Morgunblaðið - 14.09.1999, Síða 44

44 ÞRIÐJUDAGUR 14. SEPTEMBER 1999
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
AXEL TAGE
> AMMENDRUP
+ Axel Tage
Ammendrup,
blaðamaður og fjöl-
miðlafræðingur,
fæddist í Reykjavík
1. október 1952.
Hann andaðist á
heimili sínu eftir
langvarandi veik-
indi að morgni 6.
september. For-
eldrar hans eru Ta-
ge Ammendrup,
dagskrárgerðar-
maður, f. 1. febrúar
1927, d. 9. maí
1995, og María
Magnúsdóttir Ammendrup, fv.,
kaupmaður, f. 14. júní 1927.
Bróðir Axels er Páll Ammendr-
up, læknir, f. 30. september
1947, og systir hans er María J.
Ammendrup, sérfræðingur, f.
13. desember 1962. Axel kvænt-
ist Guðbjörgu Benediktsdóttur
1986. Þau skildu 1995. Sonur
Guðbjargar er Júli'us Rafn Júlí-
usson, f. 15.5.1976.
Hjartkær bróðir minn, Axel Amm-
^endrup, er nú látinn eftir erfíð og
langvarandi veikindi. Hans er sárt
saknað af fjölskyldu og vinum sem
nú eiga um sárt að binda þó að vitað
hafi verið að hverju stefndi um langa
hríð.
Axel var fæddur í Reykjavík og
bjó þar nær alla tíð. Fyrstu árin bjó
hann að Laugavegi 58, ásamt bróður
sínum, foreldrum og föðurafa og
ömmu. Hann átti hamingjusöm upp-
vaxtarár við mikið ástríki fjölskyld-
unnar og mai-gar gleðistundir í port-
inu með besta vini sínum, Loga
MEgilssyni, en einstök vinátta þeirra
hefur haldist óslitin síðan. Axel hóf
skólagöngu sína í Landakotsskóla en
seinna fluttist fjölskyldan á Hofteig
og hann settist í Laugarnesskóla.
Þegar hann var sjö ára greindist
hann með sykursýki sem var að von-
um mikið áfall fyrir alla fjölskylduna.
Reynt var að láta sjúkdóminn ekki
trufla daglegt líf barnsins meira en
þörf krefði og stundaði hann íþróttir
og leiki eins og vinirnir. Hann æfði
m.a. badminton um árabil og keppti
nokkrum sinnum með liði sínu Val.
Axel var hvers manns hugljúfi sem
barn, fallegur, blíður og skemmtileg-
ur drengur. Hann var skarpur í
hugsun og átti afar auðvelt með nám.
llonum var margt til lista lagt, hann
^var t.d. mjög músíkalskur og flinkur
í höndunum.
Hann fór í Menntaskólann í
Reykjavík og lauk þaðan stúdents-
prófí árið 1972. Hann naut þess að
vera í skólanum og taka þátt í félags-
lífmu. Hann eignaðist góða vini á
þessum árum og mér er minnisstætt
tímaritið Heilahristingur, sem hann
skrifaði sjálfur að mestu og Guð-
mundur Thoroddsen, heitinn, vinur
hans myndskreytti. Axel prófaði
nokkur fög í Háskólanum, m.a. tann-
lækningar, en hann veiktist illa á
námstímanum og gafst þá upp á há-
skólanámi um sinn.
Axel fór snemma út í blaða-
mennsku, enda mjög ritfær og góður
”"*stílisti. Honum var einkar lagið að
skrifa skemmtilega pistla sem tekið
var eftir. Hann var einnig prýðilegur
ljósmyndari og tók stundum frétta-
ljósmyndir. Hann var þó lengst af í
almennum fréttum og átti auðvelt
með að skrifa þær. Hann var
fréttafíkill fram á síðasta dag og
fylgdist vel með þótt veikur væri.
