Dagblaðið Vísir - DV - 09.09.1995, Blaðsíða 14

Dagblaðið Vísir - DV - 09.09.1995, Blaðsíða 14
14 LAUGARDAGUR 9. SEPTEMBER 1995 Frjálst,óháð dagblaö Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM Aðstoðarritstjóri: ELÍAS SNÆLAND JONSSON Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON Auglýsingastjóri: PÁLL STEFÁNSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar: ÞVERHOLTI 11, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLT114,105RVÍK, SÍMI: 563 2700 •- FAX: Auglýsingar: 563 2727 - Aðrar deildir: 563 2999 GRÆN númer: Auglýsingar: 800 6272. Áskrift: 800 6270 Stafræn útgáfa: Heimasíða: http://www.skyrr.is/dv/ Ritstjórn: dvritst@ismennt.is - Auglýsingar: dvaugl@ismennt.is. - Dreifing: dvdreif@ismennt.is AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 461 1605 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: ÍSAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. Prentun: ÁRVAKUR HF. Áskriflarverð á mánuði 1550 kr. m. vsk. Lausasöluverð 150 kr. m. vsk., helgarblað 200 kr. m. vsk. Frökkum til skammar Frönsk stjórnvöld höföu aö engu eindregin mót- mæli heimsbyggðarinnar gegn fyrirhuguðum kjarn- orkuvopnatilraunum á Kyrrahafi, sprengdu fyrstu vítisvélina í vikunni og uppskáru harða fordæmingu ríkisstjórna og almennings víða um heim - eins og þau höfðu sáð til. Mótmælin vegna þessarar tilgangslausu kjarnorku- sprengingar hafa af eðlilegum ástæðum verið hvað áköfust á Kyrrahafssvæðinu sem er í mestri hættu vegna svívirðilegs framferðis Frakka. Að frumkvæði Ný-Sjálendinga munu Kyrrahafsþjóðir leggja málið fyrir alþjóðadómstólinn í Haag og krefjast þess að, dómstóllinn banni frekari tilraunir. En andstaðan hefur einnig verið mikil í Evrópu, Suður-Ameríku og víðar. Sumar ríkisstjórnir hafa kallað heim sendiherra sína í París en aðrar hafa lát- ið í ljósi opinberlega harða andstöðu við kjarnorku- sprenginguna. Virðist reyndar augljöst að franskir ráðamenn hafi vanmetið þann alvöruþunga sem var og er á bak við andstöðu jarðarbúa við frekari til- raunir með gjöreyðingarvopn af þessu tagi. En sprengingin á Mururoa-eyju hefur einnig orðið til að vekja sérstaklega athygli umheimsins á því að Frakkland er í reynd enn nýlenduþjóð. Frönskum her var að vísu sparkað frá Víetnam fyrir nokkrum ára- tugum en frönsk stjórnvöld eru enn, undir lok tuttug- ustu aldar, að ráðskast með nokkrar eyjar í Kyrra- hafi, á svæði sem þau kalla gjarnan frönsku Pólynesíu. Hörð viðbrögð fólks á Tahiti gefa til kynna að margir þar um slóðir séu búnir að fá nóg af evrópskri nýlendustefnu á Kyrrahafi og telji frönskum valds- mönnum þar sæmast að hundskast heim. Jacques Chirac forseti bregst hins vegar við eins og nýlenduherrar hafa gert fyrr og síðar og sendir herlið frá Frakklandi til að berja á óþægum heimamönnum. Þá svarar forsetinn mótmælum sumra annarra þjóða með því að fara í fýlu. Þannig hefur hann hætt við að fara í opinbera heimsókn til Japans og frestað heim- sókn forsætisráðherra Svíþjóðar til Frakklands. Chirac reynir hins vegar að hafa voldugustu banda- menn sína innan Evrópusambandsins góða. í því ljósi ber að skilja nýjasta útspil frönsku ríkisstjórnarinnar - það er tilboð Alains Juppes forsætisráðherra um viðræður við Þjóðverja og Breta um aðild þeirra að franska kjarnorkuhernum. Þýski utanríkisráðherr- ann tók þessu ekki ólíklega þótt ljóst sé að innan Þýskalands er mikil andstaða við að Þjóðverjar komi sér með þessum eða öðrum hætti upp kjarnorkuvopn- um í stað þess að