Morgunblaðið - 20.08.2006, Qupperneq 30

30 SUNNUDAGUR 20. ÁGÚST 2006 MORGUNBLAÐIÐ
Hällefors (íbúafjöldi12.500) er sænskurbær sem liggur mitt ámilli Stokkhólms ogÓslóar. Hällefors er í
dag sannkallaður hönnunarbær en
fyrir 16 árum stefndi þar allt til
glötunar. Bærinn var á hraðri leið
með að verða yfirgefinn stál-
vinnslubær með húsum í niður-
níðslu og allt unga fólkið flutt á
bak og burt.
Árið 1989 var stærstum hluta
stálverksmiðjanna í Hällefors lok-
að og framleiðslan flutt til Kína og
á árunum eftir misstu einn af
hverjum fjórum íbúum vinnu sína.
Þá var annaðhvort að duga eða
drepast og bæjarstjórinn Pentti
Supponen ásamt Lennart Ljung-
berg bæjarfulltrúa lögðu grunninn
að nýrri stefnu sem þeir töldu
vænlega til að bjarga bænum frá
glötun. Saman hrintu þeir í fram-
kvæmd áætlun sem hafði að mark-
miði samfélag sem byggt er upp
með sköpunargáfu, menningu,
samskiptum og starfshæfni. Upp-
bygging sem þessi tekur tíma því
hér er ekki um skyndilausn að
ræða. En afraksturinn lætur ekki
á sér standa og Hällefors er í dag
blómlegur menningarbær, með
góðum skólum, fallegum og áhuga-
verðum söfnum, stóru hönnunar-
bókasafni og menningarsetri sem
stendur fyrir vinnustofum og sýn-
ingum í samvinnu við listamenn og
hönnuði út um allan heim.
Það er gömul saga og ný að í
Skandinavíu styrkir ríkið upp-
byggingu menningarlífs og lista til
að auka lífsgæði borgara sinna.
Ýmsir styrkir til menningarmála,
eins og áhugaleikfélaga og kór-
starfs eru vel þekktir. En að list
og hönnun séu í forgrunni og ætl-
uð sem afkomuúrræði heils bæj-
arfélags er fremur ný hugmynd.
Það eru margir bæir sem hafa
þurft að glíma við svipaðan vanda
og Hällefors, þar sem þeir hafa
þurft að hverfa frá frumfram-
leiðslu og finna sér nýja lífsaf-
komu.
Og hugmyndum af sama meiði
hefur verið hrint í framkvæmd í
fleiri bæjum í Skandinavíu og má
þar nefna Holstebro í Danmörku
þar sem nú er mikið safn úti-
listaverka, Narvik í Noregi þar
sem íbúar bæjarins eru hluti af
áframhaldandi listaverki eftir
listakonuna Aleksandra Mir og
Sænskum bæ bjargað frá glötun
Í hlutarins eðli | Bærinn Hällefors í Svíþjóð var á hraðri
niðurleið þegar yfirvöld þar ákváðu að grípa í taumana.
Ákveðið var að hefja uppbyggingu á grunni sköpunarkrafts
og menningar. Lóa Auðunsdóttir fjallar um endurreisn
Hällefors.
Litla húsið á svörtu ánni - bústaðir fyrir listamenn og hönnuði sem koma til vinnudvalar í Hällefors. Svefnherbergin eru einföld.
Sjónmenntaarfur er stórtorð og þrungið merkingu.Hann nær meðal annarsyfir myndlist fyrri tímaog það sem einna mest
fer fyrir í nærumhverfi okkar: Hús
og aðrar byggingar. Eða með öðr-
um orðum: Yfir arkitektúr, þ.e.
byggingarlist, landsmanna.
Margir hafa gagnrýnt umgengni
okkar við þennan hluta sjón-
menntaarfsins, til dæmis Hörður
Ágústsson myndlistarmaður sem
mjög beitti sér fyrir varðveislu
hans og greiningu. Gagnrýnin snýr
einkum að meðferð landsmanna
undanfarna áratugi á byggingum
frá fyrri öldum og raunar einnig
byggingum frá fyrri hluta 20. ald-
ar. Dæmi þessa sést nú þegar deilt
er um framtíð Alliance-hússins í
vesturbæ Reykjavíkur, sem er
glæsidæmi um stórbyggingu í
klassískum stíl frá um það bil
1920.
