Fréttablaðið - 06.05.2004, Blaðsíða 10

10 6. maí 2004 FIMMTUDAGUR
HEIÐARLEGAR KOSNINGAR
Ekki kaupa atkvæði, ekki uppnefna fólk og
ekki láta myrða aðra frambjóðendur er
meðal tíu boðorða fyrir komandi kosning-
ar á Filippseyjum. Boðorðin voru tekin
saman af ýmsum trúarhópum og öðrum
félögum sem vilja sanngjarna og heiðar-
lega kosningabaráttu, lausa við ofbeldi.
Takmörkun tjáningarfrelsis
hættuleg lýðræðinu
Fjölmiðlalögin verða einsdæmi í heiminum ef þau ná fram að ganga. Þau munu draga úr fjöl-
breytni á fjölmiðlamarkaði á Íslandi og brjóta í bága við tjáningarfrelsi. Nefnd um eignarhald á
fjölmiðlum mistúlkaði tilmæli Evrópuráðs.
FJÖLMIÐLALÖG „Leggja þyrfti niður all-
ar stærstu sjónvarpsstöðvar í Evr-
ópu og Bandaríkjunum ef lög í lík-
ingu við frumvarp um lög um eignar-
hald á fjölmiðlum giltu í öðrum lönd-
um,“ segir Floyd Abrams, þekktur
bandarískur sérfræðingur í fjöl-
miðlarétti og talsmaður tjáningar-
frelsis.
„Fjölmiðlalögin verða einsdæmi í
öllum heiminum ef þau ná fram að
ganga. Hvergi annars staðar ríkja
jafn miklar takmarkanir á eignar-
haldi fjölmiðla og frumvarpið gerir
ráð fyrir. Hvergi í Evrópu ríkja tak-
markanir á því hvaða fyrirtæki eða
einstaklingar geti átt í ljósvakamiðl-
um. Þetta veldur mér áhyggjum,“
segir hann.
Abrams bendir jafnframt á að yf-
irlýst takmark með lögunum sé að
auka fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði.
„Ég set spurningamerki við þetta.
Af því sem ég hef heyrt og kynnt
mér um fjölmiðlamarkaðinn hér á
landi bendir allt til þess að í stað
þess að boðið verði upp á tvær al-
hliða sjónvarpsstöðvar verði einung-
is ein eftir ef lögin verða samþykkt,“
segir hann.
Það muni gerast vegna þess að
ekkert bendir til þess að neinn muni
vilja koma inn á íslenska sjónvarps-
markaðinn í hinu nýju lagaumhverfi.
„Þar að auki, ef einhver vildi
hugsanlega reka sjónvarpsstöð er
ekki þar með sagt að sá hinn sami
standi sig betur í því að uppfylla
skilyrði um fjölbreytni en þeir sem
nú eru í fjölmiðlarekstri,“ segir
Abrams.
Belginn Filip van Elsen, sérfræð-
ingur í fjölmiðlarétti, tekur undir
þetta. Hann segir að lögin muni hafa
það í för með sér að enginn muni
fjárfesta í íslenskum fjölmiðlum.
„Ég las það á opinberri heimasíðu
um Ísland áður en ég koma að Ísland
byði upp á umhverfi sem væri er-
lendum fjárfestum í hag. Ef lögin ná
fram að ganga verður að breyta
þessari fullyrðingu,“ segir van El-
sen.
Brot á tjáningarfrelsi
Abrams segir það augljóst að lög-
in beinist gegn einni samsteypu. Það
sé klárlega brot á lögum um tjáning-
arfrelsi.
„Stjórnvöldum leyfist ekki að
þagga niður í fólki og knésetja fyrir-
tæki einungis vegna þess að stjórn-
völd eiga í deilum við þessi fyrir-
tæki eða mislíkar þau,“ segir hann.
Hann segir að frumvarpið kalli
fram varnaðarorð sem risti djúpt í
öllum lýðræðisþjóðfélögum: „Ekk-
ert er hættulegra lýðræðisþjóðfé-
lagi en að byggja ákvörðun um hver
megi tjá sig á pólitískum, hug-
myndafræðilegum eða persónuleg-
um ástæðum,“ segir hann.
Abrams segir jafnframt að ein-
ungis megi samþykkja lög sem tak-
marki málfrelsi, líkt og frumvarpið
sannarlega geri, sé það tryggt að
markmiðinu með þeim verði náð.
