rast í huganum þessa
stundina. Minningam-
ar hrannast upp og hver gleðiminn-
ingin rennur saman við aðra. Við
bræðumir vorum löngum stundum
hjá afa og ömmu þegar þau bjuggu
á Háteigsveginum. Fyrstu minning-
ar okkar um afa tengjast Apóteki
Austurbæjar þar sem hann var apó-
tekari. Hann tók okkur oft með sér
í apótekið og sýndi okkur hvern
krók og kima. Þetta var eins og
annar heimur, allt svo framandi og
nýtt fyrir okkur litlu strákunum.
En alltaf var afí skammt undan
með svör við öllum spumingunum
" sem rigndi á hann. Oftar en ekki
laumaði hann að okkur einhveiju
góðgæti í lok hverrar ferðar. Annar
heimur sem afa var svo kær var
sumarbústaðurinn við Elliðavatn.
Þar kom hann nærri daglega meðan
heilsa leyfði og ber garðurinn þess
vel merki hvað afí unni þessum stað.
En það var fleira sem átti hug
hans að Elliðavatni en gróðurrækt.
Sögurnar sem afi sagði af veiðum
sínum við Elliðavatn voru oft ótrú-
legar, en ætíð vissi maður að það
var hverju orði sannara. Afi tamdi
sér aldrei þann sið stangveiði-
manna að skreyta dýrðina, fyrir
honum var veiðin guðsgjöf eins og
hún var, þar þurfti ekkert að
skreyta. Við Elliðavatn tók ég mín
fyrstu skref í fluguveiði með styrka
hönd hans afa mér við hlið. Við
fórum seinna með árunum í marga
veiðitúra. En sá sem
stendur upp úr er túr
sem við fórum 1985 í
Langá á Mýrum. Þessa
á hélt afi mikið upp
á, enda búinn að veiða
þarna í mörg ár, og í
einum túrnum tók
hann 93 laxa á þremur
dögum. Alla á flugu
og var einn við veiðina.
Þannig var afi. Einn
daginn í ágúst 1985
vorum við ásamt fleir-
um í fjölskyldunni við
veiðar. Allir veiddu
eitthvað en afi alltaf
manna mest. Það var þarna sem
ég fékk minn fyrsta lax, og auðvit-
að á gamla Blue Charm sem var
leynivopnið hans afa. Stoltið upp-
málað sýndi ég afa fenginn, og
fékk í staðinn faðmlag og bros og
þau orð að nú væri ég veiðimaður.
Veiðin hafði svo lengi verið hans
líf og yndi, að heyra sönginn í lín-
unni þegar hún klauf loftið og finna
spennuna sem yfirtók líkamann
þegar fiskurinn tók. Þetta voru
hans sælustundir.
Við bræðumir fórum oft til afa
og ömmu þegar þau bjuggu við
Norðurbrún. Þar hittumst við gjarn-
an til þess að spjalla um daginn og
veginn. Oftar en ekki bar menntun
á góma, og brýndi afí fyrir okkur
hve menntun væri mikilvæg hvetj-
um manni. Sagði hann okkur frá
skólaárum sínum í Kaupmannahöfn
og það var greinilegt að þar hafði
hann átt góðar stundir. Við munum
alltaf hugsa til ráða hans og miðla
þeim til okkar barna af sama hlý-
hug og hann miðlaði þeim til okk-7
ar. Eftir er skarð í hjörtum okkar
sem erfítt verður að fylla. En eitt
veit ég þó, að hvert sinn sem ég
dreg upp flugustöngina og stend
við árbakkann mun afí standa mér
við hlið og minna mig á réttu tök-
in. Og auðvitað verður fyrst hnýtt
á Blue Charm.
Við munum sakna þín alla ævi
og minnast þín með ást og virðingu
fyrir allt sem þú hefur gert fyrir
okkur, elsku afí. Nú dvelur þú með
ömmu og pabba á betri stað. Minn-
ing þín lifir að eilífu.
Karl Lúðvíksson, Aníta og
Lúðvík Marinó, Þorlákur
Lúðvíksson og Linda,
Helgi Þorgeir Felixson.
