Dagblaðið Vísir - DV - 06.02.1989, Blaðsíða 18

Dagblaðið Vísir - DV - 06.02.1989, Blaðsíða 18
.18 MÁNUDAGUR 6. FEBRÚAR 1989. Síðbúið svar til Ölafs Sigurðssonar: Um náttúrulyf og mannasiði Ólafur Sigurðsson matvælafræö- ingur sendi mér kveðju sína í DV þann 11. okt. sl. undir nafhinu „Um náttúrulyf og mannasiði". Grein ðlafs er þess eðlis að undir- ritaður taldi við lestur hennar að ekki væri ástæða til að svara henni enda lýsti hún greinarhöfundi miklu betur en að hún hrekti neitt af því sem undirritaður hafði sagt í grein í DV 24. ágúst sl. Því væri ástæðulaust að bæta neinu þar við. Vegna fjölda áskorana um að grein Ólafs yrði að svara ákvað undirritaður þó að láta til leiðast og svara henni þó að hann telji ennþá að nægjanlegt svar fehst í því að lesa á nýjan leik grein hans frá 24. ágúst og bera hana saman við umrædda grein Ólafs Sigurðs- sonar frá 11. okt. Undarleg viðkvæmni Undarlegt er hversu Ólafur er viðkvæmur fyrir gagnrýni. í grein minni í DV er nafn hans hvergi nefnt. Það gerði ég með vUja vegna þess að þó að ég sé ósammála mörgu en þó ekki öllu sem hann hefur skrifað taldi ég mig ekki eiga neitt sökótt við hann persónulega. Vissulega hefur hann fulla heimild til að hafa sínar skoðanir á hlutun- um ekki síður en ég. Hann hefur auk þess bent réttilega á það í ein- hverri greina sinna að skoðanir sérfræðinga stangast stundum á í veigamiklum atriðum. Hann hefur nú sl. ár túlkað skoð- anir sínar í fleiri en einu dagblaði í fjölmörgum blaöagreinum. Vegna þess að þetta mál er langt frá því að vera jafneinfalt og það virðist við lestur greina Ólafs var því full ástæða til þess að einhverjir aðrir Kjallarinn W Ttesa ^li wBk. Ævar Jóhannesson starfsmaður Raunvísindastofnunar HÍ virðist taka sér nærri sakleysisleg ummæh undirritaðs um að engu væri líkara en að hann væri gerður út af einhverjum sem hagsmuna hafa að gæta í matvælaiðnaðinum. Hann virðist líta á þessi ummæli eins og verið væri að bera upp á hann mútur eða glæpsamlegt at- hæfi. Líta verður á þessi orð mín í tengslum við miklar umræður sem átt höfðu sér stað í fjölmiðlum nokkru áður um skaðsemi aukefna í mat. Sú umræða var nokkuð ein- hæf og áttu matvælaframleiðendur sér fáa málsvara. Því var ekki ólík- legt að þeir reyndu að fá einhvern til að túlka málstað sinn og hver var þá líklegri en matvælafræðing- ur með líkar skoðanir og komið hafa fram í skrifum Ólafs Sigurðs- sonar? „Tölvuleit aö einhverjum upplýsingum getur í ýmsum tilfellum auðveldaö að fmna heimildir." kynntu lesendum dagblaöa fleiri hliöar þessa máls, ekki síst vegna - þess að túlkun hans og val á við- fangsefnum er mjög einhhða og getur í sumum tilfeUum orkað tví- mæhs að mínu mati og ýmissa fleiri. Undirritaður telur sig hafa fullan rétt til að gagnrýna viss atriði í skrifum Ólafs og hefur fært fyrir því rök að sum atriði standast illa vísindalega gagnrýni séu þau skoð- uð ofan í kjölinn. Illskiljanlegt er hversu Ólafur Ég sé ekkert glæpsamlegt við þaö þó að Ólafur hefði tekið þetta hlut- verk að sér gegn umsaminni greiðslu. Þó er þar einn hængur á. Hann vill láta líta á sig sem hlutlausan aðila. Það væri hann ekki ef hannr éði sig sem blaðafulltrúa matvæla- iðnaðarins. Þessar vangaveltur eru þó alger- lega út í hött því að Ólafur upplýs- ir sjálfur í grein sinni að hann þiggi aðeins laun hjá Iðntæknistofnun íslands. Hann hlýtur því að skrifa greinar sínar í frítímum sínum endurgjaldslaust af hreinni hug- sjón sem að mínu mati er