„Í þessu tilfelli er markmiðið að
tryggja frelsi og fjölbreytni í fjöl-
miðlun. Ég er sannfærður um að
lögin munu leiða til hins andstæða,“
segir hann.
Nefnd mistúlkaði tilmæli
Evrópuráðs
Van Elsen segir að tilmæli Evr-
ópuráðsins hefðu verið mistúlkuð í
skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum.
„Evrópuráðið hefur ekki gefið út
neinar tilskipanir um að takmarka
beri eignarhald á fjölmiðlum á Ís-
landi. Ráðið tekur skýrt fram að
hafa verði í huga stærð markaðarins
þegar sett eru lög um eignarhald,“
sagði van Elsen.
„Markmiðið með lögum um eign-
arhald í stærri ríkjum er annað en
það sem á við á Íslandi eða í Belgíu.
Í stærri ríkjum er eftirspurn eftir
útvarpsleyfum langt umfram fjölda
leyfa í umferð. Hér á landi er ekki
um slíka eftirspurn að ræða og ef of
strangar takmarkanir verða settar
um útvarpsleyfi gæti farið svo að
enginn sækti um. Lögin gætu því
haft það í för með sér að fjölbreytni
á fjölmiðlamarkaði minnkaði í stað
þess að aukast,“ segir hann.
„Hér er verið að leika sér með
grundvallaratriði lýðræðis. Ég vona
að það verði ekki raunin að lög verði
samþykkt sem draga munu úr sam-
keppni á fjölmiðlamarkaði og
minnka fjölbreytni. Ef þörf er á að
setja lög um fjölmiðla ætti að skoða
aðrar leiðir, og skoða þær vel, áður
en nokkur lög verða samþykkt,“
segir van Elsen. ■
FJÖLMIÐLALÖG Floyd Abrams er
lögmaður hjá Cahill Gordon &
Reindel í New York og gisti-
prófessor við fjölmiðladeild Col-
umbia háskóla. Hann er ötull verj-
andi málfrelsis í Bandaríkjunum
og hefur verið lögmaður New
York Times,
ABC, NBC,
CBS, CNN og
fleiri fjöl-
miðla. Hann
hefur flutt
fjölda mála
fyrir Hæsta-
rétti Banda-
ríkjanna en
þeirra á meðal
eru mikilvæg
mál sem snúast um málfrelsisá-
kvæði Bandarísku stjórnarskrár-
innar. Meðal annars var hann að-
stoðar-málflutningsmaður New
York Times í Pentagon-mála-
ferlunum.
Hann lauk laganámi frá Corn-
ell háskóla og
framhaldsnámi
í lögum frá
Yale.
Hann hefur
hlotið frelsis-
verðlaunin An-
vil of Freedom
Award fyrir
baráttu sína í
þágu málfrels-
is. ■
FJÖLMIÐLALÖG „Það sem fram kom
á fundinum hjá erlendu sérfræð-
ingunum styrkti mín sjónarmið
að öllu leyti. Frumvarpið um
eignarhald á fjölmiðlum þarfn-
ast verulegra breytinga,“ segir
Kristinn H. Gunnarsson, þing-
maður Framsóknarflokksins.
„Það var mjög athyglisvert að
heyra yfirferðina á samþykkt
Evrópuráðsins og hvernig álykt-
arnirnar eru í raun öðruvísi en
túlkað hefur verið. Frumvarpið
er í engu samræmi við eðlileg
sjónarmið sem eiga að gilda um
löggjöf á sviði tjáningarfrelsis.
Meðalhófs hefur ekki verið
gætt,“ segir hann.
Hann vonast til þess að sjón-
armiðin og röksemdirnar sem
settar voru fram styrki þing-
menn í því að fallast á breyting-
ar á frumvarpinu.
„Allir þingmenn hljóta að telja
það eðlilegt að hlusta á rök þess-
arra manna og þau sjónarmið
sem þeir setja fram. Það er auð-
vitað forsenda fyrir því að um-
ræða fari fram um mál, bara al-
mennt, að taka mark á staðreynd-
um, ekki síst í málum sem þess-
um,“ segir Kristinn.
Aðspurður segist Kristinn
ekki hafa fundist það eðlilegt að
meirhluti allsherjarnefndar vís-
aði frá tilmælum stjórnarand-
stöðunnar um að leita eftir al-
þjóðlegu áliti á frumvarpinu.