Það tók mig nokkurn tíma að
afráða að ráðast í það verk sem
hér fer á eftir, því örðugt er að
henda á lofti og hylla í fáeinum
línum langa og viðburðaríka ævi
manns á borð við Karl Lúðvíksson
apótekara, ævi þróttmikils at-
hafnamanns allt fram á síðustu
mánuði.
Líf Karls er, í sinni einföldustu
mynd, sagan af litlum dreng, sem
í fjörunni austur á Norðfirði ákvað
að komast í álnir. í lífi hans endur-
speglast einnig saga íslensku þjóð-
arinnar, sem á einum mannsaldri
hefur brotist úr aldalangri örbirgð
til bjargálna af eljusemi og þraut-
seigju, orðið sjálfstæð og sjálf-
bjarga þjóð í eigin landi. Karl Lúð-
víksson tók ásamt ótöldum öðrum
þátt í uppbyggingu þess þjóðfé-
lags, sem ýmsar aðrar þjóðir hafa
nú til fyrirmyndar, lagði sitt af
mörkum til þess að við, sem á eft-
ir komum, búum við frelsi og ör-
yggi, höfum áreynslulaust öðlast
lýðréttindi og lífskjör á við það sem
best þekkist.
Karl var einn tólf systkina, vand-
ist ungur við vinnu og ósérhlífni
eins og þá var títt. Hefur það án
efa átt þátt í að móta lyndisein-
kunn hans sem öðru fremur ein-
kenndist af dugnaði, útsjónarsemi
og einbeitni þess sem lífið hefur
ekki gefið aðra forgjöf en sterkan
vilja, trúfestu og dirfsku. Þótt ævi
Karls væri farsæl var hún ekki
átakalaus eða laus við andstreymi.
Hörmulegur sonarmissir er næg
áminning um það þótt af öðru sé
að taka. En sönn dáð felst ekki í
stöðugri, fyrirhafnarlausri vel-
gengni, heldur í því að rísa jafn-
harðan upp og örlögin virðast hafa
lagt mann að velli. Fyrir það dáði
ég Karl. Líf hans ætti að vera okk-
ur hvatning til þess að snúa upp í
vindinn, að beijast áfram með
storminn í fangið, gefast ekki upp,
láta ekki reka á reiðanum þótt lif
í velferðarsamfélagi nútímans
freisti margra að rifa seglin. Karl
og kynslóð hans átti þess ekki
kost að slá slöku við en við megum
ekki gera það, ætlum við okkur
að varðveita það sem áunnist hef-
ur.
Karl braust sjálfur til mennta.
Hann nam við Menntaskólann á
Akureyri, MR, Háskóla íslands og
lauk lyfjafræðingsnámi frá Kaup-
mannahöfn með láði. Bauðst hon-
um við heimkomuna staða við
raunvísindadeild Háskólans en þáði
ekki þar sem athafnaþráin var
aðdráttarafli vísindanna yfirsterk-
ari. Sem ungur lyfjafræðingur í
Reykjavíkurapóteki sló hann töflur
heima á kvöldin, seldi og hafði af
tíföld laun sín í apótekinu. Þetta
er lýsandi dæmi um framtakssemi
Karls. í Hávamálum segir: „Sjald-
an liggjandi úlfr lær of getr eða
sofandi maðr sigr.“ Á meðan aðrir
sváfu gekk töflusláttarvélin í bíl-
skúr Karls linnulaust og lagði
grunninn að fyrirtæki hans, Apó-
teki Austurbæjar, og einkar traust-
um efnahag.
En Karl einblíndi ekki á eigin
hag eins og mörgum hættir til að
gera. Sem formaður Lyfjafræðinga-
félags íslands stóð hann að fyrsta
kjarasamningi lyfjafræðinga við
vinnuveitendur sína, er varp oki
vinnuþrælkunar og lágra launa af
þeirri stétt. Sem formaður Apótek-
arafélags íslands stóð Karl fyrir því
að íslenskir nemendur komust til
náms í lyfjafræði til Danmerkur,
framhjá „numerus clausus" í Há-
skóla Islands, rauf einokun erlendra
manna í lyfjaverslun hérlendis og
lagði grunninn að öflugri íslenskri
lyfjafræðingastétt. Eiga margir
honum að þakka að þeir fengu að
læra lyfjafræði.
