Morgunblaðið - 30.09.1998, Blaðsíða 25

MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
MIÐVIKUDAGUR 30. SEPTEMBER 1998 25
Af sýnileg’u og ósýnilegu
TOJVLIST
Hallgrfmskirkja
ORGELTÓNLEIKAR
Verk eftir Langlais, Alain, Part og
Messiaen. Douglas A. Brotchie, orgel.
Hallgrímskirkju, sunnudaginn 27.
september kl. 20.30.
MEISTARASMÍÐ Klais-verk-
smiðjunnar þýzku var enn sem oft-
ar í forgrunni á nokkuð velsóttum
orgeltónleikum aðstoðarorganista
HaDgrímskirkju í fjarveru Harðar
Askelssonar, Douglas A. Brotchie,
á sunnudagskvöldið var. Litauðgi
þessarar sinfóníuhljómsveitar úr
tré- og málmpípum kemur manni
sífellt á óvart og virðist raunar
margfalt meiri en raddafjöldinn
einn (72) segir til um. Sunnu-
dagskvöldin við orgelið í Hall-
grímskirkju hafa smám saman
fengið á sig blæ tónrænnar
andaktsstundar sem oft líður hlust-
endum seint úr minni, ekki sízt fyr-
ir ýmist óviðjafnanlega kliðmýkt
eða ólgandi brimsog orgelsins, svo
að dagskrár og flytjendur geta
jafnvel horfið í skuggann. Slíkt
hljóðfæri er vissulega einstæður
happafengur sem tugfalt stærri
söfnuðir gætu verið fullsæmdir af.
Ekki verður beinlínis sagt að
undirritaður hafi þekkt viðfangs-
efni kvöldsins í þaula, enda verða
orgelbókmenntir ávallt nokkuð
sérhæfð tóngrein hjá megin-
straumum sígildrar tónlistar, þó að
hún eigi sér dyggan stuðnings-
mannahóp, sem ætla má að fari
stækkandi hér á landi við stórbætt-
ar aðstæður síðustu ára.
Efst á skrá voru tvær
„gregorskar hugleiðingar" (Deux
paraphrases Grégoriennes) um
fomhymnurnar Ave maris stella og
Te Deum eftir Jean Langlais
(1907-1991), sem (líkt og Messi-
aen) nam hjá Paul Dukas og fylgdi
í fótspor Césars Francks sem org-
anleikari kirkju helgrar Klóthildar
í Parísarborg. Hymnumar í
meðförum Langlais vom á lágvær-
um nótum, uppfullar af fornkristi-
legi-i dulúð og ágætlega leiknar af
Brotchie. „Hengigarðurinn" (Le
Jardin suspendu) eftir Jehan Alain
(1911^10) var hlutfallslega ágeng-
ara; nokkuð rytmískt á köflum og
ísneitt hvössum hljómstuðlum líkt
og berggangar í gosbergi. Verkið
var afar fersklegt að blæ og snöf-
urlega leikið.
Annum per annum eftir AlTvo
Párt, samið 1980 í tilefni af 9 alda
afmæli dómkirkjunnar í Speyer,
var allsérkennilegt verk: forspil,
eftirspil og þeirra á milli fimm
þættir merktir heitum messunnar,
K(yrie), G(loria), C(redo), S(anct-
us) og A(gnus Dei.) Lengst af lá
það hátt í registrun; ritháttur var
oftast einfaldur og að virtist
stílfært afsprengi miðaldatónlistar
- þ.ám. brá fyrir kafla er minnti
mjög á 6/8 „caecia“ rithátt ítala á
14. öld - að viðbættu örlitlu
krómatísku kryddi. Ekki með öllu
laust við effekta - einn slíkur var
iðandi orgelpunktur á sama tóni
með hægu decreseendói sem annað
hvort var fengið með cescresc.-rúll-
unni eða hreinlega með því að
slökkva á loftdælunni, hafi ekki
hvort tveggja komið til. I heild var
þó verkið alláheyrilegt, vel spilað,
og endaði á dynjandi tónrisi, svo
nötraði undir öll kirkjan.
Af einhverjum ástæðum hefur
undirrituðum enn sem komið er
tekizt að fara á mis við einn
virtasta tónhöfund Frakka á þess-
ari öld, Olivier Messiaen, og er
ekki gott að segja hvað veldur.
