Morgunblaðið - 30.09.1998, Blaðsíða 22

I
22 MIÐVIKUDAGUR 30. SEPTEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
Hefðir og til-
raunir í leir
MYJVPLIST
Art liiín
LEIRMUNIR
TOSHIKO TAKAEZU
Opið virka daga 12-18 og 14-18
um helgar. Sýningin stendur til
4. október.
LEIRMUNAGERÐ er að sjálf-
sögðu eitt elsta form listmótunar,
en óvíða stendur hún þó jafnfast á
grunni hefðarinnar og í
Japan, en einmitt þangað
sækir Toshiko Takaezu,
sem nú má sjá eftir verk í
Art hún í Reykjavík, inn-
blástur sinn og aðferðir.
Hún er raunar fædd á
Hawaii-eyjum árið 1922 en
er af japönskum ættum.
Hún hóf ung listnám og
hneigðist snemma að leir-
listinni og í byrjun sjötta
áratugarins hélt hún til
framhaldsnáms við hina
þekktu Cranbrook-aka-
demíu í Michigan í Banda-
ríkjunum þar sem hún
lærði meðal annars hjá
frægum fínnskum leirlista-
manni, Maija Grotell.
Mest áhrif mun það þó
hafa haft á Takaezu er hún
fór og dvaldi í Japan á ár-
unum 1955 og 1956. Þar
drakk hún í sig hefðina og
lærði handbragðið sem
þarlendir leirkerasmiðir
höfðu þróað mann fram af
manni frá því í árdaga.
Einkum lagði hún sig eftir
því að kynnast handbragði
alþýðulistamanna á borð
við Shoji Hamada, jafn-
framt því sem hún hefur
lýst því hvemig hún lærði
að tengja saman leirmuna-
gerð og zen-búddíska íhug-
un. Síðan hefur Takaezu
oft snúið aftur til Japan og er vel
þekkt þar fyrir list sína.
Ferill Takaezu hefur verið
glæstur og það eru engar ýkjur
þegar aðstandendur Art hún kynna
hana nú sem einn af þekktustu leir-
listamönnum Bandaríkjanna. Auk
þess að vinna að list sinni hefur
hún kennt víða og sýnt, hlotið ótal
viðurkenningar og verðlaun, og
verið sæmd heiðursnafnbótum af
fleiri en einum listaháskóla. Arið
1994 var hún meira að segja sæmd
nafnbótinni „Mennskur fjársjóður"
af háskólanum í Norður-Karólínu.
En hvað er það sem heillar svo
við leirlist Takaezu? Jú, það er
einna helst hvernig henni hefur á
löngum ferli sínum tekist að sam-
eina hinar aldagömlu hefðir og að-
ferðir við nútímalega formtilfinn-
ingu og -útfærslu. Verk sín brenn-
ir hún yfirleitt í viði og notar
gjarnan hefðbundin efni á borð
við kopar til að gefa leirnum lit,
auk þess sem hún notar mismun-
andi trjátegundir við brennsluna
til að ná fram með öskunni mis-
VERK eftir Toshiko Takaezu, unnið árið
1996 með kopar- og öskuáferð.
munandi áferð og yfirbragði.
Bæði í sinni eigin listsköpun og
sem atkvæðamikill kennari hefur
Takaezu átt ríkan þátt í að brúa
bilið milli hins forna handverks al-
þýðuleirlistamannanna í Japan og
menntaðra leirlistamanna á Vest-
urlöndum.
Verk Takaezu bera vott um mik-
inn þroska hennar í listinni, einfóld
en lifandi form án alls tildurs sem
virðast bera áhorfandanum eitt-
hvað af þeirri djúpu ró sem sóst er
eftir í zen-búddismanum.
Jón Proppé
Til jarðarinnar
MYIVPLIST
Listasafn ASI,
Ásmundarsal við
Freyjugiitu
LEIRLIST
JUN KAWAGUCHI
Til 4. október. Opið frá þriðjudögum
til sunnudaga frá kl. 14-18. Aðgang-
ur kr. 200.
KAWAGUCHI er japanskur leir-
kerasmiður spm sýnir í Gryfju
Listasafns ASI verk sem hann kall-
ar „ZOEA“, eða jarðarverk. Þau
eru eins konar óður til jarðarinnar
þó svo að loftkennd ásýnd þeirra
minni á allt annað en jörðina.
Reyndar eru þessar litfjörugu smá-
myndir meira af heimi geimsins og
stjamanna en moldarinnar, enda
minna þau sterklega á kosmíska
veröld rússneska listmálarans
Vassiljí Kandinsky sem hann þróaði
á tuttugu síðustu ámm ævi sinnar.