Hann byrjaði sem blaðamaður á Al-
þýðublaðinu 1976 og eignaðist þar
góða kunningja. Á þeim árum var
mikill kraftur í blaðinu og góðir
blaðamenn að störfum. Hann starf-
,»ði einnig á Tímanum um skeið en
ílutti sig yfír á Vísi, þar sem skák-
klúbburinn Frakkalafíð var stofnað-
ur af Axeli, Páli Magnússyni og
Gunnari Salvarssyni. Þessi félags-
skapur veitti Axeli ómælda gleði í
gegnum tíðina, einnig eftir að hann
hætti að geta teflt af krafti. Á Vísi
kynntist hann Ólafi Ragnarssyni og
M^iegar Ólafur stofnaði bókaútgáfuna
Vöku bauð hann Axeli að starfa við
hið nýja fyrirtæki. Axel kunni vel við
Axel ólst upp í
Reykjavík og tók
stúdentspróf frá
Menntaskólanum í
Reykjavík 1972.
Hann starfaði lengst
af sem blaðamaður,
fyrst á Alþýðublað-
inu, svo á Tímanum
og þá á Vísi. Hann
starfaði um nokk-
urra ára skeið hjá
bókaútgáfunni Vöku
(síðar Vaka-Helga-
fell) við ýmis störf,
m.a. ritstörf og þýð-
ingar. Hann sneri
sér aftur að blaðamennsku 1987
og vann þá á DV, en flutti til
Noregs 1988. Hann lauk námi í
ijölmiðlafræði frá Blaðamanna-
háskólann í Osló 1993, en flutti
heim sama ár vegna veikinda og
náði aldrei fullri heilsu eftir það.
Útför Axels Tage Ammendr-
up fer fram frá Fossvogskirkju í
dag og hefst athöfnin klukkan
13.30.
sig á Vöku og eftir hann liggja
nokkrar bækur, en hann saknaði
blaðamennskunnar og hóf störf á DV
1987. Hann fluttist síðan til Noregs
1988 og lét verða af því að fara í
Blaðamannaháskólann í Ósló en það
hafði lengi blundað í honum að bæta
við sig á sínu sviði. Þaðan lauk hann
námi í ársbyrjun 1993. Hann gat þó
ekki nýtt nám sitt því að stuttu eftir
útskrift mjaðmarbrotnaði hann. í
kjölfarið náði sjúkdómurinn yfír-
höndinni og sleppti aldrei takinu eft-
ir það. Nýrun biluðu og hann var
lengi í nýrnavél. Hann missti annan
fótinn á þessu erfíða tímabili og háði
það honum afar mikið sem eftir var.
Hann var þó lánsamur að fá nýtt
nýra 1996 og okkur fannst um skeið
að ekki væri öll von úti. Því miður
var það skammvinn gleði. Það væri
Axeli á móti skapi að ég rekti allar
þær miklu raunir sem hann lenti í á
sinni þrautargöngu, enda hefði hann
viljað láta minnast sín eins og hann
var áður en hann veiktist alvarlega.
Axel var nefnilega einstakur mað-
ur og mikið í hann spunnið eins og
þeir vita sem kynntust honum;
skemmtilegur, glettinn, uppátækja-
samur og snöggur að finna spaugi-
legu hliðina á hlutunum. Hann hafði
„neista“ í augum eins og Danirnir
segja. Hann var vinsæll félagi og átti
marga kunningja og einstakan vina-
hóp. Hann var einnig einstakt ljúf-
menni, blíður og góður maður. Hans
var ekki að gagnrýna aðra eða að
upphefja sjálfan sig á annarra kostn-
að. Hann var sáttasemjari í eðli sínu
og var það stór í sér að hann gat gef-
ið eftir í samskiptum við aðra. En
þrátt fyrir að vera félagslyndur var
hann dulur að sumu leyti. Sjúkdóm-
urinn litaði líf hans alla tíð og setti
lífsgleðinni skorður. Hann sætti sig
aldrei við hann og reyndi að afneita
honum þó að hann hafí að mestu ver-
ið einkennalaus framan af ævi. Þögn
hans um sjúkdóminn og áhyggjur
okkar hinna settu mark sitt á líf fjöl-
skyldunnar. Skugginn af því sem
hann óttaðist mest varð til þess að
hann skipulagði ekki líf sitt fram í
tímann eins og flestir gera, sérstak-
lega á unga aldri. Hann lifði því að
mestu leyti fyrir líðandi stund og
fyrir það er hægt að þakka í dag.
