Heimilistíminn - 15.02.1979, Blaðsíða 8

Heimilistíminn - 15.02.1979, Blaðsíða 8
Fyrri grein FRAMFARIR í SIGLINGUM OG LANDSÞEKKINGU Á 18. ÖLD Það sem háði siglingum mest á miðöld- um var hveallarstaösetningar á sigling- arleiöum voru óvissar. Þegar skip lagði upp frá bog í Noregi til dæmis Björgvin, og ætlaði til Vestíjarða, áttu siglingarmenn alveg eins von á því, að þeir lentu á Austfjörðum eöa fyrir norðan land. Þar að auki voru hafvillur tiðar og öryggisleysi í siglingum almennt. Á 15. öld varð mikil breyting á þessu og ný sigl- ingatækni kom til sögunnar og gerði allar úthafsiglingar öruggari, og eftir fund Vesturheims urðu hér stórbreytingar á, og þróunin varð ör og föst. Siglingar til fslands urðu langtum öruggari á 15. öld, og brutu Englendingar og Þjóðverjar veldi ílorðmanna og Is- lendinga á bak aftur á norðanverðu Atlantshafi og um Dumbshaf. Einveldi þeirra varð tokið á siglingarleiðum þess- ara hafa, en það haföi staðið frá upphafi miðalda,og hafði geysilega þýðingu fyrir sögu og menningu þessara þjófta, og landahindi mikla og viðtæka þekkingu á norðurhöfum. Eftir að svartidauði geisaði í Norður- heimi um miðbik 14. aldar, dró mjög úr þörfinrii fyrir fisk, og skreið, sökum fólks- fækkunar af völdum pestarinnar. Björgvinjarkaupmenn, voru aðalut- flytjendur skreiðar til Hansaborganna, og höfðu yfir pestina keypt talsvert af skreið frá fslandi, þörfnuðust ekki lengur islenskrar skreiðar, sökum þes að norski markaðurinn uppfyllti þarfirnar. Þetta varð kaupmannaveldi Björgvinjar mjög hagkvæmt, að þurfa ekki lengur aö leggja i áhættusamar siglingar til Islands eftir skreið. En með þessum breyttu viðhorf- um losnaöi Island mjög úr sambandi við Noreg. En ekki liðu langar stundir, þar til Hansakaupmenn þörfnuðust á nýjan leik skreiðar frá Islandi ogfiskjar af Islands- miöum. Evrópa reis úr öskusto svartadauða endurnærð og sterk, þó það tæki nokkurn tima, eftir hinn mikla mannfelli pestar- innar. Það tók talsverðan tlma að koma viðskiptum, verslun og fiskveiðum á tit- hafinu i samt horf. Aldrei fyrr i sögu sinni, varð islenska þjóöin jafnafskekkt og af vegi ibúa Noröurlanda og á 14. öld. Þetta hafði geysilega þýöingu fyrir menningu okkar og sögu. Þysk áhrif er streymdu um Norðurlönd i' þennan mund. Jafnt I máli og bókmenntum, náðu ekki til tslands. Mál okkar og tunga helst hrein og skir, jafht í töluðu, rituðu og bókfestu máli. Hingað bárust ensk áhrif og jafnvel frönsk í skáldskap og menntum. Enskan var ólik Islenskunni, svo ólik, að áhrifa ægtti llttá mál okkar. En þvl meiri urðu áhrifin i bókmenntum og öðrum listum, jafnvel myndræn endurreisnarstefna varð I kveðskap, og urðu traust og föst í landinu. En athugum fleira. Hansakaupmenn fóru brátt að keppa við Englendinga um yfirráðin á hafinu, fyrst I stað á Norðursjó, en slðar um fiski- veiðará úthafinu, Atlantshafinu. Úthafið I vidd sinni og auði i fiskveiöum, varð svið þessara þjóöa í auknum mæli er Hða tók á 14. og 15. öldina. Englendingar urðu heimagangar I aöal- verstöövum á Islandi, keyptu þar fisk og skreið, rökuðu samanauði, og Islendingar græddu lika á viðskiptum við þá.ogsenni- tegter, að íslenska þjoðin hafi aldrei verið jafn auðug og jafn mikil velmegun I land- inu og á þessum öldum. Rikismenn A Islandi riðu um héruð með miklu sveinaliði, tygjaðir glitrandi erlendum herklæðum og vopnum. Aröur af nýjum afrakstri lénsfyrirkomulags miöalda streymdi inn I landið eftir lög- málum viðskipta erlendrar verslunar og samningum við erlenda aöila. En þetta skípulag varð i skjótri svipan littaðviljaog ætlunum dönsku Aldinborg- arkonunganna, er komnir voru til valda I Danmörku. Hollustu umboðsmenn þeirra á Islandi, vildu sitja einir að krásunum, bola öörum þjóöum frá ströndum Islands og koma á skipulagi, er tryggBi þeim föst og ákveðin tök á verslun og viðskiptum landsins. Einokunin varð ávöxtur þessar- ar stefnu. MeB einokunínní hófst eitt mesta kyrr- stöðu og hörmungartlmabil í islenskri sögu. Stór afturför varB i viðskiptum og verskin landsmanna. Engar framfarir I siglingum, sömu gömlu skipin komu til landsins ár eftir ár, engin nýjung I ls- landssiglingum öld eftir öld. Breyting á þessusviði varð ekki fyrr en tók aö roða fyrir nýjum degi I viðskipta- og verslun- armálum þjóöarinnar, að fariö var aö undirbúa nutimasiglingar til Islands. 8

x

Heimilistíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimilistíminn
https://timarit.is/publication/304

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.