Morgunblaðið - 17.09.2002, Blaðsíða 27

Morgunblaðið - 17.09.2002, Blaðsíða 27
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 17. SEPTEMBER 2002 27 mjög eða ppvextin- m bjuggu mar fjár- efna segir börn for- n og sem erði síður a með litla mjög lítill dastöðu ninu ilvika hafi rlömb sín eldi til að 9% tilvika ða haldið eða lamið. og hrind- þolendur dans sem eða 54%. ekar, 67% geranda á kna. 18% erandann eiðan, en ðist þurfa fi hegðun tvöfaldri úlkunum, munar og s. gerenda rnin til að 7% sann- færðu þolanda og lofuðu 9% forrétt- indum eða gjöfum. Rúmur helming- ur gerenda talaði ekkert um það við barnið að ekki mætti segja frá þessu. „Gerandinn telur sig vera í það mikilli valdastöðu gagnvart þol- andanum að hann telur sig ekki einu sinni þurfa að tala um þetta. Hann treystir því að barnið segi ekki frá misnotkuninni í langflestum tilvik- um. Einnig er athyglisvert að þegar gerandinn beitir hótunum höfðar hann frekar til samvisku stúlknanna en er frekar með beinar hótanir í garð drengja,“ segir Hrefna. Sumir kljást við afleiðingar misnotkunar allt lífið Hrefna segir að þær tilfinningar sem geri vart við sig hjá börnum fyrst eftir misnotkunina, séu skömm, vanmáttur, hjálparleysi, sektarkennd, ótti, hræðsla og andúð. Eftir að fullorðinsaldri er náð og lengri tími líður frá atburðinum, verði til- finningar eins og reiði, andúð, hryggð, depurð og vonbrigði algengari hjá þolendum kynferðis- afbrota. Skömmin, sektarkenndin, vanmáttur, hjálparleysi, kvíði, ótti og hræðsla sé þó enn til staðar. Hrefna segir mismunandi hvaða afleiðingar misnotkunin hafi á þol- endur. Margir þolendur lifi góðu og fínu lífi og nýti sín úrræði vel, en aðrir burðist með þessa reynslu og kljáist við afleiðingar hennar allt líf- ið eða þar til þeir leita sér aðstoðar sérfræðinga. „Í rannsókninni kem- ur t.d. fram að fleiri hafa skilið í hópi þolenda en þeirra sem ekki hafa ver- ið misnotaðir. Menntunarstaðan er aðeins lægri hjá þolendum og færri þeirra búa við mjög eða frekar góða fjárhagsstöðu en þeir sem ekki voru misnotaðir. Miklu fleiri þolendur höfðu gert sjálfsvígstilraunir. 15% þolenda höfðu reynt að taka líf sitt en einungis 4% hinna. Þolendur lýsa því einnig að þeir eigi erfiðara með að mynda tengsl, bæði við konur og karla. Fleiri þolendur eiga í erfið- leikum í makasamskiptum sínum en hinir, eiga við kynlífsvanda að etja og andlega erfiðleika,“ segir Hrefna. Misnotkunin kærð í 4 tilfellum af 122 Einungis fjórir þolendur af 122 sögðu að misnotkunin sem þeir urðu fyrir hefði verið kærð til lögreglu. Aðeins einn svaraði því hvað hefði gerst í framhaldi af kærunni. Hann sagði að ákæruvaldið hefði fallið frá kæru. Enginn þessara gerenda var því dæmdur fyrir brot sín og enginn þolendanna fékk bætur. Hrefna segir að umræða um kynferðisglæpi hafi þó aukist til muna á síðustu ár- um og því megi gera ráð fyrir því að fjöldi kæra yrði meiri yrði rann- sóknin endurtekin eftir nokkur ár. Eins og áður kom fram sagði meirihluti, eða 60% þolenda, ekki frá misnotkuninni meðan á henni stóð eða strax eftir að henni lauk. Hjá flestum liðu 10 ár eða lengri tími þar til þeir sögðu einhverjum frá misnotkuninni. Fjórðungur svarenda sagðist ekki hafa þorað að segja frá en 17% áttuðu sig ekki á því að þetta mætti ekki. Þá fannst 17% skömmin of mikil og 12% fannst sökin vera sín. 11% treystu engum og 10% vissu ekki hvert þau áttu að snúa sér. Hrefna segir það einnig mjög al- varlegt