Treginn er förunautur dauðans
og með Karli Lúðvíkssyni er horfín
svipmikil og sköruleg en jafnframt
umhyggjusöm persóna. Þó er það
svo, að brotthvarf hans vekur einn-
ig jákvæðar kenndir. Karl lifði
löngu, farsælu og innihaldsríku lífi,
lét gott af sér leiða og var okkur
hinum fordæmi. Hann gat á ævi-
KARL
LÚÐVÍKSSON
+ Guðmundur
Vigfússon var
fæddur í Vest-
mannaeyjum 10.
febrúar 1906. Hann
lést á heimili sínu,
Hrafnistu, Hafnar-
firði, aðfaranótt 6.
október síðastlið-
inn.
Foreldrar hans
voru hjónin Guðleif
Guðmundsdóttir,
Þórarinssonar frá
Vesturhúsum í
Vestmannaeyjum,
og Vigfús Jónsson,
Vigfússonar í Túni í Vest-
mannaeyjum.
Guðmundur ólst upp í Holti
í Vestmannaeyjum. Systkini
hans eru Guðrún, f. 1902, d.
1957, Sigríður, f. 1904, d. 1994,
Jón, f. 1907, Þórdís, f. 1912,
Guðlaugur, f. 1916, d. 1989,
Nú þegar ég sest niður til að
skrifa nokkur kveðjuorð til
tengdapabba, og læt hugann reika
til baka er það þakklæti sem fyrst
og fremst leitar á hugann. Það er
svo margt sem vert væri að minn-
í*. ast á.
Guðmundur kenndi mér margt
og þó aðallega með lífi sínu og fram-
komu. Hann átti marga vini og var
sérlega hjálpsamur við náunga sinn.
Hann sagðist hafa vanist hjálpsemi
sem barn. Þeir bræður voru oft
sendir með soðningu til þeirra sem
lítið höfðu.
i Þegar hann var á yngri árum,
Axel, f. 1918. Tvö
hálfsystkin átti Guð-
mundur sér sam-
feðra, þau eru Guð-
leif, f. 1926, og Þor-
valdur Örn, f. 1929.
Guðmundur
kvæntist Stefaníu
Guðrúnu Einarsdótt-
ur frá Steinavöllum,
Flókadal, Skagafirði,
f. 19. janúar 1904, d.
22. september 1982,
dóttir hjónanna
Önnu Jónsdóttur og
Einars Baldvinsson-
ar.
Guðmundur og Stefanía eign-
uðust tvö börn. Þau eru Erla, f.
19. febrúar 1929, hennar maður
er Stefán V. Þorsteinsson, og
Vigfús Sverrir, f. 4. ágúst 1932,
d. 13. febrúar 1988, hann var
kvæntur Kristínu Davíðsdóttur.
Börn Erlu og Stefáns eru Guðný,
f. 14. nóvember 1955, d. 4.
mars 1997, Inga Þóra, f. 16.
maí 1955, Helga Björg, f. 29.
júlí 1960, Elfa, f. 1. mars 1962,
og Víðir, f. 18. ágúst 1964.
Guðmundur átti fjórtán barna-
barnaböm og eitt barnabarna-
barnabarn.
Frá unga aldri stundaði Guð-
mundur sjósókn. Hann tók vél-
stjóra- og skipstjórapróf 18 ára
gamall og árið 1946 „öldung-
inn“ í Stýrimannaskólanum í
Reykjavík. Öðlaðist hann þar
með réttindi til að stjórna ís-
lensku farskipi af hvaða stærð
sem var, hér við land og annars
staðar. Hann rak útgerð með
föður sínum og bræðmm frá
Vestmannaeyjum um margra
ára skeið og um tíma með öðr-
um frá Hafnarfirði. Hann flutt-
ist frá Vestmannaeyjum 1957
og hefur lengst af síðan búið í
Hafnarfirði, þar af á Hrafnistu
í Hafnarfirði frá 1978.
Guðmundur verður jarð-
sunginn frá Fríkirkjunni í
Hafnarfirði mánudaginn 13.
október og hefst athöfnin
klukkan 13.30.
með þeim fyrstu og mokaði upp síld-
inni.
