Pressan - 02.09.1993, Blaðsíða 10

Pressan - 02.09.1993, Blaðsíða 10
-+ 10 PRESSAN Fimmtudagurinn 2. september 1993 Stærstu lögbýlin fó allt aö hólfri milljón króna í beinar peningagreiðslur ALÞINGISMENN TRYGGJA SJALFUM SER BEINGREIÐSLUR Landbúnadarkerfið lítur á framleiðslukvóta hvers lögbýlis sem einkamál bænda ogneitar að gefa upplýsingar '• Með umdeildum búvörusamningi, sem gildir fram á mitt ár 1998, var tekið upp greiðslumark í stað fullvirð- isréttar. Samhliða því var fallið frá niðurgreiðslum úr ríkissjóði við sölu og í staðinn fá bændur beinar pen- ingagreiðslur á framleiðslustigi. Þessar greiðslur geta numið ;illt að hálfri milljón króna mánaðarlega á stærstu býlin. Bændahöfðingjarnir á Alþingi sam- þykktu þessar greiðslur á þingi og fá því beingreiðslur frá ríkinu, ofan á 250 þúsund króna mánaðarlaun sem alþingismenn. Framleiðsluráð landbúnaðarins heldur lista yfir framleiðslukvóta hvers lögbýlis en neitar að gefa hann upp þar sem þeir líta á framleiðslukvóta býlis sem einkamál bændanna. Páll Pétursson á Höllustöðum Á Höllustöðum er talsverður búskapur þótt nokkuð hafi dregið úr honum á seinni árum með almennum niðurskurði. Nú eru þar um 400 ærgildi í sauðfé og mjólkurframleiðslan er um 50 þúsund lítrar árlega. Það eru 174 mjólkurlítrar í ær- gildi og því lætur nærri að búið hafi um 690 ærgildi, 400 í sauðfé og 290 ærgildisafurðir í mjólk- urframleiðslu. Mánaðarlegar beingreiðslur af því eru 230 þús- und krónur eða nokkru meira en í meðalbúi Það verður hins vegar að hafa í huga að á Höllustöðum hefur um langt skeið verið rekið fé- lagsbú. Páll Pétursson rak búið áður sjálfur í félagi við foreldra sína en nú er það dóttir hans, Kristín Pálsdóttir, og tengda- sonur sem eiga helming búsins á móti honum. Formlega er því hlutur Páls einungis 50 prósent og að auki sjá dóttir hans og tengdasonur að mestu um reksturinn. Beingreiðslurnar koma því væntanlega að mestu í þeirra hlut Páll hefur setið á Al- þingi í tvo áratugi en þess má geta að árið 1974, þegar Páll fór fyrst á þing, var búið um 800 ærgildi í sauðfé og um 70 þús- und lítrar af mjólk. Egill Jónsson á Seljavöllum Annar stórbóndi á Alþingi er Egill Jónsson á Seljavöllum. Á Seljavöllum er töluverð mjólk- urframleiðsla eða um 100 þús- und lítrar á ári. í ærgildisafurð- um eru það um 580 ærgildi og að meðtöldum 80 ærgildum í sauðfé er þetta því nálægt 660 ærgfldisafurðum. I beingreiðsl- um gerir það um 230 þúsund krónur mánaðarlega eða nærri 2,8 milljónum króna á ári. Þess má geta að fyrir utan sauðfénað og mjólkurframleiðslu er á Seljavöllum talsverð nautakjöts- framleiðsla og mikil og öflug kartöflurækt. Sá rekstur er þó ekki inni í greiðslumarkinu og engar beingreiðslur honum tengdar. Eins og á Höllustöðum eru Seljavellir reknir sem félagsbú og hafa verið reknir sem slíkir frá 1980. Fyrir þann tíma var búið að fullu í eigu Egils. Egill á þriðjung í búinu á móti sonum sínum, Hjalta Egilssyni og Ei- ríki Egilssyni. Eðli málsins sam- kvæmt sjá þeir að mestu um reksturinn þótt formlega