Morgunblaðið - 27.04.2006, Qupperneq 37

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 27. APRÍL 2006 37
UMRÆÐAN
First Iceland Business and Investment Roundtable
Lead sponsors: Supporting PR agency:
Alvöru óveður eða stormur í vatnsglasi? May 15th 2006 | Nordica Hotel, Reykjavik, Iceland
Halldór Kristjánsson
Group Managing Director
and Chief Executive Officer,
Landsbanki
Hannes Smárason
Chief Executive Officer,
FL Group
Svafa Grönfeldt
Deputy to the Chief Executive
Officer, Actavis Group
Bernt Reitan
Executive Vice-president,
Alcoa, Group President,
Primary Products
Jürgen Höfling
Managing Director and
Chief Executive Officer,
DHL Express Nordic
Láttu rödd þína heyrast í hópi útvalinna ræðumanna:
Jón Asgeir Jóhannesson
President and Chief
Executive Officer,
Baugur Group
Og: Nenad Pacek, Director, EMEA,
Economist Intelligence Unit
Neil Prothero, Editor/Economist,
Economist Intelligence Unit
Supporting publication:
Þessir aðilar munu taka þátt í
rökræðum við Halldór Ásgrímsson
forsætisráðherra, Árna Mathiesen
fjármálaráðherra og Ingibjörgu Sólrúnu
Gísladóttur, alþingismann og formann
Samfylkingarinnar.
Thomas Pickering
Senior Vice-president,
International Relations,
The Boeing Company
Gengi íslensku krónunnar hefur fallið hratt undanfarnar vikur.
Leyndir veikleikar íslenska hagkerfisins hafa komið í ljós. Smæð
þess hefur leitt af sér ójafnvægi. Erlendir álitsgjafar hafa jafnvel
gengið svo langt að spá því að allt fari á versta veg; framundan sé
tveggja ára samdráttur og enn frekara gengisfall krónunnar.
Íslensku bankarnir og stjórnvöld reyna hins
vegar að róa markaðinn.
fl Hvaða áhrif hefði neikvæð atburðarás á hagkerfið og
viðskiptalífið og hvað geta stjórnvöld gert til að koma
í veg fyrir hana?
fl Hversu áhyggjufull ættu yfirvöld að vera vegna
gengislækkunar krónunnar?
fl Hvaða áhrif kemur þróunin til með að hafa á afkomu þíns
fyrirtækis næstu 12 mánuði?
fl Ætti Ísland að huga að inngöngu í Evrópusambandið
á þessum tímapunkti?
fl Hvaða leiðir eru færar til að viðhalda jákvæðum hagvexti?
Sven Estwall
Senior Vice-president and
General Manager, Northern
Europe and Baltics, Visa Europe
Fjöldi þátttakenda á ráðstefnunni er
takmarkaður og því gildir að skrá sig
sem fyrst. Skráningu lýkur 5. maí 2006.
Á vefslóðinni www.economistconferences.com er að finna nánari upplýsingar um skráningu, rafrænt skráningaform auk upplýsinga um
ráðstefnugjaldið. Ítarlegri upplýsingar má einnig fá í tölvupósti hjá Liana Traugott-Hazlie, lianahazlie@economist.com.
Í FJÖLMIÐLUM að und-
anförnu, hafa verið nokkrar
vangaveltur um það hvað valdið
hafi flóðbylgjunni stóru í Kötlu-
gosinu 1721. Ýmsar
vísbendingar benda
til þess að gosið hafi
verið búið að standa
yfir, jafnvel svo
dægrum skipti, þegar
flóðbylgjan mynd-
aðist.
Meginreglan hefur
þó verið sú í seinni
tíð, þ.e.a.s. eftir að
glöggar lýsingar eru
til af gangi Kötlu-
gosa, að aðalhlaupið
hafi komið í byrjun
goss og staðið gjarn-
an í nokkrar klukkustundir. Mönn-
um finnst því að það skjóti skökku
við að myndast hafi öflug flóð-
bylgja svo löngu eftir gosbyrjun
sem líkur benda til að orðið hafi
1721. En þarf svo að vera? Eld-
stöðin Katla hefur löngum verið
ólíkindatól. Líklega hefur hún
komið grönnum sínum á óvart
jafnoft og hún hefur gosið. Minna
má á að í Mýrdalsjökli er stór
askja sem gos verða í, hér og þar
og kannski á mismunandi stöðum í
einni og sömu goshrinunni. Stað-
setning gossins getur haft afger-
andi áhrif á hegðan hlaups eins og
dæmin sanna. Það þarf því engan
veginn að vera ólíklegt að ham-
farahlaup niður Mýrdalssand hafi
valdið flóðbylgju á hafi úti þótt
það hafi komið alllöngu eftir byrj-
un goss.
Það vill svo til að til er, að sumu
leyti greinargóð lýsing sjónarvotts
á atviki sem gerðist í því „maka-
lausa“ Kötlu-
gjárhlaupi sem varð
1721. Sjónarvotturinn
er enginn annar en
Runólfur Jónsson, þá
bóndi á Höfðabrekku.
Um þær mundir
stóð Höfðabrekku-
bærinn uppi á klett-
unum og því góð yf-
irsýn af bæjarhlaði
yfir vettvanginn.
