Morgunblaðið - 03.11.2003, Blaðsíða 26

26 MÁNUDAGUR 3. NÓVEMBER 2003 MORGUNBLAÐIÐ






 
 







BRÉF
TIL BLAÐSINS
Kringlunni 1 103 Reykjavík  Sími 569 1100
 Símbréf 569 1329  Netfang bref@mbl.is
Allt efni sem birtist í Morgunblaðinu og Lesbók er varðveitt í upplýsinga-
safni þess. Morgunblaðið áskilur sér rétt t i l að ráðstafa efninu þaðan, hvort
sem er með endurbirtingu eða á annan hátt. Þeir sem afhenda blaðinu efni
ti l birtingar teljast samþykkja þetta, ef ekki fylgir fyrirvari hér að lútandi.
FIMMTUDAGINN 2. október var
frétt í Morgunblaðinu um væntanlegt
Sjóminjasafn í Reykjavík. Því er ætl-
aður staður í gömlu frystihúsi, nánar
tiltekið frystihúsi
BÚR við Granda-
garð. Raunar
kemur fram í text-
anum að hér er
frekar verið að
hugsa um sjávar-
útvegssafn en
safn muna sem
tengjast útvegi.
Það er hið þarf-
asta mál og
ástæða til að óska safninu velfarnað-
ar. Þáttur sjávarútvegs í atvinnusögu
landsmanna hefur lengi verið van-
metinn og enn hefur ekki verið met-
inn sem skyldi þáttur hans í matvæla-
búskapnum.
Þessu safni er valinn staður á vett-
vangi, á miðju athafnasvæði fiskihafn-
ar sem um langan tíma var ein
stærsta verstöð landsins. Húsið ber í
sjálfu sér sögu umbyltinga í sjávar-
útvegi og allt um kring er iðandi líf
tengt útvegi sem vonandi heldur
áfram en hrekst ekki burt vegna ann-
arra umsvifa á hafnarsvæðinu.
Víða um land eru söfn um margs
konar muni og minjar um sjávarútveg
og eru mörg til sóma hvert á sínum
stað; vonandi tekur enginn illa upp þó
að Ísafjörður og Akranes séu nefnd í
því sambandi. Þessi söfn hafa þann
annmarka að þau eru byggð upp um
hluti, notkun þeirra og sögu. Þau hafa
enga burði til að rannsaka og sýna út-
gerðarsöguna sem slíka, þau eru ekki
gagnasöfn.
Íslensk söfn urðu flest til vegna
þess að að áhugamenn sáu að hlutir,
jafnvel úr nálægðri fortíð, voru að
eyðileggjast. Þau voru björgunarstarf
og oft varð að hafa hraðar hendur því
úreltir og óhagkvæmir hlutir glatast
fljótt. Þetta björgunarstarf var og er
ómetanlegt en rannsóknahlutverkið,
hluti lifandi safns orðið útundan. Elja
safnamanna eins og Þórðar Tómas-
sonar í Skógum er þó dæmi um
hvernig safn hluta og minja og rann-
sóknir á þeim þjóð- og atvinnuháttum
styðja og magna hvort annað upp.
Í upphafi vék ég að fyrirhuguðu
sjávarútvegssafni á Grandagarði, at-
vinnuvegasafni í virku umhverfi.
Hinn aðalatvinnuvegur landsins,
landbúnaður, sem skilja ber sem
hvaðeina sem tengist landsnytjum, er
einnig án heildstæðs safns. Urmull
muna frá eldri búskaparháttum er á
söfnum landsins og rannsóknir á bún-
aðarháttum landsmanna frá upphafi
eru mun meiri en sjávarútvegs. Þess-
ir búskaparhættir eru orðnir fjarlæg-
ir flestum landsmönnum en eru for-
senda skilnings á sögu og menningu
Íslendinga. Rannsóknasafn íslensks
landbúnaðar er þessvegna ekki einka-
mál landbúnaðarins heldur hefur það
miklu almennari skírskotun.
Eins og rökrétt er að sjávarútvegs-
safn Íslendinga sé í gömlu frystihúsi
sem var tækniundur á sínum tíma,
með skarkala og slorlykt fiskihafnar
utan dyra er eðlilegt að landbúnaðar-
safni Íslands verði fundinn viðeigandi
staður.
Árin 1928–29 var byggt fjós og
hlaða á Hvanneyri, mikil framkvæmd
á þeim tíma, og líkt og Korpúlfsstaða-
fjósið langt á undan samtíð sinni að
gerð og búnaði. Fjósið á Hvanneyri
var teiknað af Guðjóni Samúelssyni
og fellt að öðrum staðarhúsum. Í 70 ár
hefur það gegnt hlutverki sínu með
sóma en því er að ljúka því á komandi
vori flytjast Hvanneyrarkýrnar í nýtt
fjós. Og hvað á þá að gera við hið
gamla? Margt hefur verið nefnt en
mér finnst margt mæla með því að ör-
lög þess verði hliðstæð BÚR-hússins
á Grandagarði, í því rísi og þróist
Landbúnaðarsafn Íslands. Í fjósinu
sjálfu verði lifandi sýningar, gagna-
safn og rannsóknaaðstaða. Haughús-
ið er ákjósanlegur staður fyrir
geymslur og þar, í gluggaleysinu,
mætti holdgera myrkrið og kuldann
sem fólk og fénaður bjó við, í hlöðunni
er rými fyrir geymslur og sýningar
útiverka og það sem eðlilegt er að
sýna í rúmgóðu óhituðu húsnæði.
En það er ekki bara að þarna sé
verðugt húsnæði. Staðurinn sem slík-
ur býður upp á margt, á Hvanneyri er
landbúnaðarháskóli með fagbóka-
safni, kennslu og rannsóknum í hvers
kyns landnytjum, fyrir er á staðnum
búvélasafn, sem hefur eðli málsins
samkvæmt einkum sinnt tækniþróun
frá upphafi tæknialdar, á Hvanneyri
er hið stórmerka safn Tómasar
Helgasonar og Vigdísar Björnsdóttur
með hvers kyns prentgögn sem tengj-
ast landbúnaði, í næsta nágrenni er
gott byggðasafn og í Reykholti er
stofnun í miðaldafræðum, en atvinnu-
og menningarsaga er órofa heild.
Hvanneyri er í miðju landbúnaðar-
héraði og með nútímakúabúskap utan
við gluggana og myndarlegt fjárbú á
Hesti steinsnar frá. Það er hæfilega
langt frá Reykjavíkursvæðinu fyrir
öll skólastig til að sækja sér fræðslu
um gamla búskapar- og lifnaðarhætti
en geta um leið kynnt sér nútímaland-
búnað. Landbúnaðarsafn í gamla fjós-
inu á Hvanneyri verður þannig brú
milli fortíðar og nútíðar.
RÍKHARÐ BRYNJÓLFSSON,
Hvanneyri.
Söfn með
„réttri lykt“
Frá Ríkharð Brynjólfssyni
Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri.
Ríkharð
Brynjólfsson