hversu sjaldgæft það er að börn segi fagfólki af misnotkuninni, þ.e. kennara, hjúkrunarfræðingi, lækni, sálfræðingi, félagsráðgjafa eða öðrum sem starfa með börnum. Þetta sé sérstaklega alvarlegt þar sem svo algengt er að gerandinn tengist fjölskyldunni. Þurfum að taka á vandamálinu í heild Hrefna segir að ekki megi gleyma því hversu mikilvægt það sé að ger- endur fái einnig aðstoð við sín vandamál. „Þeir þurfa auðvitað að fá meðferð líka því annars halda þeir bara áfram uppteknum hætti. Ef við gerum ekkert nema fordæma mis- notkuninna tökum við þátt í því að halda þessu leyndu. Við verðum að opna umræðuna án þess að for- dæma þetta, því það er eitthvað að hjá einstaklingum sem gera svona,“ segir Hrefna. Hún bendir t.d. á að hópmeðferð hafi reynst vel hjá ung- um gerendum og að í Bandaríkjun- um séu menn t.d. dæmdir í meðferð. „Þetta er það stórt vandamál að ég sé ekki annað en að samfélagið þurfi að veita þessa þjónustu til þess að breyta þessu.“ Hrefna leggur áherslu á að lífið sé ekki ónýtt þótt maður hafi verið misnotaður í æsku. Nauðsynlegt sé að vinna úr vandamálunum og halda áfram að lifa. Markmiðið með rann- sókninni hafi verið að sýna stærð þolendahópsins og eðli misnotkun- arinnar þannig að samfélagið geti tekið ábyrgð á henni. „Það er svo oft talað um að þetta sé áreitni en ekki gróft ofbeldi. Ég á von á því að rann- sóknin geti sýnt fram á þessar af- leiðingar og hvað samfélagið gerir í raun lítið í þeim.“ Hún segir jákvætt hversu mikið umræðan hefur aukist um kyn- ferðislega misnotkun á undanförnum árum og aukið hefur verið við þjónustu þeirra barna sem lenda í þessu áfalli. „Það sem við eigum eftir að gera er að bæta við þjónustu fyrir þolendur til að vinna með afleiðing- arnar. Fólk þarf að takast á við þetta kannski á síðari stigum í lífinu og þá þjónustu vantar,“ segir Hrefna. slegri misnotkun gagnvart börnum á Íslandi er stúlka og tíundi engur hver stúlka og tíundi hver misnotkun fyrir 18 ára ald- fnu Ólafsdóttur félagsráð- sdóttur að hún vildi leggja rðarúrræði en nú er gert, g gerendur.       " # $      & & % "  !  "    % "  !*$ +   ! +$   &    $     (") *"+ ,"- +"- -". )*". )+"* ))", ("( +("( )"* ,"- ,"- ,"- )"/ +"- 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 *"- *"- (") ),"( *"- (") *."( *"- *"- ),"( ),"( 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ("/ *"/ ,"1 *") (") ).", )+"- )+"- ("/ +-", )"- ,"1 ,"1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ),,", 0 ),,", 0 ),,", 0 !  " # $   12     +   ! +$   & +*"1 **"- )/"( ))". ),"( ,"1 0 0 0 0 0 0 1"* **"* +,"1 +,"1 )+". 2"+ 0 0 0 0 0 0 +("- **"( )/"2 /"+ ),"+ 0 0 0 0 0 ),,", ),,", ),,",0 0 0  nina@mbl.is Kynferðis- brotamenn í öllum stéttum ÞEGAR Robert Mugabe,forseti Zimbabwe, fluttiræðu á leiðtogafundiSameinuðu þjóðanna um sjálf- bæra þróun, sem haldinn var í Jóhann- esarborg í S-Afríku fyrr í þessum mán- uði, klöppuðu margir innilega fyrir honum þegar hann ræddi um þá stefnu sína að taka land af hvítum bændum og úthluta því til blökkumanna. Ekki fór á milli mála að þessi stefna nýtur umtalsverðs fylgis í Afríku þrátt fyrir að hún hafi haft afar neikvæð áhrif á efna- hagslíf Zimbabwe. Krafa blökkumanna um aðgang að landi er alls ekki bundin við Zimbabwe. Víða í sunnanverðri Afríku er þessari kröfu haldið hátt á lofti þótt hvergi hafi verið gripið til þeirra aðferða sem Mu- gabe hefur gripið til. Að nokkru leyti má skýra aðgerðir Mugabe með