Morgunblaðið - 03.06.2001, Blaðsíða 14

Morgunblaðið/Halldór B. Runólfsson
„Svipdagur“, frá 1999–2000, er með athyglisverðustu verkum Braga
Ásgeirssonar á sýningunni í Galleríi Fold.
BRAGI Ásgeirsson, listmálari og
gagnrýnandi, varð sjötugur þann
28. maí. Í tilefni af þeim tímamót-
um hefur honum verið boðið að
sýna á tveim stöðum samtímis, í
Galleríi Sævars Karls í Banka-
stræti og Gallerí Fold við Rauð-
arárstíg. Á fyrri staðnum eru þrett-
án verk, en í Fold eru þau hvorki
meira né minna en fjórir tugir.
Þetta er þó langt frá því að vera
met hjá Braga því árið 1980 hélt
hann einkasýningu á Kjarvalsstöð-
um og lagði þá allt húsið undir jafn-
mörg verk og dagarnir eru í árinu.
Trúlega er það Íslandsmet í fjölda
verka á einni einkasýningu.
Bragi fæddist í Reykjavík, árið
1931 og stundaði nám við Handíða-
og myndlistaskólann frá 1947 til
1950. Næstu tvö árin dvaldi hann
við framhaldsnám í Konunglegu
Akademíunni í Kaupmannahöfn, en
hélt þá til Osló til náms við Kon-
unglegu Akademíuna þar. Veturinn
1952 til 1953 dvaldi Bragi í Róm og
Flórens, en 1955 til 1956 var hann
aftur staddur í Kaupmannahöfn og
lagði þar stund á grafík við Kon-
unglegu Akademíuna. Vorið 1955
hélt Bragi fyrstu einkasýningu sína
í Listamannaskálanum við Kirkju-
stræti og ári síðar hélt hann einka-
sýningu í Kaupmannahöfn.
Árin 1958 til 1960 stundaði Bragi
enn framhaldsnám erlendis, nú í
München og 1960 hélt hann aftur
einkasýningu í Listamannaskálan-
um og enn, sex árum síðar. Þá tóku
við fimm einkasýningar í Norræna
húsinu og þrjár á Kjarvalsstöðum,
auk fjölda minni einkasýninga í
Reykjavík og úti á landi. Eru þá
ótaldar samsýningarnar heima og
erlendis sem borið hafa verk Braga
til Buenos Aires, New York og
Moskvu, svo fáein dæmi séu nefnd.
Braga hefur hlotnast ýmiss heið-
ur, svo sem dvalar- og námsstyrkir
á öllum Norðurlöndunum. Til dæm-
is fékk hann Edvard Munch-styrk-
inn árið 1977, og Bjartsýnisverð-
laun Brøste árið 1982. Árið
1978-1979 hlaut hann starfsstyrk
íslenska ríkisins og 1985 var hann
valinn Borgarlistamaður Reykja-
víkur. Frá 1966 hefur Bragi verið
listgagnrýnandi Morgunblaðsins og
sem slíkur ritað fjölda greina um
íslenska list, en einnig í íslensk og
erlend tímarit. Þá var Bragi kenn-
ari við Myndlista- og handíðaskóla
Íslands nær samfellt frá 1956 til
1996.
Þannig hefur Bragi átt afar far-
sælan feril á fjölmörgum ólíkum
sviðum myndlistar frá því hann
steig sín fyrstu spor á þeirri braut í
upphafi sjötta áratugarins. Af sýn-
ingunum tveim má ýmislegt ráða
um framvindu hans sem listmálara,
en auk þess hefur Bragi ætíð verið
mikilvirkur teiknari og svartlistar-
maður á ríflega fjörutíu ára löngum
ferli sínum. Það er ef til vill auð-
veldara að ráða í þróun Braga og
umfang listar hans út frá sýning-
unni í Gallerí Fold en hinni hjá
Sævari Karli, vegna þess að sú síð-
arnefnda er mun syrpukenndari,
með verkum af áþekkri gerð og
stærð.