eigi Egill Jónsson þriðjung í búinu á Seljavöllum. JóhannesGeirSig- urgeirsson á Ong- ulsstöðum III Jóhannes Geir Sigurgeirs- son, þingmaður Framsóknar- flokksins í Norðurlandskjör- dæmi eystra, ólst upp á Önguls- stöðum og hefur verið bóndi þar frá 1975. Þar er talsverð mjólkurframleiðsla eða 110 þúsund lítrar á ári, sem gerir 632 ærgildi. Að auki hefur býlið 50 ærgildi og því miðast greiðslumark þess við 682 ær- gildi. Beinar greiðslur úr ríkis- sjóði nema því ríflega 240 þús- und krónum mánaðarlega eða nærri 3 milljónum króna á ári. Öngulsstaðir eru sameignarbú í eigu Jóhannesar og dóttur hans og tengdasonar. Dóttir hans, Sveina Björk Jóhannesdóttir, og Gunnar Valur Eyþórsson sjá að mestu um reksrur búsins. Aðrir bændahöfðingjar Þrír aðrir alþingismenn eru með nokkurn búskap, Pálmi Jónsson á Akri, Eggert Haukdal á Bergþórshvoli og Jón Helga- son á Seglbúðum. Pálmi er fæddur og uppalinn á Akri og hefur verið bóndi þar frá 1953. Þar varð að skera sauðfé vegna riðu og því er lítill búskapur þar um þessar mundir. Síðastliðið haust hófst þó sauðfjárbúskapur að nýju og eru þar nú um 100 ærgildi, sem gefa ríflega 30 þús- und krónur í beingreiðslur mánaðarlega. Þegar og ef búið nær þeirri stærð sem það hefur rétt á, sem er nálægt 300 ærgild- um, verða beingreiðslurnar hins vegar nálægt 100 þúsund krón- um mánaðarlega. Að Bergþórshvoli er Eggert Haukdal aðallega með kálfa- og hrossabúskap, auk 150 ærgilda sem gefa 50 þúsund krónur í beingreiðslur á mánuði eða 600 þúsund á ári. Á Seglbúðum í Landbroti hefur einnig verið nokkur bú- skapur en Jón Helgason fæddist þar og hefur verið bóndi á Segl- búðum frá 1959. Ekki fékkst það staðfest, en talið er að á Seglbúðum séu á annað hundr- að ærgildi sem gefa nálægt 50 þúsund krónum í beingreiðslur mánaðarlega. Þingmennirnir sem hér um ræðir fá allir þingfararkaup, sem er 178 þúsund krónur á mán- uði. Ofan á það leggst húsa- leigustyrkur, sem er 40 þúsund krónur á mánuði, og bílastyrk- ur, 32 þúsund krónur. Samtals gerir þetta 250 þúsund krónur, auk annara hlunninda, sími og blöð eru greidd og sum nefnd- arstörf eru launuð. Stórbýli með nærri hárfia millión króna mánaðanega Bændahöfðingjarnir á Al- þingi eru nú samt sem áður langt frá því að vera á stærstu býlum landsins. Á landinu eru samtals 24 bú sem hafa yfir 1.100 ærgjldi, eða að meðaltali 1.235 ærgildi hvert þeirra. Þessi 24 stærstu bú fá því að meðaltali 415 þúsund krónur í bein- greiðslur og þau allra stærstu eru væntanlega með nálægt hálfri milljón króna á mánuði í beingreiðslur. Af þessum 24 stærstu búum landsins er ekkert þeirra hreint sauðfjárbú, 11 þeirra eru hrein mjólkurbú, en 13 eru blönduð mjólkur- og sauðfjárbú. Beingreiðslurístað niðurgreiðslna Með undirritun búvöru- samningsins í mars 1991 var ákveðið að taka upp greiðslu- mark í stað fullvirðisréttarkerfis- ins svonefhda. Jafnframt var ákveðið að falla frá niðurgreiðsl- um á heildsöluverði búvara en taka í staðinn upp beinar greiðslur til bænda sem eiga að nema helmingi af kostnaði