Messe de la Pentecote (Hvíta-
sunnumessa) Messiaens var hér
síðust á dagskrá; sögð eitt af stóru
orgelverkum „eins mikilhæfasta
tónskálds orgelsins á þessari öld“
og samið fyrir helgihald á Hvíta-
sunnu. Þar var m.a. „sagt frá“ eld-
tungum heilags anda, sýnilegum og
ósýnilegum hlutum, gjöf vizkunn-
ar, fuglum, lindum og vindi andans.
Kannski var það einmitt þessi
„brúkunarhlið" verksins sem gerði
að manni fannst það tæplega geta
staðið sem sjálfstætt konsertverk
fyrir mistrúaða hlustendur. Það
hélt þokkalegri athygli framan af,
en var í heild, a.m.k. hvað undirr.
varðar, engan veginn meðal þeirra
nútímaverka sem mann langaði til
að heyra fljótlega aftur. Hvort vel
eða illa væri flutt var nánast ógem-
ingur að átta sig á i þessu lang-
dregna verki, enda há-afströkt
hljóma-, hryn- og tónferli þess svo
rækilega laus við bæði heyranleg-
an púlsrytma og tónbyndni, að
hvað sem var gat þess vegna verið
feilnóta.
Ríkarður Ö. Pálsson
Ráðið í andstæður
náttúru og menningar
MYIVPLIST
Listasafn ASÍ, Ásmund-
arsal, Freyjugötu
iiör,r.MYi\DiR
og LJÓSMYNDIR
ÞÓRA SIGURÐ-
ARDÓTTIR
Til 4. oktober.
Opið daglega
ákl. 14-18.
Aðgangur 200 kr.
SKIPAN Þóru Sigurð-
ardóttur í Ásmundarsal
er merkileg fyrir margra
hluta sakir. Þó er það
mikilvægast hvemig hún
ræður í andstæður
náttúru og menningar.
Útkoman sýnir okkur YFIRLITSMYND af sýningu Þóru Sigurðardóttur í Ásmundarsal.
nefnilega hve einfeldnis-
legt það getur verið að skoða þess-
ar þverstæður umhverfisins sem
ósættanlegar andstæður.
Til dæmis notar Þóra kerfils-
stöngla í höggmyndir sínar. Kerfill
er sveipjurt náskyld hvönn og era
það stilkar plöntunnar sem Þóra
tengir saman í opna pýramíða með
því að hnoða samskeytin með gipsi.
Úr þessum litlu og léttu einingum
verða til raðir af þríhyrndum
grindaverkum sem prýða vestur-
vegginn í Ásmundarsal og gólfflöt-
inn, en þar er einingunum raðað of-
an á allháa stöpla úr galvaníseraðu
járni.
Við erum alltof gjörn á að sjá
kerfi sem tilbúin af mönnum og
gleymum þá að náttúran öll er sett
saman úr kerfisbundnum einingum
sem ekki verður lýst öðruvísi en
með stærðfræðilegu líkani. Þetta á
ekki aðeins við um sýnilega þætti
heldur vitum við að byggingarlykl-
ar lífsins, DNA-sýramar og Mtn-
ingamir, era kerfisbundin. Líkt og
Joseph Beuys, sem velti vöngum
yfir fullkominni hólfun býflugna-
búsins og reglulegri bergmyndun
kristalla minnir Þóra okkur á að
röð og regla þarf ekki að tákna
menningarlegt ástand. Ekkert er
náttúralegra en samfélag maur-
anna, hversu vélvætt sem það sýn-
ist.
Ljósmyndirnar af hvanngrænum
kerfilsgi’óðrinum bregða upp enn
annarri mynd af þversögninni sem
við merkjum þegar við hugsum um
andstæður náttúra og menningar.
Án þess að gera Þóru það upp að
hún klippi einstaklega fágaðar og
impressjónískar ljósmyndir sínar í
takt við sjáaldur ýmissa dýra í
skóginum, þá dettur manni einmitt
í hug heimurinn eins og hann
speglast í auga drekaflugunnar.
Skordýrin geta ekki séð náttúrana
öðruvísi en sexhymda.
List Þóra er því ekki aðeins
augnayndi, sett fram með fínlegum
og nærgætnum hætti. Eins og öll
góð list fær hún njótendur til að
hugleiða tilverana með opnum og
óvæntum hætti.
