Fréttablaðið - 03.05.2008, Síða 56

32 3. maí 2008 LAUGARDAGUR
F
yrsta maí í Berlín hafa í rúma tvo
áratugi verið ansi kröftugar mót-
mæla- og kröfugöngur í Kreuz-
berg, hverfi sem einkennist
kannski helst af tyrkneskum innflytjend-
um. Ár hvert safnast þangað alls konar
mótmælendur; stjórnleysingjar og pönk-
arar, hippar, kommúnistar og aðrir.
Nýnastistar hafa sett mark sitt á göngur
síðustu ára, en yfirleitt utan Berlínar.
Síðast en ekki síst mótmæla óánægðir
verkamenn og atvinnuleysingjar, en þeir
eru margir í Berlín.
Pólitísku gestirnir koma til að krefjast
annarrar samfélagsskipunar eða í það
minnsta kvarta undan þeirri sem ríkir. Af
rauðleitum auglýsingum á götuhornum
hefur til dæmis í nokkrar vikur mátt lesa
að þegnar landsins losni aldrei úr ánauð,
nema að undangenginni byltingu, sem
hefjist fyrsta maí. Flestir gestirnir koma
þó til að fylgjast með öðrum og til að
skemmta sér. Sumir til að slást og eyði-
leggja.
Eftir að uppúr sauð í hverfinu árið 1987
með götubardögum níu hundruð ung-
menna við lögreglu í einar tólf klukku-
stundir, var reynt að þynna út mótmælin
með því að bæta við Myfest, sem má lýsa
sem risastórri útihátíð í miðri borg.
Á Myfest eru skemmtiatriði, trúðar,
dansarar og hljómsveitir af öllum stærð-
um og gerðum halda tónleika á götum úti
og fólkið syngur og trallar með.
Fátt minnir þá á baráttu verkalýðsins,
heldur eru götur og torg troðfull af ungu
brosmildu fólki sem drekkur bjór og
tyggur kebab. Alls konar reykingalykt er
í lofti og þetta snýst bara um að djamma,
að því er virðist.
Báknið burt
En í næstu götu er lúðrablástur og svartir
og rauðir fánar stjórnleysingjanna blakta.
Þeir ganga hratt um götur og í þúsunda-
tali.
Þýskir stjórnleysingjar eru merkilega
venjulegir í útliti og á öllum aldri.
Háskólafólk upp til hópa.
Margir pönkarar ganga með stúdentun-
um en pönkararnir halda sig þó flestir í
pönkgöngunni, sem er alls engin ganga
heldur stjórnleysi í reynd; pönkararnir
liggja á víð og dreif, fullir og vitlausir og
kaldhæðnislega merktir „white pride“.
Sannarlega rjómi og stolt hins hvíta kyn-
stofns.
Vitlaus maður á röngum stað
Viðbúnaður lögreglunnar er og ótrúlega
mikill. Svo vildi til að ákveðnir hópar
löggunnar voru í verkfalli fyrsta maí í ár
og var því sagður nokkur skortur á lög-
reglumönnum. En svo var ekki að merkja,
því þrátt fyrir verkfallið voru lögreglu-
bílarnir tugum saman í nánast hverri götu
nálægt hátíðinni.
Hefðu lögregluyfirvöld í Reykjavík
áhuga á að kynna sér hvað „sýnileiki“ lög-
reglu snýst um í fylleríi ungmenna skal
henni vinsamlegast bent á að mæta til
Berlínar að ári. Löggubíll er þar á hverju
horni og liðsaukinn bíður átekta í hæfi-
legri fjarlægð. En það er ekki fyrr en fer
að nátta að til raunverulegra kasta lög-
gæslumanna kemur. Þá eru pönkarar og
aðrir mótmælendur orðnir úrillir og flest-
ir drukknir.
Á fimmtudaginn tóku nokkrir þeirra
eftir því að sjálfur lögreglustjóri Berlín-
ar, hann Dieter Glietsch, var að spóka sig
á Lausitzer-torgi. Ekki leið á löngu áður
en fyrsta tóma flaskan var í loftinu og á
leið til hans.