þeirra við framleiðslu á kinda- kjöti og mjólk. Greiðslumarkið er mælt í ærgildisafurðum og þannig er eitt ærgildi 174 lítrar af mjólk eða 18,2 kíló af kinda- kjöti. Eins og áður segir eru þessar beinu greiðslur í raun það sem áður var nefht niðurgreiðslur. Nú fá bændur beinar greiðslur frá ríkinu fyrir framleiðsluna en fá jafnframt minna frá afurða- stöðvunum. Áður fengu bænd- urnir fullt verð hjá afurðastöðv- unum en ríkið sá síðan um að niðurgreiða kjötið áður en það var selt. Fjáraustur ríkisins hefur því verið færður af heildsölustig- inu yfir á framleiðslustigið. Beinar greiðslur til bænda nema 25 krónum á hvern ein- asta mjólkurlítra, sem út úr búð er seldur á 66 krónur. í kinda- kfötí fara 205 krónur að meðal- tali af hverju kílói í beingreiðslur frá ríkinu. I landinu er samtals yfir 1 milljón ærgildisafurða í mjólk og sauðfé, en það gerir nærri 4.200 milljónir króna í beingreiðslur árlega. Hinn um- deildi búvörusamningur gildir frá 1. september 1992 til 31. ág- úst 1998. Kvóti bænda er einkamál þeirra! „Ertu vitlaus maður, lista með persónulegum upplýsing- um - - nei," voru svörin sem blaðamaður fékk frá Jóni Ragn- ari Björnssyni, aðstoðarfram- kvæmdastjóra Framleiðsluráðs landbúnaðarins, þegar beðið var um lista með greiðslumarki lög- býia í landinu. Framleiðsluráðið heldur lista þar sem ekkert ann- að en greiðslumark hvers lög- býlis kemur ffam, en það er í raun aðeins sá kvóti sem lögbýl- ið hefur yfir að ráða og er því sambærilegur við kvótalistann í sjávarútveginum sem allir hafa aðgang að. Þetta greiðslumark segir til um framleiðslurétt lög- býianna og býiin fá greitt frá rík- inu í samræmi við það. Það skal tekið fram að greiðslumark miðast við lögbýli en ekki ein- staka bændur. Engu að síður lít- ur landbúnaðarkerfið á þetta sem persónulegar upplýsingar og hefur fulltingi tölvunefhdar í því máli. Sömu svör fengust hjá Gísla Karlssyni, ffamkvæmda- stjóra Framleiðsluráðsins, Helgu Guðrúnu Jónasdóttur hjá Upplýsingaþjónustu land- búnaðarins og hjá landbúnað- arráðuneytinu. — Sá fram- leiðsluréttur sem lögbýlin fá frá ríkinu er persónulegt einkamál bændanna.________________ Pálmi Jónasson PÁLL PÉTURSSON Höllustaðabúið fær um 230 þúsund krónur mánaðarlega í beingreiðslur frá ríkinu eða ríflega 2,7 milljónir árlega. EGILL JÓNSSON Búið á Seljavöllum fær yfir 230 þúsund krónur mánaðarlega í beingreiðslur eða nærri 2,8 iiiilljóuir árlega. JÓHANNES GEIR SlGURGEIRSSON Búið á Öngulsstöðum fær um 240 þúsuncl krónur mánaðarlega í beingreiðslur eða ríflega 2,9 milljónir árlega. JÓN HELGASON Á Seglbúðum eru á annað hundruð ærgildi sem gefa nálægt f immtíu þúsund krónur mánaðarlega í beingreiðslur. EGGERT HAUKDAL Á Bergþórshvoli eru um 150 ærgilsi sem gefa 50 þúsund krónur inánaðar lega í beingreiðslur. PÁLMIJÓNSSON A Akri varð að skera vegna ríðu og því er hann einungis með um 100 ærgildi sem gefa nálægt 30 þúsund krónur í beingreiðslur. Með 300 ærgildi f engi búið um 100 þúsund krónur. if

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.