virðing- arvert og full ástæða til að hrósa honum fyrir. Tölvuleit Ó.S. leggur mikið upp úr tölvu- leit sem hann fékk Lyfjanefnd rík- isins til að framkvæma fyrir sig. hann nefnir ekki í grein sinni að hverju var spurt þó að það skipti vitanlega höfuðmáli við þannig leit. í fyfsta lagi eru þau efni, sem um var rætt í greininni, ekki lyf í eigin- legum skilningj og því með öllu óvíst hvort gagnabankar um lyf eru með nema lítið af upplýsingum um efni eins og hvítlauk, blómafrjó- korn, fjölómettaðar fitur eða annað sem Ó.S. hefur mikið rætt um í pistlum sínum í dagblöðum. Þessi efni eru og hafa alltaf verið flokkuð og notuð sem matvæli en ekki lyf og því tæpast að vænta þess að finna haldgóðar upplýsing- ar um þau í lyfjaskrám. í öðru lagi líður oft töluvert lang- ur tími frá því að rannsóknir á ein- hverju efni eru gerðar þar til skýrslur um slíkar rannsóknir eru komnar inn í tölvugagnabanka. Þetta á alveg sérstaklega við um svokölluð „náttúrumeðul". Mikil tregða hefur ávallt verið hjá heil- brigðisyfirvöldum flestra þjóða aö taka gildar rannsóknarskýrslur sem sýna gagnsemi slíkra ,lyfja" en aftur á móti eru hugsanlegar hhðarverkanir af notkun þeirra gjarna yfirdrifnar langt fram yfir það sem efni standa til. Einnig hefur stundum verið erfitt að fá þannig rannsóknarskýrslur birtar í þekktum vísindaritum fyrr en búið er að margendurtaka hUð- stæðar rannsóknir af mörgum óskyldum aðilum. Á þessu eru þó ýmsar undantekningar eins og dæmi sanna. í þriðja lagi er oftast krafist tví- blindra víxlprófana (double-blind cross over studies) til þess að lyf eða náttúrulyf séu tekin gild. Þetta er til þess að gera auðvelt með mörg lyf, þó að það sé kostnaðar- samt, en með vörur, sem í eðli sínu eru matvæU, er þetta í ýmsum til- fellum nánast óhugsandi og ófram- kvæmanlegt. Á þessu eru þó und- antekningar og í grein minni frá 24. ágúst greindi ég frá dæmum um slíkar rannsóknir á blómafrjókorn- um, hvítlauksohu og kvöldvor- rósarohu. Rannsóknirnar, sem ég til- greindi, eru nýlega gerðar og því er mjög líklegt að þær séu ekki ennþá komnar inn í gagnabanka þá sem Ó.S. vitnar i. í grein Ó.S. er að sjálfsögðu ekki gerð nein tilraun til að afsanna nið- urstööur þeirra rannsókna en tölvuleitin, sem hann lét fram- kvæma, staðfestir aftur á móti sumt af þeim niðurstöðum, þó að Ólafur reyni að gera eins htiö úr því og honum er unnt. Tölvuleit að einhverjum upplýs- ingum getur í ýmsum tilfellum auðveldað að finna heimildir. Hún getur þó aldrei komið í staðinn fyr- ir það að fylgjast með vísindalegum skrifum, hafa frumheimildirnar í höndunum og vitna beint í þær. Ævar Jóhannesson Sjúklingar allra meina sameinist Það verður að stofna félag eða samtök til að gæta almennra rétt- inda sjúklinga gagnvart læknum og heilbrigðiskerfinu í heild. Til eru að vísu fjölmörg sjúkhngafélög en markmið þeirra er annars eðhs. En enginn einn aðiU kemur fram fyrir hönd neytenda, „sjúkhng- anna", hvað varðar læknisþjón- ustu og samskipi lækna og almenn- ings og gætir réttar einstakra sjúkl- inga í prívatmálum og hagsmuna þeirra almennt í samningum við lækna og yfirvöld. Slíkt baráttuafl yrði þá annaðhvort sérstakt félag eða sem er sennilega betri kostur sameining þeirra sjúkhngafélaga sem fyrir eru í heildarsamtök um þetta verk, þó hvert félag um sig héldi áfram að vera til sem sjálf- stæð eining til að sinna sérmálum sínum. Þessi skortur á heildarsam- tökum sjuklinga torveldar mjög eðlilega samvinnu milh þeirra sem