„Mér hefði fundist eðlilegt, af
því að málið er rökstutt með vís-
an til samþykktar Evrópuráðsins,
að afla álits manna þar og fá það-
an upplýsingar um þessi mál áður
en gengið er frá löggjöf. Í svona
löggjöf á að gefa sér tíma til und-
irbúnings. Það tekur yfirleitt eitt
til tvö ár að undirbúa löggjöf af
þessu tagi.“ segir Kristinn. ■
Óttast að
dópvitni
verði myrt
– hefur þú séð DV í dag?
Úr Stjórnarskrá
lýðveldisins Íslands:
73. gr. Allir eru frjálsir skoð-
ana sinna og sannfæringar.
Hver maður á rétt á að
láta í ljós hugsanir sínar, en
ábyrgjast verður hann þær
fyrir dómi. Ritskoðun og aðr-
ar sambærilegar tálmanir á
tjáningarfrelsi má aldrei í
lög leiða.
Tjáningarfrelsi má aðeins
setja skorður með lögum í
þágu allsherjarreglu eða ör-
yggis ríkisins, til verndar
heilsu eða siðgæði manna eða
vegna réttinda eða mannorðs
annarra, enda teljist þær
nauðsynlegar og samrýmist
lýðræðishefðum.
Úr Mannréttinda-
sáttmála Evrópu:
10. gr. Tjáningarfrelsi.
1. Sérhver maður á rétt til
tjáningarfrelsis. Sá réttur
skal einnig ná yfir frelsi til
að hafa skoðanir, taka við og
skila áfram upplýsingum og
hugmyndum heima og er-
lendis án afskipta stjórn-
valda. Ákvæði þessarar
greinar skulu eigi hindra ríki
í að gera útvarps-, sjónvarps-
og kvikmyndafyrirtækjum
að starfa aðeins samkvæmt
sérstöku leyfi.
2. Þar sem af réttindum
þessum leiðir skyldur og
ábyrgð er heimilt að þau séu
háð þeim formsreglum, skil-
yrðum, takmörkunum eða
viðurlögum sem lög mæla
fyrir um og nauðsyn ber til í
lýðræðislegu þjóðfélagi
vegna þjóðaröryggis, land-
varna eða almannaheilla, til
þess að firra glundroða eða
glæpum, til verndar heilsu
eða siðgæði manna, mann-
orði eða réttindum og til þess
að koma í veg fyrir uppljóstr-
an trúnaðarmála eða til þess
að tryggja vald og óhlut-
drægni dómstóla.
Kristinn H. Gunnarsson:
Þingmenn hlusti á
rök sérfræðinganna
KRISTINN H. GUNNARSSON
„Frumvarpið er í engu samræmi við eðli-
leg sjónarmið sem eiga að gilda um lög-
gjöf á sviði tjáningarfrelsis.“
Floyd Abrams:
Ötull verjandi málfrelsis
FJÖLMIÐLALÖG Filip van Elsen er lög-
maður og meðeigandi lögmanns-
stofu Allen & Overy í Antwerpen í
Belgíu. Hann er sérfræðingur á
sviði hugverka- og upplýsingalög-
gjafar með áherslu á fjölmiðlarétt.
Eftir hann liggur fjöldi greina
um þau efni
auk þess sem
hann hefur
verið frum-
mælandi á
mörgum ráð-
stefnum um
u p p l ý s i n g a -
tækni, við-
skiptaleynd og
um mat á hug-
verkarétti.
Hann er með lögfræðipróf frá
Háskólanum í Antwerpen og
mastersgráðu í alþjóðalögum og
samanburðarlögfræði frá Háskól-
anum í Brussel.
Allen & Overy er alþjóðlegt lög-
fræðifyrirtæki með 4800 starfs-
menn og starf-
semi í 25 löndum.
Meðal við-
skiptavina Allen
& Overy eru
nokkur af
stærstu fyrir-
tækjum heims,
fjármálastofn-
anir, ríkisstjórn-
ir og einstak-
lingar. ■
Filip van Elsen:
Sérfróður í fjölmiðlarétti
Baksviðs
SIGRÍÐUR D.
AUÐUNSDÓTTIR
■ skrifar um
fjölmiðlalög.
FLOYD ABRAMS
„Stjórnvöldum leyfist
ekki að þagga niður í
fólki og knésetja fyrir-
tæki einungis vegna
þess að stjórnvöld
eiga í deilum við þessi
fyrirtæki eða mislíkar
þau,“ segir hann.