Axel kvæntist Guðbjörgu Bene-
diktsdóttur í árslok 1986 og var syni
hennar Júlíusi Rafni Júlíussyni sem
besti faðir. Guðbjörg og Axel voru
miklir vinir þó að þau hafi síðar skil-
ið og honum þótti afar vænt um
Júlla.
Fjölskylda okkar hefur alla tíð
verið mjög samhent og sló enn þétt-
ari skjaldborg um Axel eftir að hann
veiktist alvarlega. Foreldrar okkar
báru hag hans mjög fyrir brjósti og
milli þeirra og hans ríkti djúp ást og
virðing. Hann bjó lengi ævinnar í
foreldrahúsum enda var sambúðin
góð. Axel var mikill fjölskyldumaður
og fylgdist vel með fólkinu sínu, ekki
síst systkinabörnunum sem voru
honum kær. Hann var næmur á
sársauka annarra eins og margir
sem líða sjálfír, nærgætinn og við-
kvæmur, þó að hann reyndi að bera
sigvel.
Árið 1995 er mikið sorgarár fyrir
Axel, er faðir okkar deyr og hjóna-
band hans og Guðbjargar leysist
upp. Axel bjó þá heima hjá móður
okkar fárveikur og álagið á hana var
óbærilegt. Til að dreifa ábyrgð og
áhyggjum ákváðum við Óli í sam-
vinnu við mömmu að kaupa saman
stórt hús, þar sem Axel gæti búið hjá
okkur í sérútbúinni íbúð. Hann undi
sér vel í íbúðinni þegar hann gat búið
heima og við reyndum að létta hon-
um lífið á allan þann hátt sem okkur
var unnt. Mamma hjúkraði honum af
skilyrðislausri ást sinni og hjálpaði
honum að fá heitustu ósk sína upp-
fyllta, að fá að koma heim þótt veik-
ur væri. Enginn er einn sem þiggur
slíka ást.
Eg á Axeli bróður mínum mikið að
þakka. Æska mín var hamingjurík
og það var ekki síst vegna blíðu
hans, þolinmæði og umhyggju í minn
garð. Hann lék við mig, kenndi mér
ótalmargt og huggaði mig manna
best þegar sorg bar að höndum.
Hann var líka mín fyrirmynd að
mörgu leyti. Eg reyndi meira að
segja fyrir mér í blaðamennsku til að
líkjast honum.
Þegar einstaklingur missir heils-
una flytur hann gegn vilja sínum í
sérstaka veröld, samhliða en full-
komlega aðskilda frá veröld hinna
heilbrigðu. Hinn sjúki dæmist úr leik
og er ofurseldur öðrum, oftast
ókunnugu fólki og stofnunum. Þessi
aðskilnaður frá heimi okkar hinna er
nánast óbærilegur, sérstaklega ef
vitað er hvert vegurinn liggur.
Sjálfsvirðing, stolt, sjálfstæði, allt
verður undan að láta. Enginn sem
ekki hefur reynt getur gert sér í
hugarlund hvernig líðan hins sjúka
er, hvaða hugsanir þjóta gegnum
hugann á svefnlausum nóttum, þeg-
ar jafnvel lyf eru hætt að veita fró.
Við horfðum hjálparvana á hvernig
heilsu Axels hrakaði. Úrræðaleysi og
vanmáttur okkar var sárari en tár-
um taki. Við rejmdum að gera hon-
um kleift að vera sem mest heima,
en við gátum ekkert gert í því sem
raunverulega skipti máli. Við gátum
hvorki læknað hann, deyft sársauk-
ann, né minnkað hræðsluna við hið
óumflýjanlega.
Oft er talað um nokkur stig í sorg-
arferlinu. Afneitunin og reiði yfír
hörmulegri þrautagöngu bróður
míns er að mestu yfirstaðin. Nú er
sorgin ein eftir. Sorgin yfír því að
missa hann og sorgin yfir vanlíðan
hans og takmarkalausu lánleysi ár-
um saman. Vonandi fínnum við styrk
til að gleyma þjáningum hans og
minnast hans þegar hann var bros-
andi, glaður og frjáls.