bjóða fram læknisþjónustuna og. þeirra er þiggja hana, en bitnar þó miklu meira á sjúklingunum. Það er vægast sagt furðulegt að þeir skuh ekki fullum fetum gæta hags- muna sjálfra sín í þjóðfélaginu heldur geri það einhverjh aUt aðr- ir. Upp á síðkastið hafa tveir at- burðir sýnt það í skæru ljósi hve fjarstætt þetta er og heimskulegt. Sláandi dæmi Annar er ágreiningur lækna og ríkisins um aðgang Ríkisendur- skoðunar að sjúkraskrám til eftir- Uts með reikningum lækna. DeUan hefur staðið mUU ríkisins (Trygg- ingarstofnunar og Ríkisendurskoð- unar) annars vegar og læknafélag- anna hms vegar. En þó er fyrst og fremst deUt um hagsmuni sjúkl- inga, a.m.k. Uta læknar þannig á. Og stingur þaö ekki í augu að sjúkl- ingarnir skuU þá ekki sjálfir taka þátt í lausn málsins? Ekki þarf að rökstyðja öUu frekar að eðUlegt væri að þrír aðilar kæmu hér við sögu: ríkið sem stjórnsýslu- og eft- iriitstæki, læknafélögin sem eftir- Utið beinist að og síðast en ekki síst samtök sjúkUnga sem eiga KjaHarinn Sigurður Þór Guðjónsson rlthöfundur að gera tiUögur að reglugerð um varðveislu og afhendingu sjúkra- gagna, hafði samráð við einhver félög sjúkUnga. í Morgunblaðinu 29. janúar, blaði C, er fjaUað um þessa varðveislu trúnaðarmála sjúkUnga eöa sjúrnala. En það er sláandi dæmi um það hve mönnum hættir til að gleyma aðalatriðinu, sjúkhngun- um sjálfum, að blaðamennirnir tala eingöngu við lækna og einn tölvumann og einn borgardómara í umfjöUun smni þó verið sé að ræða um hagsmuni sjúkhnga. Blaðið segir að setning nýju lækna- laganna um varðveislu og afhend- ingu sjúkraskýrslna hafi ekki vak- ið mikla athygU eða umræður. Það eru orð að sönnu. Ekki veit ég t. d. til að læknar hafi gert minnstu „Og það er óþolandi tímskekkja á okk- ar miklu jafnréttisöld að hinir og þess- ir séu að ráðskast með rétt sjúkllinga án þess að þeir komi þar sjálfir nærri. Þess vegna verður undireins að stofha samtök sjúklinga. Nú er tími til kominn að hefjast handa!" e.t.v. mest í hufi. Hitt máUð, sem hlýtur að knýja á um nauðsyn þess að stofna hags- munasamtök sjúkUnga, er ákvæðið í nýjum læknalögunum um varð- veislu og afhendingu sjúkragagna (16. gr.). í lögunum stendur m.a.: „Ráðherra setur nánari reglur um afhendingu og varðveislu sjúkra- gagna og röntgenmynda að fengn- um tUlögum landlæknis og Lækna- félags íslands." Ef réttindasamtök sjúklinga væru starfandi hefði þessi klausa að sjálfsögðu verið af- greidd svona frá alþingi: að fengn- um tUlögum landlæknis, Læknafé- lags íslands og Samtaka sjúkUnga. Það er engan veginn fuUnægjandi, þó það sé virðingarverð viðleitni eins og á stendur, að læknanefndin, sem heUbrigðisráðherra skipaði til tilraun til að ræða þetta við alþýðu opmberlega. Einn maður hefur reyndar skrifað meira um máUð en aðrir. En hann er ekki læknir held- ur' „neytandi" eða „sjúkhngtir". Ekki sé ég ástæðu til að nefha nafn hans hér en lesendur mega geta þrisvar. En þegar um svoddan einsfkahng er að ræða, en ekki virðulegan lækni, félag eða stofn- un, er auðvitað ótilhlýðUegt að taka framlag hans með í reikninginn! Okkur er ýmislegt betur til Usta lagt en meta rök í sjálfu sér. En ef til væru samtök! Þá væri öðru máU að gegna. AUar prívathugmyndU1 einstakra félaga yrðu þá samræmdar í eina skoðun sem væri hm „opinbera Una" sam- takanna, er síðan myndi semja við lækna og aðra svo komist yrði að aUsherjar samkomulagi um rétt- indi sjúkUnga gagnvart heUbrigðis- kerfinu. Morgunblaðið segir að verkefni