pólitísku ástandi í landinu. Efnahagsástand í landinu hefur versnað í stjórnartíð hans og gagnrýni á hann heima fyrir hef- ur aukist. Margir íbúar Zimbabwe eru hins vegar ánægðir með þá stefnu að taka land af hvítum bændum og úthluta því til blökku- manna. Með þessu er Mugabe líka að nokkru leyti að beina athygl- inni frá öðrum vandamálum sem steðja að landsmönnum. Hvítir bændur í Namibíu beittir þvingunum Sam Nujoma, forseti Namibíu, hefur stutt stefnu Mugabe og hann gagnrýndi Breta og Evrópu- sambandið í ræðu sinni í Jóhann- esarborg fyrir að beita Zimbabwe efnahagsþvingunum. Nujoma hef- ur ekki tekið upp stefnu Mugabe í Namibíu, en hann hefur hins veg- ar beitt hvíta bændur í landinu vissum þvingunum. Nokkrir tugir hvítra bænda eiga jarðir í Nami- bíu en búa í Suður-Afríku. Nu- joma hefur sett lög í landinu sem gera það að verkum að þessir bændur verða annaðhvort að yf- irgefa jarðir sínar eða gerast rík- isborgarar í Namibíu. Þeir bænd- ur sem ekki hafa áhuga á að flytja til Namibíu fá greitt fyrir jarðir sínar í samræmi við matsverð, en matsverðið er langt undir raun- verði. Í S-Afríku eru aðstæður að sumu leyti svipaðar og í Zim- babwe að því leyti að stór hluti landsins er setinn af hvítum bændum. Mjög sterk krafa er meðal margra íbúa landsins um að landi verði úthlutað til land- lausra blökkumanna. Ekki staðið við loforð um úthlutun á landi í S-Afríku Þegar stjórn blökkumanna tók við völdum í S-Afríku árið 1994 gaf hún fyrirheit um að 30% af landi yrði úthlutað til blökku- manna á næstu fimm árum. Christopher John Williams, fram- kvæmdastjóri TRAC, sem eru samtök sem berjast fyrir hagsmunum sveitanna í Mpu- malanga-héraði í S- Afríku, segir að ekki hafi verið staðið við þetta loforð. Frá árinu 1994 til dags- ins í dag hafi aðeins innan við 2% af landi í Mpumalanga skipt um eignarhald. Landbúnaður er mikilvægasta at- vinnugrein héraðs- ins, en Williams seg- ir að nærri helmingur íbúanna sé landlaus. Um 150 þúsund búi á jörðum bænda án þess að eiga nokkurn rétt til landsins og um 1,7 millj- ónir búi á landi sem sé í eigu rík- isins. Williams segir að margvíslegur vandi skapist af þegar fólk á ekki landið sem það býr á. Fólkið um- gengst ekki landið með sama hætti og ef það ætti það sjálft. Það getur ekki tekið ákvarðanir til framtíðar vegna óvissunar um hvort það fái að búa áfram á land- inu. Ekki er ráðist í fjárfestingar og nýting fjármuna verður ekki eins og best verður á kosið. Þetta ástand er því hemill á nauðsyn- legar framfarir í lanbúnaði. Williams er mjög gagnrýninn á stjórnvöld í S-Afríku. Hann segir að allt of litlum fjármunum sé varið í að kaupa upp jarðir. Marg- ir hvítir bændur séu hins vegar tilbúnir til að selja jarðir sínar, m.a. vegna þess að ekki ríki sami stöðugleiki í s-afrískum landbún- aði eftir að stjórnvöld afnámu all- an opinberan stuðning við bænd- ur. Fjármagn, sem úthlutað sé til kaupa á landi, dugi hins vegar ekki nema til að kaupa 5–8 jarðir í Mpumalanga á ári. Gera kröfu til lands sem hvítir bændur tóku af þeim Williams segir að lagaflækjur hafi einnig átt sinn þátt í að tefja ákvarðanir á þessu sviði. Hann nefnir sem dæmi að árið 1933 var ákveðið að stækka Kruger-þjóð- garðinn, sem er stærsti og þekkt- asti þjóðgarður í S-Afríku. Blökkumenn sem bjuggu á svæð- inu voru fluttir á brott og komið fyrir á landi utan við garðinn. Blökkumennirnir fengu bréf frá breska konunginum um að þetta nýja land