Við þökkum öllum sem reyndu að
gera líf Axels léttbærara hin síðari
ár, traustum vinum hans, læknum og
hjúkrunarliði á Landsspítala og
Reykjalundi.
Hvíldu í friði, elsku bróðir minn.
Þín systir
María.
Látinn er langt um aldur fram
minn kærasti vinur Axel Tage
Ammedrup. Ungur að aldri greindist
Axel með alvarlegan og ólæknandi
sjúkdóm, sykursýki. Kvaddi sjúk-
dómur þessi heiftarlega dyra fyrir
um það bil sjö árum er hann var bú-
settur í Noregi og má með sanni
segja að frá þeim tíma hafí Axel
barðist hetjulegri baráttu við dauð-
ann, sem þó varð ekki umflúinn.
Kynni okkar Axels gátu ekki verið
lengri því þau hófust við fæðingu.
Þannig hagaði til að foreldrar Axels
bjuggu á Laugavegi 58, en mínir á
Laugavegi 58b. Axel fæddist 1. októ-
ber 1952 og ég viku síðar eða 8. októ-
ber. Okkur var sagt að mæður okkar
hefðu hist á fæðingardeild Landspít-
alans, þau mæðgin að fara heim eftir
sængurleguna, en móðir mín til að
fæða undirritaðan.
Æ síðan höfum við verið bestu
vinir. Einhvern veginn er því
þannig háttað með börn og unglinga
að þegar fleiri en tveir koma saman
verður hópurinn oft sundurleitur
þannig að einhver verður utanveltu.
Því var þannig farið með vináttu
okkar Axels að aldrei komst hnífur-
inn á milli okkar, þrátt fyrir áreiti
annarra. Stend ég í ævarandi þakk-
arskuld við Axel vegna vináttu hans
og trygglyndis.
Á stundum sem þessari hrannast
upp ljúfar minningar allt frá bernsku
fram á þennan dag. Minningar frá
því að hjóla á þríhjóli „Grettisgötu-
hringinn", heimurinn var ekki
stærrri í þá daga. Þá stunduðum við
þá iðju „á stundum“ að setja ána-
maðka á barðastóra hatta heldri
borgara sem gengu niður Laugaveg-
inn, var mikið hlegið þegar bold-
ungsormarnir löfðu niður hattbörðin.
Þá reyktum við njóla í kjallaranum á
Hofteignum. Sprengdum kínverja.
Spiluðum badminton og fótbolta uppi
í Dalakofa og nutum þess að Marsý
og Maja amma dekruðu við okkur,
jafnvel með poppkomi og gosflösku
fyrir háttinn. Veiðitúrar voru ófáir,
það var Sogið, Langavatn, Gíslholts-
vatn, svo eitthvað sé nefnt, eða bara
Kaldakvísl. Stoltir vorum við af fyrstu
vinnu okkar sjö ára gamlir, sem var
að líma plötuumslög, með Uhu-lími,
fyrir föður Axels í versluninni Drang-
ey. Sumarvinnu stunduðum við sam-
an bæði í Vestmannaeyjum og á
Keflavíkurflugvelli og svo má lengi
telja.
Axel var mjög fjölhæfur og
greindur maður, og kom enginn að
tómum kofunum hjá honum, hvort
sem ræddur var fótbolti, heimspeki
eða annað þar á milli. Samt nýttust
þessir hæfileikar honum ekki nægi-
lega til framdráttar, þar sem áhug-
inn var á of mörgum sviðum. Sem
dæmi var Axel strax í æsku mjög
góður skákmaður og gat sér orð fyr-
ir það, ég vissi samt sem áður að ein-
göngu var um hæfileika að ræða, því
hann þurfti ekkert að leggja á sig til
kunnáttunnar. Það sem hann hafði
þó mestan áhuga á var ritstörf, enda
liggja eftir hann nokkrar bækur frá
starfi hans hjá Vöku-Helgafelli.