treysta áfram á sameiginlegan vopnabúnað NATO-ríkjanna. Kjarnorkusprengingin í þessari viku er aðeins sú fyrsta af mörgum sem Frakkar eru að undirbúa á Kyrrahafi. Talið er að þeir muni sprengja þar aftur innan tveggja vikna, og þá jafnvel mun stærri sprengju en þá síðustu. Sú alda fordæmingar sem skollið hefur á frönskum stjórnvöldum síðustu dag- ana á því vafalaust eftir að rísa á ný með hverri nýrri sprengingu. Ljóst er að þessar kjarnorkutilraunir Frakka þjóna fyrst og síðast pólitískum tilgangi. Chirac, sem tók við forsetaembættinu fyrir skömmu, vill láta til sín taka á alþjóðavettvangi og sýna umheiminum að Frakkland sé enn stórveldi sem taka þurfi mark á. Honum hefur gjörsamlega mistekist þetta ætlunar- verk sitt. Þvert á móti hafa gjörðir hans magnað upp víðtæka andúð sem hlýtur að rýra verulega álit Frakklands meðal þjóða heims. Elías Snæland Jónsson Bátur vísindamanna leggur að tækjapallinum á lóninu á Mururoa hálftíma eftir sprenginguna á þriðjudags- kvöld. Símamynd Reuter Málstaður Frakklands jafnstaða kjarnavelda Það þótti mikil breyting'til bóta þegar tilraunir kjarnaveldanna með vopn sín voru færðar af yfir- borði jarðar niður í djúp berglóg. Geislavirkt úrfelli, einkum frá sprengingum Bandarikjastjórnar á Kyrrahafseyjum og í Nevadaeyði- mörkinni og sovétstjórnarinnar í Mið-Asíu og í Norður-íshafi, hafði árum saman dreifst um heims- byggðina með áhrifum á heilsufar manna og viðkomu annarra líf- vera sem enginn þeirra sem tök hafa á hefur kært sig um að rann- saka til hlítar, vegna gruns um að niðurstöðurnar yrðu áfellisdómur yfir þeim sjálfum. Svo mikið er víst að Kyrrahafseyjarnar Bikini og Eniwetok, þar sem Bandaríkja- menn gerðu fyrstu stórsprenging- arnar, eru enn úrskurðaðar óbyggilegar að rúmum fjórum ára- tugum liðnum. í nægilega þéttu bergi berst lítil sem engin geislun frá sprengingu upp á yfirborðið. Geislavirku nið- urbrotsefnin lokast inni í gler- hulstri úr storknuðu bergbráði djúpt í jörðu og leysast ekki úr læðingi nema við meiri háttar um- brot í jarðskorpunni á þessum til- teknu stöðum. Tilraunasprengingarnar, sem Jacques Chirac, nýkjörinn Frakk- landsforseti, boðaði í sumar að gerðar yrðu á eynni Mururoa á Suður-Kyrrahafi, eru af þessu tagi. Frá hausti til vors er gert ráð fyr- ir átta sprengingum í borholum niður í eldkeilu kulnaðs eldfjalls sem nú liggur undir sjávarborði. Chirac og stjórn hans rökstyðja ákvörðun sína með því að Frakk- landsstjórn stefni að því að geta undirritað án fyrirvara alþjóöleg- ^ap sáttmála um algera stöðvun kjarnasprenginga í tilraunaskyni. Að gerð hans er nú unnið á ráð- stefnu í Genf og miðað við að und- irritun geti átt sér stað fyrir árslok 1996. Fyrirvaralaus aðild að algeru tilraunabanni er að áliti Frakk- Erlend tíðindi Magnús Torfi Úlafsson landsstjórnar því aðeins gerleg að Frakkland standi öðrum kjarna- veldum jafnfætis í að tryggja við- hald kjarnavopnabirgða sinna og þróa ný án tilraunasprenginga með því að beita svokallaðri eftir- líkingatækni. Hún felst í því að nota mælinganiðurstöður frá sprengingunum sem gerðar hafa verið til að láta samspil tólvulík- ana og leysigeislatækni líkja eftir því sem gerast myndi við geymslu- feril kjarnavopns eða raunveru- lega sprengingu af slíkri ná- kvæmni að engu skeiki sem máli skipti. Sér í lagi Bandaríkin og Rúss- land ráða yfir eftirlíkingatækni á háu stigi, enda hafa þau sprengt langtum fleiri sprengjur en Frakk- land, Bandaríkin fimm sinnum og Sovétríkin fyrrverandi fjórum