Þessi skyldleiki er reyndar ekki
einleikinn, svo nærri liggja
keramíkplattar Kawaguchis verk-
um Kandinskys. Þeir em gjarnan
settir saman úr fimm hvítbrenndum
einingum - líklega rúlluðum með
kökukefli og skomum í litlar sneið-
ar - sem síðan tengjast áður en þær
eru skreyttar með litríkum snúmm,
regnbogaröndum, krossformum og
perlum. Yfir tilurð þessara verka
mætti gjarnan syngja meistarasöng
Hálsaskógarbakarans: „Þegar pip-
ZOEA - Jörðin - eftir Jun Kawaguchi. Postulín, 40 x 30 cm.
arkökur bakast, kökugerðarmaður
tekur fyrst af öllu steikarpottinn ...“
og svo framvegis.
Jun Kawaguchi er fæddur í Yoko-
hama 1951. Hann lauk BA-prófi í
leirlist árið 1975, frá Borgarlista-
skólanum í Kyoto. Árið 1988 kynnt-
ist Kawaguchi ungverskri leirlist og
snemma á þessum áratug dvaldi
hann í ísrael. Þannig er hann víð-
förull og að því er virðist öldungis
óragur við að hleypa í gegnum sig
ólíkum áhrifum.
Það sem kemur íslenskum gest-
um eflaust spánskast fyrir sjónir er
hve lítt Kawaguchi reynir að tengja
verk sín náttúralegum heimi. Okkur
finnst sem leirlist hljóti að þurfa að
varðveita eitthvað af jörðinni sem
hún er sprottin af, en japanski
meistarinn er á allt öðra máli. Hann
vflar ekki fyrir sér að þekja allt sitt
postulín með glerjungi sem einna
helst minnir á glassúr eða lakkrís-
konfekt. Þannig sést hvergi í jarð-
neska fósturvísa efniviðarins. Ef til
vill er það þessi framandleiki sem
gerir Kawaguchi að slfloim aufúsu-
gesti, því hví ættum við að vilja sjá
eitthvað frá hans hendi sem væri
einber viðbót við þá leirlist sem við
þekkjum úr smiðju íslenskra meist-
ara?
Halldór Björn Runólfsson
Rökkursæla
BÆKUR
Ljóð
ÁLEIÐIS NÓTT
eftir Pjetur Hafstein
Lárusson. Utgefandi
Valdimar Tómasson.
1998.
NOTTIN er skáldum
áleitið yrkisefni. I
henni er myrkur, kyrrð
en einnig kenndir, losti
og líf. Um þvflíka nótt
yrkir Pjetur Hafstein
Lárasson í bók sinni
Áleiðis nótt. Nokkuð er síðan Pjetur
sendi frá sér ljóð og ljóst er að hann
hefur notað þann tíma nokkuð vel.
Hér er á ferðinni íhugul bók sem
byggir á fáum, öguðum ljóðmynd-
um og sækir myndmál sitt tíðum til
náttúrannar. Texti Pjeturs er
knappur og þranginn merkingu og
myndir hans einfaldar og ljósar og
miðla gjaman einhverjum kenndum
eins og í þessari ljóð-
mynd af ástaratlotum
dags og nætur:
Nú hallar degi
að næturfaðmi djúpum
í kyrrð og þögn.
Pó ólgar þrá
ervekurspumoglosta
sem ekkert hamið fær.
Sæl er sú stund
er fallast ijóð í faðma
dagur og nótt
og renna að einum ósi.
Á það hefur veirð
bent að ljóðlistin sé kannski sú list-
grein sem næst standi þögninni.
Það sé í eðli sínu hljóðlátt. Hver
sem reyndin er hvað þessa hug-
mynd varðar almennt er ljóst að
hún á vel við um bestu kvæði Pjet-
urs. Fegursta ljóð bókarinnar er
einmitt í þessum anda. Það er tit-
illjóðið, Áleiðis nótt, sem í mínum
huga kallast á við ljóð fyrstu ís-
Innri friður
KVIKMYJVPIR
Sam-bíóin
THE HORSE WHISPERER
ick'k'k
Leikstjóri: Robert Redford. Hand-
ritshöfundur: Eric Roth og Richad
Lagravenese. Aðalhlutverk: Robert
Redford, Kristin Scott Thomas,
Scarlett Johansson, Dianne Wiest,
Chris Cooper og Sam Neill. Touch-
stone Pictures 1998.
í UPPHAFI vora hestar villt
dýr sem önnur og eiga víst enn
nokkuð erfitt með að sætta sig við
yfirráð mannsins. Nokkrum mönn-
um hefur tekist að öðlast skilning á
tilfinningum hesta og era fengnir
til að róa þá niður með því að hvísla
í eyra þeirra. Þeir eru nefndir
hestahvíslarar. Annie Maclean for-
hertur ritstjóri í New York leitar í
örvæntingu sinni til hestahvíslar-
ans Tom Booker í Montana, eftir
að táningsdóttir hennar Grace
lendir í hrikalegu slysi ásamt hest-
inum sínum Pflagrími. En þau hafa
hvoragt náð sér andlega eða líkam-
lega eftir áfallið.
Hestahvíslarinn er margslungin
mynd, og því skrítið að segja
hversu falleg hún er í látleysi sínu
og einfaldleika. Redford er að koma
til skila ást sinni á lífinu og öllu því
besta sem felst í því; friði í hjarta
og virðingu fyrir náunganum, dýr-
unum og náttúranni í heild sinni.
