Dagblaðið Vísir - DV - 03.05.1993, Blaðsíða 15

MÁNUDAGUR 3. MAÍ 1993
15
<
ísjakinn sem breytt-
ist í kajak
Þjóðfélag okkar er umhverfiö
sem vlð hræramst í og það er í sí-
fellu að breytast. Ef það breytist til
hins verra er hinn ahnenni borgari
yfirleitt afar vamarlaus - ekki síð-
ur en hann var fyrr á tímum gagn-
vart meiriháttar náttúruhamfór-
um.
Nú telja náttúrufræðingar sig
hafa leitt í ljós að veðurfar á Græn-
landi hafi verið svipað og á Skandi-
navíu þegar Eiríkur rauöi og aðrir
íslenskir landnemar fóru þangað
fyrir um 1000 árum. Upp úr 1400
er tahð að þar hafi snarkólnað. ís-
lensku byggðimar lokuöust inni er
siglingar lögðust af. Eða vora þeir
brottnumdir? Það eitt vitum við að
þeir liíðu ekki af sem sjálfstætt
samfélag.
Kjallaxiim
Sigurður Gizurarson
bæjarfógeti
„Ný stjórn gjaldþrota fyrirtækis reynd-
ist fær um aö klæða sig þeim anórak
sem hæfði hinum erfiðu aðstæðum.“
Einn og einn núnatakkur
stendur upp úr
Efnahagsástandi þjóðar má líkja
við veðurfar. Þeir íslendingar, sem
fyrir tveimur áratugum fóra út í
byggingarframkvæmdir, nutu
„góðs veðurs" í íslenskum efna-
hagsmálum.
En þeir sem síðar hafa byggt hafa
lent í skafrenningi vaxta og verð-
tryggingar. Og margir þeirra hafa
ekki lifað þann efnahagslega byl
þar sem aðeins einn og einn núna-
takkur stendur upp úr.
Hnefi steyttur til himins
Auðvitað verða margir til að reið-
ast örlögum sínum, steyta hnefann
til himins - eða til stjórnvalda -
sakir þess ranglætis sem þeir verða
fyrir. Svíar höíðu til forna þann sið
að aflífa konunga sína í hallæri.
En hvarvetna þar sem harðnar á
dalnum er nokkurt svigrúm til að
bregðast við „kólnandi veðurfari"
með aukinni sjálfsstjórn.
Ef Grænlendingamir íslensku
hetðu kunnað að tileinka sér
skinnaklæðnað og veiðitækni esk-
imóa hefðu þeir væntanlega lifað
af. Og ef þeir hefðu átt sinn skipa-
stól sjálfir til aö flytja skinnavöra
og annan vaming á markað hefðu
þeir ekki lokast inni, eins og þeir
gerðu. Og sama gildir almennt í lífi
einstakligna, stétta og þjóðfélaga.
Stöð II: dæmi um ísjaka
Auðvitað er efnahagsöngþveiti
ekkert náttúrulögmál. Lítum t.d. á
dæmi sem blasað hefur við okkur
Jóhann J. Ólafsson stórkaupmaður. - Árangur hans ætti að honum
nægja til að hljóta titilinn fjármálamaður ársins 1993 á íslandi, segir
greinarhöfundur.
síðustu misserin. Það er sjónvarps-
stöðin „Stöð D“. Hún er dæmi um
ísjaka sem hefur breyst í kajak.
Ný stjóm gjaldþrota fyrirtækis
reyndist fær um klæða sig þeim
anórak sem hæfði hinum erfiðu
aðstæðum.
Þegar Jóhann J. Ólafsson stór-
kaupmaður og nokkrir félagar
hans tóku við fyrirtækinu 1988 var
það í kaldakoli. Sýnt þótti aö það
yrði gjaldþrota og tæki jafnvel
Verslunarbankann með sér í fall-
inu. Eigið fé fyrirtækisins var
minna en ekki neitt, þ.e. neikvætt
um 477 millj. kr. Nú fimm áram
síðar er eigið fé fyrirtækisins orðið
jákvætt um 51 millj. kr. og margir
hluthafar, sem höíðu afskrifað
hlutafé sitt, hafa eignast verðmæti
upp á tugi milljóna.
Ekki skal ég segja hvort Jóhann
J. Ólafsson uppsker þakkir í sam-
ræmi við frábæra frammistöðu en
árangur hans ætti samt að nægja
honum tfi þess að hijóta titilinn
fjármálamaður ársins 1993 á ís-
landi.
Sigurður Gizurarson
„í bygging-
arlögum, 1.
grein, er
kveðið á imi
að lögin taki
tfi hvers kon-
ar bygginga
ofanjarðarog R|
neöanogann- I i'ill III ilB
arra mann- Gunnar Sigurðsson,
virkja sem byggingarfulltrúi
áhrif hafa á Reykjavíkur.
útht umhverfisins. Ekki er hægt
að mæla á móti þvi að brýr hafa
mikfi áhrif á umhverfið og þvi
eölfiegt að þær heyri undir bygg-
inganethd eins og önnur mann-
virki.
Félagsmálaráöuneytiö hefur
staðfest þessa túlkun, samanber
úrskurð þess varðandi Höfða-
bakkabrú 1980 og brú yfir Haf-
fjarðará 1988.