Halldór Björn Runólfsson
Sýnir í
Pálskirkju
BRYNDÍS Snæbjörnsdóttir opnar
sýningu í Pálskirkjunni fyrir utan
Leeds í Englandi laugardaginn 10.
október. Sýningin er hluti af dag-
skrá, sem Henry Moore stofnunin i
Leeds stendur fyrir, og sex aðrir
listamenn taka þátt í.
í Leeds sýna listamennirnir: Alan
Charloton, Jeff Wall, og Fred Sand-
back og í Pálskirkjunni í Yorkshire
sýna, auk Bryndísar, Richard Tuttle,
Paul Lincoln, og Karl Torok.
Bryndís er búsett í Skotlandi og
stundar listsköpun og kennslu. Hún
hefur sýnt í Bretlandi og á íslandi,
nú síðast sýningu er nefnist Fimmt
sem haldin var í Listasafni Kópavogs
í sumar.
Verkið, sem Bryndís sýnir í Páls-
kirkjunni, er hljóðverk og er í aðal-
kirkjuskipinu, en í hliðarsal sýnir
hún m.a. með nokkrar afstratart
ljósmyndir af snævi þöktu íslensku
landslagi.
Sögur úr smá-
sagnasamkeppni
Hildur Þórður
Hermóðsdóttir Helgason
BÆKIJR
Smásögur
ÁFRAM ÓLI
Ymsir höfundar.
Ritstjórar: Hildur
Hermóðsdóttir og Þórð-
ur Helgason. 196 bls.,
prentuð í Nörhaven a/s
Danmark. Mál og
menning, 1998.
„ÉG man sérstak-
lega vel eftir þessum
degi því þetta varð síð-
asti dagurinn okkar
saman. Þetta var dag-
inn áður en það
gerðist." (10). Þannig
kemst fullorðinn sögumaður
smásögunnai- Áfram Oli! eftir
Brynhildi Þórarinsdóttur að orði
þegar hann rifjar upp afdrifaríkan
dag úr æsku sinni. Sagan lýsir
vináttu þriggja tíu ára gamalla
barna, Ola, Tarzans og sögumanns-
ins Möggu, og áhyggjulausum leik
þeirra þar til hræðilegt slys bindur
fyrirvaralaust enda á hann. Oli
deyr og með honum hverfur
ákveðið skeið í lífi barnanna, heim-
ur bemskunnar er kominn „á
tíma“ líkt og sælgætið sem krakk-
amir maula rétt fyrir slysið. Á ljós-
mynd af Möggu og Tarzan frá
þessu sumri standa þau saman,
brosandi „stóram fullorðinstönn-
um“, hún krýnd blómakransi og
hann með stóran rabarbarastilk í
hendi (14). Stórar fullorðinstenn-
umar brjóta upp bemskan svipinn
og skapa þannig visst ósamræmi í
mynd þessara konungshjóna sem
era að stíga sín fyrstu skref út úr
ríki bemskunnar. I upprifjun
Möggu er söknuðurinn eftir Ola
sterklega blandinn eftirsjá eftir
horfnu sólskinssumri æskunnar en
hún endurheimtir það að einhverju
marki í nýjum Ola, syninum sem
hún hvetur jafn ákaft á fótbolta-
vellinum og hún hvatti nafna hans
forðum þegar hann barðist fyrir lífi
sínu.
Áfram Óli! hlaut fyrstu verðlaun
í smásagnasamkeppni Félags móð-
urmálskennara og heitir safnið
með úrvali sagnanna eftir henni.
Sögurnar 15, sem Hildur
Hermóðsdóttir og Þórður Helga-
son völdu, era um margt ólíkar en
eiga það sameiginlegt að fjalla um
veruleika barna og unglinga, oftast
frá sjónarhorni þeirra sjálfra.
Þama má sjá sögur um ástvina-
missi, dryklguskap föður, samband
bama við ástvini, eins konar mann-
dómsvígslur ungra drengja og
samskipti við hitt kynið svo dæmi
séu nefnd. í flestum er söguefnið
sótt beint í veruleika nútímabarna
en þó má finna sögur þar sem
ævintýraheimur ræður ríkjum eða
blandast saman við raunheim bam-
anna.
Kristín Viðarsdóttir
Kristín Viilnrsdríttir bríkmennta-
fræðingur er nýr bókmenntagagn-
rýnandi Morgunblaðsins.
Glæsilegt
úrval af
vetrarkápum
hjíQ&GufithiUi
Engjateigi 5, sími 581 2141.
Opið virka daga frá kl. 10.00-18.00,
laugardaga frá kl. 10.00-15.00.