Að einfóldustu hlutimir eru bestir
og gefa manninum mest.
Það er sjaldan að kvikmynd hef-
ur komið mér jafnmikið á óvart.
Ekki með því að vera mikið öðravísi
en ég bjóst við, heldur að mér skuli
hafa fundist hún svo yndisleg. Á
dauða mínum átti ég von, en ... Ég
verð að viðurkenna þá stóru synd,
að hingað til hef ég átt erfitt með að
þola dýr. Ég grét aldrei yfir Lassie,
þoldi ekki „Þyt í laufi“ og öll þessi
leiðinlegu og ljótu dýr. En einhvern
veginn er þessi mynd þannig gerð
að ég fann innilega til með honum
Pflagrími, og var mjög hrærð þegar
hann og Grace náðu saman að nýju.
Persónurnar eru mjög eðlilegar
og skemmtilegar. Látlausar og
sýna sjaldan léttýkt „bíómyndavið-
brögð“ eins og ég ætla að kalla það
héðan í frá. Það er þegar áhorfandi
býst við ákveðnum viðbrögðum frá
ákveðinni persónu sem gegnir
ákveðnu hlutverki í framvindu frá-
sagnar. Persónan bregst svo öðru-
vísi við, áhorfandinn verður hissa,
en gerir sér fljótlega grein fyrir að
þessi óvæntu viðbrögð voru mun
skynsamlegri og vissulega áhuga-
verðari fyrst þau komu á óvart.
Robbi hefur líka ekkert smá lið
með sér. Sam Neill sýnir að hann
er einstaklega næmur og góður
leikari. Diane Wiest og Chris
Cooper leika hjón og betra getur
það nú varla orðið. Kristin Scott
Thomas er orðin eftirsótt leikkona.
Ég næ ekki alveg sjarminum, en
hún stendur sig vel. Scarlett litla
Johannsson er alveg frábær í hlut-
verki dótturinnar. Það eru ófáar
tilfinningarnar sem hún þarf að
túlka, og stelpan stendur sig þegar
mikið mæðir á. Ég held að Robert
Redford sýni okkur sérstaklega að
hann er alltaf sami sjarmurinn
þótt gervitannahrukkurnar séu
orðnar nokkuð áberandi. En hann
sýnir líka að hann er þrusuleik-
stjóri.
Myndin er þrír tímar að lengd og
persónulega þá fann ég ekki fyrir
því. Ég lifði mig svo inn í þessi til-
finningalegu átök og hvernig leyst
er úr þeim á hljóðlausan hvíslandi
hátt með skynsemi og virðingu.
Myndin leið áfram og ég held að ég
hafi verið snert af þeim friði sem
Robbi er að boða. Ekta ánægjuleg
bíófór þar sem maður kemur ham-
ingjusamur út eins og þegar pabbi
eða amma lásu fyrir mann fallega
sögu í gamladaga.
Hildur Loftsdóttir
lensku módernistanna, hrein og tær
nætur- og vetrarmynd sem gefur í
skyn almenn og óhlutbundin sann-
indi með glæsilegri Ijóðmynd. Og
utan um allt er haldið með fastri
hrynjandi og óreglulegri stuðlasetn-
ingu:
Sú slóð er hvít
sem einum ætlað er
að feta langa nótt.
Og þó má sjá
hvar sáldrast sölnað lauf
í gengin spor.
Égfylgiþér
svo einn
sem hugur þinn.
Á vissan hátt takast á ákveðnar
andstæður í ljóðheimi Pjeturs.
Hann yrkir þannig á einum stað um
að sérhver maður sé fangi „hlekkj-
aður vanans viðjum". Við höldum
einnig áfram endalausa vegaleysu
„og látum sem í sjónmáli / sé
áfangastaður". En öndvert þessari
drungalegu sýn rís í brjósti skálds-
ins einhver flugþrá og hinn minnsti
fugl nær í kvæði hans Sólarflug að
fljúga inn í sólina „stæltum vængj-
um / á vit ódauðleikans“.
Skafti Þ. Halldórsson.
----------------------
Lesið úr nýj-
um skáld-
verkum á
Grandrokk
BESTI vinur ljóðsins heldur
skáldakvöld á Grandrokk við
Klapparstíg í kvöld, miðvikudags-
kvöld, kl. 21.
Á skáldakvöldinu verður lesið úr
íslenskum skáldverkum sem vænt-
anleg eru nú fyrir jólin. Eftirtalin
skáld lesa úr verkum sínum: Auður
Jónsdóttir, Bjarni Þórarinsson,
Hallgrímur Helgason, Haraldur
Jónsson og Sjón. Kynnir er Hrafn
Jökulsson.
Með skáldakvöldinu hefst vetrar-
starf Besta vinar ljóðsins, en félags-
skapurinn mun á næstu vikum og
mánuðum kynna skáldverk á veit-
ingastöðunum Grandrokk og Gráa
kettinum, segir í fréttatilkynningu.
Aðgangur er ókeypis.