Hefð er fyrir því aö brýr, sem
reistar hafa veriö í Reykjavik
undanfarna áratugi, hafa verið
háðar samþykki bygginganefnd-
ar. Má þar nefha brýr yfir EUiða-
ár og Reykjanesbraut, um Sæ-
braut, sem byggðar vora á vegum
Vegagerðar rikisins og sam-
þykktar voru 1969. Sama gfidir
um Höfðabakkabrú sem sam-
þykkt var 1980, brú á Bústaðavegi
yfir Kringlumýrarbraut sem
samþykkt var 1985 og brú á Bú-
staðavegi við Miklabraut sem
samþykkt var 1989. Þessar brýr
vom allar byggðar á vegum borg-
arverkfræðings.“
Kvikmyndir sem fjárfesting:
Ný öld - nýr miðill
íslenskar bókmenntir hafa ekki
náð langt út í heim, ef frá era tald-
ar bækur miðalda og Halldórs Lax-
ness. Líklega eiga þær erfitt upp-
dráttar en engu þó hægt að spá um
framtíðargengi þeirra. Öðru máli
gæti gegnt um nýjasta miðfi skáld-
skapar: Kvikmyndina. Myndmál er
alþjóðlegra en ritmál, það er í stór-
sókn og sérstæður hér heima því-
líkar að þær geta vakið mikla at-
hygii viðtakanda með léttara móti
en ritað orð. Væntanlega eiga því
íslenskar kvikmyndir greiðari að-
gang erlendis en bækumar.
Fleira matur en flotið...
íslenskum leiknum kvikmynd-
um hefur verið bærilega tekið,
enda mest lagt í þær af þeim teg-
undum kvikmynda sem gerðar eru.
Fjárskortur háir þó þessari fram-
leiðslu, sem og fleiri færir hand-
ritasmiðir, en síður tökumenn eða
leiksljórar. í leiknum myndum býr
meiri framtíð en ætla mætti af af-
stöðu ráðamanna og svokallaðra
fjárfesta. En þaö era auðvitað
heimfidarmyndimar sem era bein-
línis vanræktar.
Með þeim á ég við vandaðar
myndir um söguleg, náttúrufræði-
leg eða menningarleg efni, sem
búnar era til á erlendan markað.
/
KjaUariim
Ari Trausti Guðmundsson
jarðfræðingur
Hingað til hafa 90% af heimildar-
myndunum verið ófullnægjandi
eða of heimabundnar. Kostnaður
langt undir heppilegu lágmarki, lítt
fagmannleg vinnubrögö, íslensk
viðmiö í efnistökum og frásögn og
mjög lítfi markaðsvinna eru meðal
atriða sem staðið hafa í veginum.
Auðvitað era margar myndanna
prýðfiegar en þær henta ekki sem
útflutningsvara. Og auðvitað selja
myndir sig ekki sjálfar.
Nýsköpun með myndefni
Eftir margra ára vinnu við heim-
fidarmyndir hef ég sannfærst um
að draga má góða björg í bú með
fleiri leiknum myndum og þó eink-
um með metnaðarfullri heimildar-
myndagerð. En til þess að svo megi
verða þarf að ræða og móta bætta
stefnu og viöurkenna gagnsemi
kvikmyndarinnar sem mikfivægr-
ar útflutningsvöra. Búa á tfi 5-10
ára áætlun um uppbyggingu mynd-
iðnaðar í landinu og setja fé í hana
í staö verka sem hafa sýnt sig að
ganga ekki upp.
Samstarf við erlenda aðila er
hluti af uppbyggingunni og tfi
hennar dugar ekki miima en 500-
1.000 milljónir árlega þegar fram í
sækir; tfi endurmenntunar, þjálf-
unar (t.d. við nýjan listaháskóla og
sjónvarpsstöðvamar), tfi fjár-
mögnunar mynda, sölustarfa og
myndgerðar erlendis því hluti
heimfidarmynda ætti að fiafia um
lönd og fyrirbæri utan íslands.
Umhverfismál, umbrotatímar í
smáríkjum, náttúra norðurslóða,
mannlíf í heimskautalöndum o.fl.
era verðug viðfangsefni.
Engin ástæða er tfi þess að ís-
lenskir myndgerðarmenn sitji að
mestu hjá í þeim iðnaði sem hefur
lengi haft öflugan vaxtarbrodd í
heiminum. Ráðamenn verða að
viðurkenna að fleiri en Ástralir
geti brotist til virðingar í kvik-
myndaheiminum með skipulögðu
átaki á skömmum tíma. Það borgar
sig ef vel er að staðið, rétt eins og
tölvu- og hugbúnaðariðnaður gerir
nú.
Ari Trausti Guðmundsson
„Búa á til 5-10 ára áætlun um uppbygg-
ingu myndiðnaðar í landinu og setja fé
1 hana í stað verka sem hafa sýnt sig
að ganga ekki upp. Samstarf við er-
lenda aðila er hluti af uppbygging-
unni..
arlög taka al-
mennt tfi
bygginga
annarra
mantnúrkja
sem áhrif
hafa á útlit
era þó undan-
þegin ákvæðum laganna.
I upptalningu laganna á undan-
þágum ber mest á sérhæfðum
opinberam mannvirkjum. Má
þar nefna götur og vegi, hafnar-
mannvirki, dreifikerfi rafmagns,
hitaveitna og vatns.
Brýr era ekki nefndar sérstak-
lega en i vegalögum segir að brýr
teljist tfi vega. Þessi mannvirki
hafa mörg hver mikil áhrif á
umhverfi sitt en þeim er sameig-
inlegt að opinberir aðilar bera
ábyrgö á hönnun þeirra og fram-
kvæmd. Þau þurfa einnig að
standast kröfur sem í mörgum
greinum era mjög frábrugðnar
þeim sem almennt eru gerðar til
bygginga og verða því að vera
óháðar því í hvað sveitarfélagi
mannyirkið er. Það er því eðlilegt
að þessi mannvirki séu undan-
þegin meðferð í bygginganefnd-
um. Aðfid sveitarstjórna að
ákvörðunum um þau er á hinn
bóginn tryggð í skipuiagslögum."
-hlh