Þeir voru þrír bræður sem áttu
bátinn og unnu við hann. Guðmund-
ur var skipstjóri, Jón 1. vélstjóri,
og Þorvaldur 2. vélstjóri og sá um
reikningshaldið.
Guðmundur bar mikinn hlýhug
til Vestmannaeyja og það hefur
verið erfítt fyrir hann að yfírgefa
eyjamar sínar og þeirra nágrenni,
sem hann þekkti svo vel með sínum
veiðarfærum. Hann gjörþekkti
Vestmannaeyjamiðin og stór svæði
bæði fyrir austan og vestan Eyjar.
Árið 1981 var Guðmundi aflient
heiðursskjal Sjómannadagsráðs í
Vestmannaeyjum með þökk fyrir
gifturík störf í þágu sjómannastétt-
arinnar og byggðarlagsins. Guð-
mundur var mikill skipuleggjari.
Hann færði dagbók og tilgreindi
hvar hann var, hvað hann fískaði
mikið og klukkan hvað, ennfremur
togstefnu, lengd á togi og hvenær
hann breytti um stefnu.
Hann veitti því athygli að fískur
kom oft á sömu mið ár eftir ár,
uppá dag. Það var ekki að undra,
þó hann veiddi oft mikið. Hann var
oft aflakóngur í Eyjum og keppti
þá oft við fræga aflamenn.
Lífíð fór ekki alltaf mjúkum hönd-
um um Guðmund. Heilsuleysi konu
hans, og síðar sonar hans, reyndi
mikið á hann. Hann var tilbúinn að
fóma þeim öllu, ef það gæti bætt
þeirra líðan, en aldrei heyrðist frá
honum æðruorð.
Guðmundur dvaldi á Hrafnistu í
Hafnarfírði í nítján og hálft ár.
Hann var þakklátur fyrir góða
umönnun sem hann hlaut þar og
afbragðs félagsskap góðra manna.
Hann hafði gaman af stangveiði og
fór hann oft í silung eftir að hann
hætti á sjónum. Hann kom oft með
góðan afla sem hann gaf vinum og
kunningjum. Þegar menn komu til
vinnu á morgnana var hann að koma
heim, hafði þá farið að veiða klukk-
an 5 og kom svo heim kl. 8 eða 9
til að hvíla sig. Hann sagði að best
veiddist við ákveðin birtuskilyrði.
Eins fór hann þegar rökkva tók á
kvöldin.
Guðmundur varð 91 árs í febrúar
síðastliðinn, en 20 dögum áður en
kallið kom var hann að veiðum í
Reynisvatni, hress að vanda.
Aðstandendur Guðmundar vilja
færa starfsfólki Hrafnistu í Hafnar-
fírði og St. Jósefsspítala í Hafnar-
firði, bestu þakkir fyrir góða umönn-
un. Það er mikil gæfa að kynnast
kom hann miklu í verk, var nær
allt árið á sjónum, eða í viðhaldi á
bátnum. Troliið varð hans uppáhalds
veiðarfæri að ég held. Hann var
með þeim fyrstu hér á landi sem
stunduðu snurvoð á 26 tonna vélbát
og síðan troll á þessum bát.
Árið 1943 fá þeir bræður nýjan
bát „Vonin“ VE, 63 tonna bát. Voru
það mikil umskipti. Þetta þóttu stór
skip í þá daga. Var nú hægt að
vera að þó veður væri ekki ailtaf
uppá það besta. Það var líka ekki
eftir gefið. Hann brá sér á síld, en
lenti á aflaieysisárunum 1945 og
1946. En í Hvalfjörðinn kom hann
GUÐMUNDUR
VIGFÚSSON
kvöldi sínu staðnæmst, litið um öxl
og sagt: „Ég skilaði góðu verki.“
Er unnt að biðja um meira, vildu
ekki allir geta sagt hið sama?
Jónmundur Guðmarsson.