Blaðamennskan virtist honum jafn-
framt í blóð borin, enda fjölmiðla-
fræðingur að mennt.
Það sem einkenndi Axel öðru
fremur var góður „húmor“. Væri
hægt að semja heilan bálk í formi
stríðni og gamansagna. Eitt sinn
vorum við Axel staddir á Lækjar-
torgi og dettur honum þá skyndilega
í hug að bjóða mér pylsu og kók úr
pylsuvagni sem þar var. Þáði ég það
en kom á óvart stórt glott og glampi
í augum. Dró Axel síðan upp veski úr
pússi sínu og greiddi. Þegar pylsun-
um hafði verið torgað dró hann í
annað sinn upp veskið með enn
stærra brosi, rétti mér það síðan og
þakkaði innilega fyrir lánið. Sá ég þá
að þetta var veskið mitt og hafði ég
því borgað brúsann. Skildi ég nú bet-
ur glottið mikla og ekki annað að
gera en kyngja stríðninni með pyls-
unni.
Þrátt fyrir marga svarta daga
undanfarin ár var þó oft stutt í
húmorinn. Á árinu 1997, við brids-
spilamennsku, var Axel „makker"
minn og gekk okkur ekki sem best,
aldrei þessu vant. Kenndi ég Axel
um þetta og hvatti hann til að gera
eitthvað til að vinna „geimið“. Hann
svaraði þá að bragði að hann ætlaði
sér „sko“ ekki að vinna því hann
væri öryrki. Sagt er að bestu
húmoristarnir séu þeir sem gera
grín að sjálfum sér.
Gæfa Axels í lífínu var að fæðast
inn í gífurlega ástríka og umhyggju-
sama fjölskyldu og hann alinn þannig
upp í umhverfi þriggja ættliða á þann
hátt sem best verður á kosið. Naut
hann þess til hinstu stundar frá hendi
móður sinnar, systur og mágs, sem
hugsuðu um hann og léttu honum erf-
iða sjúkdómslegu án þess að víkja frá
nokkra stund.
Axeli varð ekki barna auðið, en
hann átti stjúpson, Júlíus, sem hann
gekk í foðurstað. Þótti honum mjög
vænt um Júlíus og fylgdist alltaf náið
með honum eftir skilnað við móður
hans, veit ég að harmur hans er mik-
ill.
Fyi'ir mína hönd og íjölskyldu
minnar votta ég ykkur, elsku Marsý,
Maja, Óli, Páll Jörgen og fjölskyldur,
okkar dýpstu samúð.
Kæri vinur, ég þakka þér sam-
fylgdina gegnum tíðina og kveð þig
með vinsemd og virðingu.
Logi Egilsson.
Nú er hann fallinn í valinn -
frændi minn og vinur Axel Amm-
endrup. Það má raunar með fádæm-
um telja hversu lengi hann hélt sjó
gegn illvígum sjúkdómi, sem herjaði
á hann allt frá unglingsárum og
markaði og meiddi allt hans líf. Eng-
an hef ég þekkt, sem jafnlengi hefur
mátt þola svo hart heilsufarslegt
andstreymi. Sú saga er raunalegri
en svo að ég komi henni á blað, -
enda myndu fáir trúa, sem ekki sáu
með eigin augum. Ef ekki hefði kom-
ið til eðlislæg kímni og húmor, jafnt
fyrir sjálfum sér sem öðrum, hefði
Áxel ekki verið jafn léttstígur og
langförull á þessari þrautagöngu
allri og raunin varð. Það var ekki
fyrr en undir það síðasta sem Axel
hætti sjálfur að skopast með það
hvernig fyrir honum var komið. Fyr-
ir allnokkru, eftir enn eina erfiða að-
gerð í langri röð slíkra af ýmsu tagi,
sagði hann við mig glottandi: „Jæja
frændi, nú held ég að ég sé búinn að
fara í allar aðgerðir sem læknavís-
indin hafa uppá að bjóða. Eg held ég
eigi ekkert eftir nema móðurlífsað-
gerð, þótt ég sjái nú ekki hvernig
henni verði við komið.“ Þótt ná-
frændur værum áttum við ekki náin
samskipti fyrr en báðir höfðu slitið
barns- og unglingsskónum, einkum
vegna fjarlægðar í rúmi. Þegar ég
kom heim frá námi í útlöndum hóf ég
blaðamennsku á Vísi sáluga, og þar
var Axel fyrir í fleti - umsjónarmað-
ur helgarútgáfu blaðsins. Það starf
fórst honum afar vel úr hendi, -
blaðið bar glöggt vitni þeirri mann-
Iegu hlýju og fundvísi á það
skemmtilega í tilverunni, sem ein-
kenndi Axel í svo ríkum mæli. Við
tókum skjótt upp þann sið, ásamt
Gunnari Salvarssyni, að ljúka vinnu-
viku á föstudagssíðdegi með því að
tefla nokkrar skákir meðan við sötr-
uðum úr einni rauðvínsflösku og
stýfðum langbrauð og osta úr hnefa,
að hætti franskra. Þetta kompaní
hefur haldið uppteknum hætti æ síð-
an og gegnir nafninu Frakkalafið.