læknanefndar heUbrigðis- ráðherra urri sjúkragögnin sé erf- itt: „að feta einstigið mUli þess að oryggis og hagsmuna sjúkUnga og almennings sé gætt og þess að einkamál hvers sjúklings um sig séu varðveitt eins vel og kostur er". Rétt einu sinni eru það læknar sem eiga að gæta hagsmuna sjúkl- inga en ekki þeir sjáUir (þó ber að minnast þess að haft var samband við sum sjúkUngafélög). í þessu máU eru hagsmumr sjúkhnganna þó greirálega tvíþættir. Annars vegar örugg og góð læknishjálp. Og þar vega ráð læknanna vita- skuld mjög þungt. Hins vegar eru mannréttindi fólks til að vernda persónuhelgi og viðkvæm einka- mál. Qg þar eru ráð sjúkUnganna þyngst á metunum. Aö sjálfsögöu ætti svona nefnd að vera skipuð fuUtrúum bæði lækna og sjúkUnga. Eftir aUt saman snýst heUa máUð um þá síðarnefndu. Ég vitna til orða Gunnars Inga Gunnarssonar, yfirlæknis heUsugæslustöðvarinn- ar í Árbæ og stjórnarmanns í Fé- lagi íslenskra heUnUislækna. Ég fæ ekki annað séð en þau gUdi alveg í þessu samhengi eins og þar sem þau voru sögð, en það var í Morg- unblaðinu 27. janúar vegna deUu Rfkisendurskoðunar og lækna um aðgang að sjúkraskrám: „Hver á að vera hagsmunavörður sjúklingsins, sem þegar öllu er á botninn hvollt, [er] sá, sem á þessar trúnaðarupplýs- ingar?" (Leturbreytingar mínar.) Svarið við þessari ágætu spurn- ingu er næsta einfalt: Sjúklingarnir sjálfir eiga að verja hagsmuni sina. Ekki læknar nema hvað varðar sjátfar lækningarnar í faglegum sltilningi. Nauðsyn samtaka um rétt sjúklinga Nú dregur senn að þriðja stór- málinu sem knýr á um stofnun samtaka um rétt sjúkUnga: tölvu- væðingu sjúrnala. Þeir læknar og embættismenn, sem Morgunblaðið ræðir viö í fyrrnefndri grein, telja að hún breyti engu hvað mannrétt- indi sjúklinganna varðar. En það er ekki víst að sjúklingar séu al- mennt á sömu skoðun. Og það er óþolandi tímaskekkja á okkar miklu jafnréttisöld að hinir og þessir séu að ráðskast með rétt sjúklinga án þess að þeir komi þar sjálfir nærri. Þess vegna verður undireins að stofna samtök sjúkl- inga. Nú er tími til kominn að hefj- ast handa! Og þegar sá félagsskap- ur er orðinn veruleiki verður enn á ný að setjast á rökstóla til að ákvarða réttindi sjúkUnga í sam- félaginu, hvort sem yfirvöldum og læknum líkar betur eða verr. Það myndi að sjálfsögðu leiða til endur- skoðunar á þeim lögum og reglu- gerðum sem nú gUda. Og þetta yrði auðvitað mikið og flókið verk er tæki langan tíma, jafnvel nokkur ár. Eh hjá því verður ekki komist ef mannréttindi og ákvarðanarétt- ur þegnanna um eigin hag er nokk- urs metinn í þjóðfélagi sem kennir sig við lýðræði og frelsi. Á aðalfundi Öryrkjabandalagsins 22. október sl. hreyfði greinarhöf- undur lauslega þessum hugmynd- um sem hér hafa verið raktar. Hann hefur einnig rætt við nokkra aðUa tengda hagsmunabaráttu sjúklma og fengið jákvæðar undir- tektir. Vonandi verður bráðlega látið til skarar skríða. En vegna þeirra atburða er hér var sagt frá og sýna svo h'óslega hvílíkt nauð- synjaverk er um að ræða, getur undirritaður ekki stillt sig um að nota þetta guUvæga tæktfæri til að bema nokkrum orðum til almenn- ings. Það veltur á skUningi og áhuga fólks í landmu - sjúkUng- anna sjátfra - hvort þeir fá að njóta þeirrar viðurkenningar, þeirra sjáUisögðu mannréttinda, að semja sjálfir um hagsmunamáil sm ems og fullveðja manneskjur. Kjörorðiö er: SjúkUngar allra meina samein- ist! Sigurður Þór Guðj ónsson

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.