Glietsch slapp ómeiddur, en verra var
að ljósmyndarar náðu honum á mynd þar
sem hann er leiddur burtu á hlaupum af
sterklegum lögreglumönnum. Myndin
rataði svo á forsíður flestra dagblaða
Berlínar daginn eftir og undir mis -
skemmtilegum fyrirsögnum.
Ordnung muß sein!
Upp úr miðnætti var komið nóg af fjör-
inu, að mati næstum fimm þúsund lög-
reglumanna. Þessu voru mómælendur og
félagsljón auðvitað ósammála. En lög-
reglan hlustar víst ekki á kröfur annarra
en þeirra sem vilja að mestu óbreytt
ástand og svefnfrið.
Blaðamaður Fréttablaðsins fékk að
kynnast því á eigin skinni hvernig stórum
hópi fólks var smalað saman af lengjum
fílefldra, vígbúinna og brynvarðra lög-
reglumanna, sem báru kylfur, hjálma og
skildi. Táragasið var á sínum stað en lög-
reglan var síst áhugasöm um að nota það.
Heilt torg, fullt af fólki, var síðan rýmt
á afar skipulegan hátt og skyndilega. Tón-
listin þagnaði og upp reis lög og regla
með myndugri fjöldastýringu, sem virtist
geta verið ansi óþægileg.
Blaðamaður komst þó ómeiddur undan
og með nokkuð meiri reisn en blessaður
lögreglustjórinn. Einir þrettán manna
hans særðust síðar um nóttina og voru á
þriðja tug mótmælenda handteknir.
Þeir endurtaka svo leikinn að ári.
Lögreglustjórinn leggur á flótta
Fimmtudaginn 1. maí var víða heitt í kolunum í Þýskalandi og brutust út óeirðir í Berlín og í Hamborg. Lögreglustjóri Berlínar
komst í hann krappan þegar mótmælendur gerðu aðsúg að honum í Kreuzberg, hverfi sem þekkt er fyrir mótmæli og óeirðir á
alþjóðlegum degi verkalýðsins. Klemens Ólafur Þrastarson gekk um hverfið og mátti þakka fyrir að lenda ekki undir lögreglunni.
1. MAÍ SÍÐUSTU ÁRA
1987: Um 900 ungmenni slást við lögregl-
una í hálfan sólarhring.
1991: „Byltingarsinnaða 1. maí-mótmæla-
gangan“ haldin í fyrsta sinn í austur-
hluta borgarinnar.
1999: Lögreglan skilgreinir að nýju lág-
marksviðbúnað sinn. Óeirðir í Kreuz-
berg um kvöldið: 139 lögreglumenn
særast og 213 mótmælendur gista
fangageymslur.
2003: 175 lögreglumenn særast í grjótregni
mótmælenda. Kveikt í bílum.
2007: 115 handteknir og 43 lögreglumenn
særast. Heimild: Welt Kompakt
Tengingu fyrsta dags maímánaðar við baráttu
verkalýðs má rekja til ársins 1886 þegar lög-
reglan í Chicago skaut á og myrti verkamenn
sem börðust fyrir því að lögbundinn vinnudag-
ur yrði takmarkaður við átta klukkustundir.
Franskir verkalýðsforkólfar ákváðu síðar að
minnast þessa hermdarverks og gerðu það
fyrst árið 1890.
Þrátt fyrir þennan uppruna dagsins hefur
í gegnum tíðina verið lítið um kröfugöngur
verkalýðs hinn 1. maí í Bandaríkjunum. Það
hefur þó færst í aukana síðustu ár, í kjölfar
fjölda suður-amerískra innflytjenda.
En í Bandaríkjunum hefur víða verið haldið
upp á upp á daginn sem sérlega amerískan
dag.
Í sumum ríkjum er 1. maí kallaður Dagur
tryggðar við Bandaríkin eða Hollustudagurinn
(Loyalty Day). Jafnvel Dagur ameríkaníseringar,
en það var upphaflega bandaríska heitið árið
1921.
Hollustudagurinn var opinberlega viður-
kenndur af bandaríska þinginu árið 1958 og
hélt Dwight Eisenhower forseti hann hátíðleg-
an í fyrsta skipti ári seinna.