Í Fold kennir með öðrum orðum
ýmissa grasa, allt frá geometrísk-
um verkum til fígúratífra, með við-
komu í ljóðrænni abstraktlist og
óformlegri. Sum verkin eru nær
mónókróm, eða einlit, en önnur eru
byggð á samsetningu ólíkra ein-
inga. Þá eru verk þar sem ríkuleg
áhersla er lögð á efniskennd miðl-
anna, eða fundið dót látið byggja
upp flötinn. Í þeim efnum var Bragi
frumkvöðull og átti glæsilegt skeið
sem rusllistamaður – junk artist –
einkum þegar saman fór hógvær
litanotkun og upplímt fjörudót.
Það virðist næsta augljóst að
Bragi er bestur þar sem hann er í
mestum og nánustum tengslum við
samtíma sinn. Það er hvorki sem
síðbúinn kúbisti eða reglufastur
hreinflatamálari sem hann lætur
mest að sér kveða, né heldur sem
fígúratífur listamaður. Nei, Bragi
er bestur þegar hann er sem frjáls-
astur og gleymir öllu því sem skól-
unin kenndi honum. Efniskönnunin
og frjálst pensilfarið – ferð án fyr-
irheits – í ljóðrænu myndunum lýs-
ir málara sem hefur alla burði til að
vera óhaminn og leikandi. Það vill
oft gleymast að Bragi er af sömu
kynslóð og Gerhard Richter og
Jasper Johns, eilítið yngri en Cy
Twombly og Yves heitinn Klein, en
örlítið eldri en Jim Dine.
Án of njörvaðrar áætlunar og of
sterkrar sjálfsvitundar verða til
verk í höndum Braga sem geisla af
fjöri og dirfsku, svo sem þegar
rauðmáluð, gagnsæ plata er límd á
rauðan grunn, eða ómengaðir frum-
litir dansa á hvítmáluðum fleti. Í
slíkum tilvikum verða pensilstrok-
urnar lifandi og leikandi svo verkið
öðlast margræða dýpt, einmitt
vegna þess að það er ekki alls kost-
ar til lykta leitt heldur látið haldast
opið í allar áttir. Einmitt það að
leiða hlutina ekki til lykta er meðal
þess sem gert hefur nútímalist áð-
urnefndra samferðarmanna Braga
svo ferska og fjörmikla.
Að sama skapi er Bragi vafasam-
astur þegar hann minnist um of
skólanna sem reyndu að drepa fjör
hans í dróma. Gleymum ekki ein-
kunninni sem Svavar heitinn
Guðnason gaf Akademíunni í Kaup-
mannahöfn. Rykfallnara apparati
hafði hann ekki kynnst nema ef
vera kunni skóli Fernand Léger í
París, sem hann sótti í eina viku
ásamt Nínu Tryggvadóttur, en
þoldi ekki við lengur. Sú trú
margra Íslendinga að sama tegund
handsals gilti á tuttugustu öldinni
og verið hafði við lýði í gildakerfi
gotneska tímans eða endurreisnar-
innar á síð-miðöldum – meistara-
lærlinga-kerfinu – varð til þess að
þeir fengu ofurtrú á ákveðinni
skólastefnu sem setti kúbismann í
öndvegi sem beinan arftaka got-
neska stílsins á Ítalíu. Franski mál-
arinn Albert Gleizes ímyndaði sér
til dæmis að hann væri arftaki Lor-
enzetti-bræðranna frá Siena á 14.
öld.
En allir sómakærir listamenn
vísuðu slíkri vegleysu á dyr. Mat-
isse hætti til dæmis með skólann
sinn eftir fjögur ár því honum
blöskraði ósjálfstæði nemenda
gagnvart sér og vildi ekki unga út
fleiri vasaútgáfum af eigin verkum
og Richard Mortensen var beinlínis
hryggur yfir sauðslegri fylgni nem-
enda sinna við sig þegar hann
starfaði sem prófessor við Akadem-
íuna í Kaupmannahöfn. Listaskólar
eru ekki til að móta nemendur
heldur veita þeim það veganesti
sem þeir þurfa til að marka sér eig-
in braut.
Sem betur fer rekur Bragi af sér
allt slíkt akademískt slyðruorð í
bestu myndum sínum, sem jafn-
framt eru í flokki hans nýjustu.