í dag kveðjum við hinstu kveðju
apótekarann og athafnamanninn
Karl Lúðvíksson. Þeir eru nú flestir
horfnir af sjónarsviðinu íslensku
lyfjafræðingarnir, sem luku námi
fyrir upphaf síðari heimsstyijaldar-
innar og komu heim til þess að
hefja á loft merki íslenskrar lyfja-
fræðistéttar. Karl Lúðvíksson var
einn þeirra, en hann lauk kandidats-
prófi í lyfjafræði frá Danmarks
Farmaceutiske Höjskole haustið
1937. Við heimkomuna hóf hann
starf í Laugavegs Apóteki, en færði
sig árið 1939 í Reykjavíkur Apótek,
en þar hafði hann verið bæði sem
nemi og sem aðstoðarlyfjafræðing-
ur á árunum 1930-1935.
Karl tók virkan þátt í félags-
starfi lyfjafræðinga og var m.a.
formaður Lyfj afræðingafélags ís-
lands árin 1945-1947. Einnig var
hann formaður Apótekarafélags
íslands í 4 ár.
Eiginkona Karls var Svanhildur
Þorsteinsdóttir, en hún lést árið
1989. Þau hjón eignuðust Ijögur
börn, tvo drengi, Lúðvík og Sigurð,
og dætumar Onnu Þóru og Ingi-
björgu. Elsti sonurinn, Lúðvík, er
látinn.
Ég kynntist Karli þegar ég hóf
nám í lyfjafræði í Reykjavíkur
Apóteki árið 1950. Karl var labor-
ant þar, eða með öðrum orðum
hann stýrði og bar ábyrgð á aliri
framleiðslu apóteksins nema töflu-
gerðinni, sem var til húsa annars
staðar. Reykjavíkur Apótek var á
þeim árum í raun stór og mikil
lyfjaverksmiðja, enda flest öll lyf
á þeim tíma framleidd í apótekum
landsins.
Karl var einstakur verkmaður og
kenndi okkur nemunum réttu hand-
tökin. Hann var fyrsti kennari minn
á lífsleiðinni sem vakti athygli mína
á hve þýðingarmikið það er fyrir
heilsuna að standa líkamlega rétt
að öllum verkum. Þetta er því sér-
stakara fyrir það, að á þessum tíma
töldust þeir menn latir sem reyndu
slíkum manni og læra af honum.
Nú er hann horfínn ljóssins til.
Hafðu þökk fyrir allt og allt.
Stefán V. Þorsteinsson.
Nú er hann afi minn Guðmundur
farinn á vit feðranna. „Ekki skil ég
af hveiju þeir eru ekki löngu búnir
að hirða mig, en minn tími kemur,“
sagði hann við okkur í mesta æðru-
leysi þegar ég og ijölskylda mín
kvöddum hann rétt áður en við héld-
um til Danmerkur, þar sem við erum
við nám um stundarsakir. Þessi orð
lýsa afstöðu afa Guðmundar til lífs-
ins, hann lifði frá degi til dags, lét
hveijum degi nægja sína þjáningu
eins og sagt er, fullviss þess að
þegar kallið kæmi tækju æðri mátt-
arvöld við sálu hans. Bjartsýni og
léttleiki voru ein aðaleinkenni hans,
hvar sem hann fór var hann hrókur
alls fagnaðar, naut þess að slá á
létta strengi og segja fólki sögur.
Afi Guðmundur varð þeirrar gæfu
aðnjótandi að vera stálminnugur og
skýr allt fram á hinstu stund. Skýr-
ar skoðanir hafði hann á öllum
dægurmálum, það var helst um póli-
tík sem hann vildi lítið ræða allra
síðustu árin. Ekki skildi ég það þar
sem við vorum sammála um flest á
þeim vettvangi, en þá sagði hann
ætíð „það tekur því ekki að ræða
það“. Afi minn var mjög sjálfstæður
og var hann sjálfum sér nógur um
flesta hluti, keyrði bíl sinn kominn
á tíræðisaldur.
Veiðiskapur einkenndi alla tíð lífs-
hlaup afa Guðmundar, hann var
lengst af fengsæll skipstjóri og út-
gerðarmaður í Vestmannaeyjum,
skipstjóri sem þekkti miðin og hafs-
botninn umhverfis Eyjarnar eins og
lófann á sér, vissi upp á hár hvar
bæri að bera niður og hvenær. Eftir
að hann flutti suður átti stangveiði
hug hans allan og stangveiðimaður