tilheyrði þeim um aldur og ævi. Um 1954 ákvað stjórn hvíta minnihlutans í S-Afríku hins vegar að úthluta þessu landi, sem blökkumennirnir höfðu fengið til eignar 20 árum áður, til fátækra hvítra bænda. Blökkumönnunum var aftur gert að taka sig upp og þeim var „sturtað“ á enn annað svæði eins og Williams kemst að orði. Núna gera afkomendur þess- ara blökkumanna kröfu um að þeir fái landið sem Bretakonung- ur hét þeim fyrir um hálfri öld. Þetta land er hins vegar gríð- arlega verðmætt og hvítu bænd- urnir sem þar búa eru að sjálf- sögðu ekki tilbúnir til að sleppa því. Williams segir að þetta dæmi sé eitt af mörgum. Land hafi verið tekið af blökkumönnum til afnota fyrir hvíta bændur, námavinnslu, iðnað eða aðra starfsemi. Ekki sé einfalt að snúa þróuninni við. Stjórnvöld hafi leitast við að bjóða blökkumönnum bætur eða útveg- að þeim land annars staðar en hann segir að úrbætur á þessu sviði gangi afar hægt. Reynslan af úthlutun á landi er misjöfn Ein af ástæðum þess að stjórn- völd í S-Afríku hafa farið sér hægar á þessu sviði en fyrirheit voru gefin um árið 1994 er sú að tilraunir með að úthluta landi hafa ekki alltaf gefist nægilega vel. Williams viðurkennir að mörg verkefni á þessu sviði hafi ekki gengið eins vel og vonast var eftir. Hann segir að ástæðan fyrir því sé ekki síst vanþekking. Það sé ekki nægilegt að láta blökkumenn fá land, það verði líka að kenna þeim að nýta það. Hann segir að nokkrir blökku- menn í Mpumalanga-héraði hafi lagt í verulega fjárfestingu við að rækta tómata á landi sem þeir fengu úthlutað. Þeir hafi hins vegar ekki gert sér grein fyrir að landið var áður notað til að rækta tóbak og að slíkt land er óhæft til ræktunar á tómöt- um. Hann segir að ef þessir menn hefðu fengið leiðbeiningar um ræktun hefði mátt koma í veg fyrir að þeir hefðu tapað á fjárfestingu sinni. Vaxandi óþolinmæði Williams segir að mikillar og vaxandi óþolinmæði gæti meðal landlausra íbúa Mpumalanga. Hann segir að ef stjórnvöld komi ekki til móts við réttmætar kröfur íbúa héraðsins sé ekki ólíklegt að það komi til óeirða. Hann segist þó ekki sjá fyrir að svipað ástand skapist í héraðinu og Zimbabwe, en telur t.d. að það geti komið til þess að íbúar sem búa á landi í eigu ríkisins taki það til sín án þess að leita lögformlegra leiða. „Við viljum fara að lögum en þol- inmæði fólks er takmörkunum háð,“ segir Williams. Landlausir íbúar Mpumalanga létu til sín taka meðan á fundi SÞ um sjálfbæra þróun stóð í Jó- hannesarborg. Fyrir fundinn efndu þeir til mótmæla við John Voster-lögreglustöðina í Jóhann- esarborg. Um 70 mótmælendur voru handteknir en látnir lausnir þremur dögum síðar. Samtök landlausra voru líka áberandi á mótmælafundi sem efnt var til 31. ágúst, en þá gengu þúsundir manna í gegnum Alex- andra-hverfið í Jóhannesarborg og að Sandton-hverfinu þar sem ráðstefna SÞ var haldin. Landlausir Afríku- búar krefjast lands Í Suður-Afríku er sterk krafa um að landi verði úthlutað til landlausra íbúa landsins, en stjórnvöld hafa ekki staðið við gefin loforð í þeim efnum. Egill Ólafsson kynnti sér kröfur landlausra íbúa í Mpumalanga-héraði um aðgang að landi. Christopher John Williams egol@mbl.is Morgunblaðið/Egill Landlausir íbúar Mpumalanga-héraðs í S-Afríku vöktu athygli á kröf- um sínum í mótmælagöngu sem farin var í tengslum við fund Samein- uðu þjóðanna um sjálfbæra þróun í Jóhannesarborg.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.