Hvort sem hann notar striga eða
olíuborið masónít sem undirstöðu
nær hann leikandi töktum með
skafinni áferð. Þar sem efnið fær
að anda og er ekki njörvað við
skreytikenndar stílfærslur bregður
hvarvetna fyrir þeim snertiflötum
við lífið og leiknina sem einkennir
bestu hliðar Braga.
Í Galleríi Sævars Karls má sjá
afgerandi áhrif expressjónískrar
abstraktlistar þeirra Rothko og
Newman á Braga. Ef til vill hvílir
syrpan á of stórum grunnflötum
því Bragi er mun evrópskari en svo
að hann þurfi á miklum stærðum að
halda. Ofurflekar henta honum alls
ekki vel. Tilfinningalega stendur
hann mun nær Klee, Fautrier,
Wols, Michaux og minni myndum
Fontana, en síðastnefndi listamað-
urinn er ef til vill sá málari sem
fyrst kemur upp í hugann þegar
spurt er hverjum Bragi sé andlega
skyldastur. Að vísu sker sig úr eitt
prýðisverk hjá Sævari sem minnir
sumpart á Poliakoff þótt efnistök
séu allt önnur, og sannar enn sem
fyrr að ljóðræn og ryþmísk ab-
straktlist hentar afmælisbarninu
best.
Syrpan gefur þó fögur fyrirheit
um framhald þar sem ýmsar pæl-
ingar hreiðra um sig á þrískiptum
fleti sem virðist spretta af dásam-
legu útsýninu yfir sundin úr há-
timbraðri vinnustofu Braga yfir
Laugarásnum. Í verkunum er mikil
hafræna og sólskin sem ávallt býr
yfir dulúð hins óendanlega svo sem
við þekkjum af verkum Turner og
Nolde. Þar sem þessi lágrétta
speglun ljóss og lita fer saman við
ríkulega efnisnotkun tekst Braga
að yfirvinna öll tregðulögmál sem
ógna ágæti hans sem málara. Hið
merkilega við syrpuna í Galleríi
Sævars Karls er hve sterkt hún vís-
ar til framtíðar. Enginn óþarfa
söknuður eftir horfinni formfræði
eða ónýtu skreyti íþyngir henni.
Svo virðist sem frá þessari syrpu
séu Braga allir vegir færir.
Tvöföld af-
mælissýning
MYNDLIST
G a l l e r í F o l d &
G a l l e r í S æ v a r s K a r l s
Til 14. júní í Gallerí Fold; og
21. júní í Galleríi Sævars Karls.
Opið daglega í Gallerí Fold frá
kl. 10–18; laugardaga frá kl. 10–17;
og sunnudaga frá kl. 14–17.
Opið á verslunartíma í
Galleríi Sævars Karls.
MÁLVERK & BLÖNDUÐ
TÆKNI
BRAGI ÁSGEIRSSON
„Apríl“, frá 2001, brýtur upp málverkasyrpu Braga í Galleríi Sævars Karls með óvenjulegum hætti.
Halldór Björn Runólfsson
LISTIR
14 SUNNUDAGUR 3. JÚNÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Við styrkjum spennandi
menningarviðburði
á Norðurlöndum
Nú er kominn tími til að sækja um styrki til norrænna menn-
ingarverkefna sem ná til minnst 3 Norðurlanda/
sjálfstjórnarsvæða.
Hafið samband við skrifstofu Norræna menningarsjóðsins
í Kaupmannahöfn til að fá upplýsingar, umsóknareyðublöð
eða leiðbeiningar.
Á vefsíðu sjóðsins má lesa um starf hans og eins hvaða
verkefni hafa hlotið styrk.
Pantið umsóknareyðublöð skriflega eða símleiðis, einnig
er hægt að sækja þau á vefsíðu sjóðsins. Umsóknir þurfa að
vera póststimplaðar í síðasta lagi 15. september 2001 til að
koma til greina við endanlega afgreiðslu þeirra í desember.
NORRÆNI
MENNINGARSJÓÐURINN
Store Strandstræde 18, DK-1255 København K, Danmark.
Sími: +45 33 96 02 00. Netfang: kulturfonden@nmr.dk
Veffang: www.nordiskkulturfond.dk