Haft er eftir Run-
ólfi m.a: „Hlaupið
kom í þrennu lagi. Og
þegar þau tvö fyrstu
voru undan gengin en stíflað fyrir
það þriðja, varð vatnsgangurinn
svo mikill að þegar hann stóð við
bæjardyr sínar og horfði á vatns-
gusurnar á sandinum, hefðu þær
borið við sem þær væru svo háar
sem kirkjumænirinn.“
Hvað er Runólfur að segja? –
„Hlaupið kom í þrennu lagi.“ –
Gaman hefði verið ef hann hefði
getið um hve langt leið á milli
þessara þriggja hlaupa. Hið fyrsta
hefur trúlega verið „hefðbundið“
hlaup í upphafi Kötlugoss og lík-
lega staðið í nokkrar klukkustund-
ir. En hve langt leið á milli þess-
ara hlaupa liggur ekki fyrir svo
mér sé kunnugt. Sömuleiðis gætu
þetta verið hlauphrinur alllöngu
eftir að gos byrjaði.
Mér verður hugsað til hamfara-
hlaupsins úr Gjálp eða öllu heldur
úr Grímsvötnum fyrir áratug eða
svo. Þar var nú eitt og annað sem
kom flatt uppá okkur, jafnt leika
sem lærða. Og skal það engan
undra.
Hvað segir svo Runólfur bóndi
um þriðja og síðasta hlaupið? „Og
þegar þau tvö fyrstu voru undan
gengin en stíflað fyrir það þriðja
varð vatnsgangurinn svo mikill, að
þegar hann stóð við bæjardyr sín-
ar og horfði á vatnsgusurnar á
sandinum, hefðu þær borið svo við
sem þær væru svo háar sem
kirkjumænirinn.“
Í þetta sinn hafa trúlega risa-
vaxnir jakar, blandaðir öðrum
smærri, myndað öfluga stíflu. Hún
hefur greinilega verið í sjónmáli
úr bæjardyrum á þáverandi bæ á
Höfðabrekku og því drjúgum spöl
neðar en núverandi brú á Múla-
kvísl. Sagt er að hæðir þær sem
nú eru þarna og nefnast venjulega
Höfðabrekkujökull hafi orðið til í
hlaupinu 1721. Það þögla vitni
segir bæði til um mikilfengleika
hlaups og staðsetningu.
Hvað gerðist svo þegar stíflan
brast og kannski nokkrar milljónir
tonna af vatni steyptust fram í átt
til sjávar? Hamfaraflóð í nokkrar
mínútur á stærð við 100–200
Þjórsár!
Aðstæður þarna voru nokkuð á
annan veg en nú er: Fjöruborð
skammt undan og halli trúlega
meiri í átt til sjávar. Þegar svo
stíflan brast hefur flóðið kastast af
stað í átt að fjöruborði. Vatnið
sem verið hefur fyrir í farveginum
hefur svo orðið til þess að fremsti
hluti hlaupsins reis og skall sem
veggur fram í sjó.
Varðandi flóðbylgjuna sem
myndaðist þarna 1721 geta verið
ýmsar aðrar skýringar, en í mín-
um huga er þessi sú sennilegasta.
Heldur finnst mér mikið vera
gert úr hugsanlegri flóðhæð i
höfninni í Vestmannaeyjum í áð-
urnefndum vangaveltum. Flóð-
bylgjan 1721 olli þar að sönnu
tjóni, en þá voru aðstæður talsvert
aðrar en nú.
Þá virkaði lögun „hafnarinnar“
eins og trekt móti bylgjunni en nú
dempa hafnargarðar og nýja
hraunið ásamt sjávarkambi bæði
hraða bylgjunnar og efnismassa.
Þá er einnig upplýst, að í Frakk-
landi sé verið að athuga með hjálp
reiknilíkans hvort jökulhlaupið
sjálft nægi til að byggja upp flóð-
bylgju. Setjum svo að reiknilíkanið
segi nei við spurningunni. Hvað þá
um sjónarvotta sem horfðu á þetta
gerast 1918! Ekki var Guðgeir
kennari í Vík að skrökva?
Með fullri virðingu fyrir tölvum
og reiknilíkönum myndi ég síst af
öllu treysta þeim til að reikna
„Kötlu gömlu“ út, svo vit væri í.
Hugleiðingar um flóð-
bylgjur frá Kötluhlaupum
Heimir Þór Gíslason fjallar
um reiknilíkön og Kötlugos ’Með fullri virðingu fyrirtölvum og reiknilíkönum
myndi ég síst af öllu
treysta þeim til að reikna
„Kötlu gömlu“ út, svo vit
væri í.‘
Heimir Þór Gíslason
Höfundur er fyrrverandi kennari.
Hlíðasmára 11, Kóp.
sími 517 6460
www.belladonna.is
Réttu stærðirnar
ER NEFIÐ STÍFLAÐ?
Fæst í apótekum
og lyfjaverslunum
STERIMAR
Skemmir ekki slímhimnu
er náttúrulegur
nefúði sem losar stíflur
og léttir öndun.
Fyrir 0-99 ára.
AUGLÝSINGADEILD
netfang: augl@mbl.is eða sími 569 1111