Það er leynifélag og verður því ekki
fjölyrt um það hér að öðru leyti en
því, að það heldur nú uppá 20 ára af-
mæli, - þriðjungi fátækara í félaga-
tölu og tæpast svipur hjá sjón. Hlé
varð á beinni þátttöku Axels í félags-
starfinu þegar hann dvaldi um nokk-
urra ára skeið við störf og blaða-
mennskunám í Noregi. Heimkominn
tók hann hinsvegar ekki upp blaða-
mennskuþráðinn, heldur vann að
ýmsum verkefnum, m.a. hjá fyrryer-
andi ritstjóra sínum á Vísi, Ólafi
Ragnarssyni, í bókaforlaginu Vöku
meðan heilsan leyfði. Þar ýmist
skrifaði hann sjálfur eða ritstýrði
nokkrum bókum af því tagi, þar sem
hvað best nýttust helstu eðliskostir
hans sjálfs: hlýja, húmor og ein-
hverskonar frumlegur skilningur á
mannlífinu og smáu hlutunum, sem
gefa því lit og ljós. Mér sjálfum var
Axel alltaf sönnun þess, að hið fom-
kveðna „frændur eru frændum
verstir" eru hin örgustu öfugmæli.
Axel var nefnilega þeirrar gerðar að
hann gat engum orðið vondur,
hvorki frændum sínum né öðrum.
Við vorum hinsvegar sjaldnast á einu
máli um nokkurn skapaðan hlut:
ósammála í pólitík, héldum hvor með
sínu liðinu bæði í íslenskum og ensk-
um fótbolta, deildum hai-t um hver
væri besti skákmaður í heimi, hver
væri besta hljómsveitin og svona
mætti áfram telja. Um þetta og ótal-
margt fleira gátum við í góðu þrasað
og þvælt fram og tilbaka. Um leið og
kenndi hinsvegar einhverra sárinda
eða reiði í samtalinu leysti hann það
upp í hlátur og skemmtilegheit.
Hann nennti aldrei neinum leiðind-
um. Við tókum svo aftur upp þráðinn
næst þegar við hittumst og aftur án
efnislegrar niðurstöðu, en aftur lauk
rökræðunum með hlátrasköllum.
Svona gekk þetta árum og áratugum
saman. En nú er sem sé hláturinn
þagnaður, - nema hvað ég hlæ ennþá
inni í mér við endurminninguna. Eg
held að Axel geri það líka.
Fyrir utan lundarfarið var það
ástríki, umhyggja og samheldni fjöl-
skyldunnar sem hélt Axel á floti í
þeim brotsjóum, sem yfir hann
gengu síðustu árin. Ég er þess full-
viss, að þegar hann fyrir rúmum
mánuði vildi fara heim, fullsaddur á
langdvölum á sjúkrastofnunum og
þrotinn að kröftum, þá vissi hann að
hverju dró. Hann vildi bara ganga
síðasta spölinn með móður sinni og
systkinum, og ekki síst mági sínum,
sem alltaf voru til staðar og stuðn-