sinnum fleiri." Frá sjónarmiði frönsku stjórnarinnar er því um það að ræða að fylgja markaðri stefnu að standa jafnfætis risaveld- unum í kjarnavopnatækni þótt vopnamagnið sé langtum minna. Hér er um að ræða rótgróna franska afstöðu, allt frá valdatíma de Gaulle. Því líta frönsk stjórn- völd á áróðursherferðina sem rek- in er gegn frönsku tilraunaspreng- ingunum að þessu sinni sem skipulagða atlögu að stöðu Frakk- lands á vettvangi heimsmála. Rök- stuðning fyrir þessu áliti sínu sjá þau ekki síst í því hve lítið veður er gert hjá Grænfriðungum og stjórnmálamönnum á vinsælda- veiðum út af nýafstaðinni kjarna- sprengingu Kínverja. Gagnrýnendur Frakklandsfor- seta segja hins vegar að rökstuðn- ingur hans um þörf á sprengingum til að ná fullum tökum á eftirlík- ingatækni kjarnavopna sé yfir- varp. Fyrir honum vaki fyrst og fremst að efla tengsl milli stjórnar sinnar og frönsku yfirherstjórnar- innar, sem var ósátt við að Mitt- errand, fyrirrennari hans, stöðv- aði tilraunasprengingar fyrir nokkrum árum. Stjórnir Ástralíu og Nýja-Sjá- lands hafa leitast við að taka for- ystu meðal Kyrrahafslanda í and- stöðu við fronsku tUraunaspreng- ingarnar. Þykir Frökkum nú kom- ið annað hljóð í strokkinn en þeg- ar Ástralir æmtu hvorki né skræmtu við tilraunasprengingum Breta í áströlsku eyðimörkinni en þeim fylgdi mikið geislavirkt úr- felli. Frakka grunar að undir búi hjá þessum engilsaxnesku ríkjum og reyndar bandarísku leyniþjónust- unni líka að grafa undan stöðu Frakklands á eyjasvæðinu sem það ræður á Kyrrahafi. Slíkar grunsemdir fá að sjálfsögðu byr undir vængi við síðustu atburði, þegar sjálfstæðssinnar á höfuð- eynni Tahítí tóku undir sína stjórn mótmælaaðgerðir gegn til- raunasprengingunni á Mururoa í höfuðborginni Papetee, lögðu eld að byggingum og börðust við lög- reglu. &íoðanir annarra Grænfriðungum tókst það „Ákvörðun Frakka um að sprengja nokkrar kjarn- orkusprengjur í Kyrrahafinu hefur vakið upp allan heiminn. Umfang og kraftur mótmælanna hafa gert alla agndofa, ekki síst Frakka sjálfa, sem eíga sér langa hefð í andófi gegn yfirvöldum. 1 þetta skipti eru það samtök, sem margir Norðmenn líta horn- auga, sem eru í fylkingarbrjósti mótmælendanna. Grænfriðungum hefur tekist það sem engum öðrum alþjóðasamtökum eða ríkisstjórnum hefur tekist: Þeir hafa fengið allan heiminn til að hlusta á viðvar- anir gegn eyðileggingu sameiginlegs umhverfis okk- ar." Úr forustugrein Dagbladet 6. september. Um fyrirvara og kjarnavopn „Ríkisstjórnin og stjórnsýslukerfið láta þessar vik- urnar toga út úr sér hina duldu þætti kjarnorku- stefnu Danmerkur á tímum kalda stríðsins..Nú ligg- ur ljóst fyrir að hið raunverulega inntak þeirra fyr- irvara, sem dönsk stjórnvöld höfðu á kjarnorkustefn- unni, var að kjarnorkuvopn fengu ekki að koma í okkar eigin vopnabúr á sjötta áratugnum og að við vildum ekki hafa herstöðvar í suðurhluta Danmerk- ur. Fyrirvararnir voru hins vegar engir þegar Græn- land, yfirfiug véla meö kjarnavo'pn og flotaheimsðkn- ir voru annars vegar." Úr forustugrein Politiken 5. september. Hillary stóð sig „Hillary Rodham Clinton reyndist einmitt vera sú vítamínsprauta sem þurfti á kvennaráðstefnuna í. Peking. Þar sem gestgjafarnir reyndu eftir mætti að kæfa alla umræðu þurftu konurnar leiðtoga sem var undir þaö búinn að berjast gegn höftunum og verja mannréttindi kvenna. Frú Clinton gerði hvort tveggja." Úr forustugrein New York Times 7. september.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.