Margar kirkjur dæmigerðar
Kirkjubyggingar hafa löngum
verið staðgóður hluti þess sem
varðveist hefur af byggingum 18.
og 19. aldar. Við getum skoðað
fjölmargar gamlar kirkjur sem eru
víða einu öldruðu byggingarnar,
eða jafnvel þær elstu, í tilteknum
bæ eða tiltekinni sveit. Sama má
segja um kirkjur frá fáeinum
fyrstu tugum 20. aldar, sem marg-
ar hverjar eru mjög áhugaverðar
byggingar. Flest eru þessi guðshús
með nokkuð hefðbundnu sniði en
þó eru ýmis stílbrigði og sérstæð
skreyti þekkt. Oft eru bygging-
arnar með merkari dæmum um ís-
lenska byggingarlist.
Segja má að fáar ef nokkrar
kirkjur hafi verið byggðar í afger-
andi nútímastíl fyrr en eftir 1960.
Af slíkum sérstæðum byggingum
er unnt að nefna Kópavogskirkju
efst á Kársnesi, Stykkishólms-
kirkju, Breiðholtskirkju í Mjódd
og Áskirkju í Laugarásnum, svo
aðeins sé minnst á nokkrar af þeim
kirkjum sem eru komnar svolítið
til ára sinna. Auðvitað eru þær
hluti sjónmenntaarfsins og verða
skoðaðar með athygli sem slíkar
eftir 50 til 100 ár.
Steinnökkvinn
Þegar gengið er upp úr Laug-
ardalnum eftir einu opnuninni sem
eftir er í hlíð Laugarássins (og
henni á auðvitað að halda
óbyggðri!) sést hluti bæjarlandsins
eins og það var fyrir árdaga
byggðar. Við blasir stórgrýtt holt,
vaxið birkikjarri, víði og blómjurt-
um sem endar við jökulnúnar
klappir og mel efst við Austur-
brún. Þar er ágætis útsýnisstaður
yfir hluta borgarinnar og umhverf-
ið fjær. Í brattasta hluta brekk-
unnar gnæfir móti sérhverjum
göngumanni, eða þeim sem aka um
Laugarásveginn, stefni á miklum
steinnökkva sem líkt og stingur
sér upp úr grjótöldunum. Það er
Áskirkja með viðbyggðu safnaðar-
heimili og skrifstofum. Arkitektar
hennar eru Helgi Hjálmarsson,
Vilhjálmur Hjálmarsson og Har-
aldur V. Haraldsson. Þeir hafa ef-
laust séð stefnismyndina fara vel í
landslaginu og útfært hugmyndina
með byggingarnefndinni sem tók
til starfa á 7. áratug síðustu aldar.
Kirkjan var vígð 11. desember
1983 en byggingunni var þá ekki
að fullu lokið og síðar var bætt við
húsnæðið. Kirkjan hefur ávallt
vakið athygli sem hönnunarverk
og þykir flestum hún vel heppnuð.
Ássöfnuður er með þeim minni í
borginni og honum þjónuðu lengst
af tveir prestar, sr. Grímur Gríms-
son og sr. Árni Bergur Sigur-
björnsson. Til skamms tíma var
þar settur prestur sr. Þórhildur
Ólafs en sr. Karl V. Matthíasson
hefur einnig þjónað prestakallinu
tímabundið. Í vor var svo sr. Sig-
urður Jónsson skipaður sóknar-
prestur. Ýmsir merkir gripir eru í
kirkjunni svo sem prestskrúðar
Unnar Ólafsdóttur listakonu og
fornfrægir gluggar frá 18. og 19.
öld úr dómkirkjunni í Coventry á
Englandi (hluti glugga þaðan er
Kirkjan í ásnum
Fáar ef nokkrar kirkjur hafa verið byggðar í afgerandi nú-
tímastíl fyrr en eftir 1960 og er Áskirkja í Laugarásnum
ein þeirra. Miklar viðgerðir og endurbætur standa nú yfir á
kirkjunni. Sverrir Jóhannesson og Ari Trausti Guðmunds-
son telja að viðhald kirkna og annarra bygginga sé und-
irstaða sjónmenntaarfsins, enda verði Áskirkja ein þeirra
bygginga sem skoðuð verður sem slík eftir 50 til 100 ár.
Morgunblaðið/Sigurður Ægisson
Arkitektarnir, Helgi Hjálmarsson, Vilhjálmur Hjálmarsson og Haraldur V. Har-
aldsson, hafa eflaust séð stefnismyndina fara vel í landslaginu.
Ljósmynd/Birgir Arnar.
Viðgerðum Áskirkju á að vera lokið
fyrir 25 ára vígsluafmæli kirkjunnar í
desember 2008.