Þessum þjóðernissinnuðu nafngiftum var
ætlað að draga athyglina frá 1. maí sem degi
verkalýðsins, og má rekja til þess að ráðamenn
vestra vildu vinna gegn alþjóðlegri bylgju
verkalýðsbaráttu, og auðvitað rússnesk-komm-
únískum áhrifum.
Verkalýðsdagur Bandaríkjamanna er
haldinn hátíðlegur í september. En í kjölfar
mikillar fjölgunar innflytjenda í seinni tíð hafa
kröfugöngur þó víða orðið áberandi á hinum
alþjóðlega degi.
DAGUR HOLLUSTU VIÐ AMERÍSKT FRELSI
ÚR GÖNGU STJÓRNLEYSINGJA Mótmælin í Berlín á
fimmtudaginn hófust í mestu ró og spekt en lög-
reglan segist hafa orðið fyrir grjótkasti þegar leið á
nóttina. Minnst 13 lögreglumenn voru sagðir hafa
særst í átökunum. FRÉTTABLAÐIÐ/KLEMENS
ELDS ER ÞÖRF Hentugt þykir mótmælendum og
öðrum gestum hátíðarinnar að kveikja lítil bál. Þau
ylja jú kroppnum og lýsa upp nóttina. Lögreglan er
ljósfælnari og slekkur jafnharðan. NORDICPHOTOS/AP
LÖGREGLAN Á UNDANHALDI Hér, á bakvið lífverðina, má sjá glitta í lögreglustjóra Berlínar þar sem hann er
leiddur á brott frá grjót- og flöskukasti ofbeldisfullra mótmælenda. NORDICPHOTOS/AFP
Hinn ellefta apríl 1968 gekk smiðurinn Josef
Bachman upp að helsta leiðtoga vinstrisinnaðra
stúdenta úti á götu og spurði: Ert þú í alvöru
þessi Rudi Dutschke? Já, svaraði Dutschke.
Bachman tók þá byssu úr fórum sínum og
skaut þrisvar í höfuð og búk viðmælandans.
Bachman skýrði gjörninginn seinna með því að
hann hataði kommúnista.
Daginn eftir árásina fóru um 2.000 vinstri-
sinnaðir nemendur að skrifstofum hægrisinn-
aða útgáfufélagsins Axel Springer og gerðu sig
líklega til að ráðast þar inn í mótmælaskyni
við ritstjórnarstefnu fjölmiðla þess, svo sem
blaðanna Bild og Die Welt.
Prentmiðlar Springer-veldisins höfðu tekið
virkan þátt í pólitískri umræðu árið 1968 og á
heldur óábyrgan hátt. Í leiðurum blaðanna var
til að mynda hvatt til þess að komið yrði í veg
fyrir „hryðjuverk“ ungra rauðliða með því að
„útrýma vandræðagemlingunum“.
Mótmælendurnir gerðu því útgefandann Axel
Springer, stundum kallaður Rupert Murdoch
Þýskalands, ábyrgan fyrir tilræðinu. Dutschke
var aftur gerður að píslarvætti sinnar kynslóðar.
Í ár var Kochstræti í Kreuzberg-hverfi
endurnefnt í minningu Dutschkes og í næsta
nágrenni Springer-forlagsins. Þetta var gert
þrátt fyrir miklar mótbárur nokkurra íbúa Koch-
strætis, sem hafa rekið dómsmál gegn þessu í
boði fjölmiðlaveldisins.
En Rudi Dutschke-gata heitir hún samt og
liggur að Axel Springer-götu. Ýmsum Berlínar-
búum þykja það síðbúin en makleg málagjöld
að umferð úr Rudi Dutschke-götu hefur forgang
inn á Axel Springer-götu.
VINSTRI UMFERÐ LOKS Í FORGANG
SÖGULEG GATNAMÓT NORDICPHOTOS/AFP
STÚDENTALEIÐTOGINN Árásarinnar á Rudi
Dutschke hefur víða verið minnst í Berlín fyrir
dag verkalýðsins í ár, þegar fjörutíu ár eru
liðin frá því að þessi vonarstjarna þýsku ´68
kynslóðarinnar var skotin niður á götu úti.
NORDICPHOTOS/GETTYIMAGES