Morgunblaðið - 06.11.2007, Síða 26

26 ÞRIÐJUDAGUR 6. NÓVEMBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
MINNINGAR
✝ Birgir Andrés-son myndlist-
armaður fæddist í
Vestmannaeyjum 6.
febrúar 1955. Hann
lést í Reykjavík 25.
október síðastlið-
inn. Foreldrar hans
voru Andrés Gests-
son, f. á Stokkseyri
20. júlí 1917, og
Sigríður Jóns-
dóttir, f. 6. febrúar
1918, d. 30. ágúst
1958. Síðari eig-
inkona Andrésar
var Elísabet Kristinsdóttir, f. 17.
júlí 1918, d. 30. október 1999.
Systir Birgis var Ester Guðríður,
f. 12. febrúar 1942, d. 5. maí
1974.
Birgir kvæntist Sigríði Guð-
jónsdóttur árið 1976. Þau slitu
samvistir. Sonur þeirra er Arn-
aldur Freyr, f. 23. desember
1975, sambýliskona Margrét
Matthíasdóttir, f. 30. mars 1976.
Sonur þeirra er Ingólfur Breki,
f. 17. október 2006.
Birgir ólst upp í Vestmanna-
eyjum til 5 ára aldurs en bjó í
Reykjavík eftir það. Hann stund-
aði nám við Mynd-
lista- og hand-
íðaskóla Íslands
árin 1973-1977 og
að loknu burtfarar-
prófi þaðan lá leið
hans til Maastricht
í Hollandi þar sem
hann var við nám í
Jan Van Eyck Aka-
demie Maastricht
árin 1978-1979.
Birgir starfaði sam-
fellt sem myndlist-
armaður frá náms-
lokum en vann auk
þess við umbrot fyrstu árin og
síðar sem kennari við Myndlista-
og handíðaskóla Íslands og
stundakennari við Listaháskóla
Íslands. Hann tók þátt í fjölda
samsýninga og hélt tugi einka-
sýninga á Íslandi og erlendis.
Hann var fulltrúi Íslands á Fen-
eyjatvíæringnum 1995. Á árinu
2006 var haldin yfirlitssýning á
verkum hans í Listasafni Íslands
og 2007 var hann tilnefndur til
Íslensku sjónlistaverðlaunanna.
Birgir verður jarðsunginn frá
Hallgrímskirkju í dag og hefst
athöfnin klukkan 13.
Í safni minninga hverrar fjöl-
skyldu finnast ævinlega þær perlur
sem skína öðrum skærari og hvað
mig varðar teljast samverustundir
okkar Bigga frænda míns til slíkra
gersema. Sjálfur rifjaði hann gjarn-
an upp þá daga þegar frænka hans,
fjórum árum eldri og að eigin mati
talsvert vitrari en hann, kom á
harðaspretti – enda gjarnan orðin of
sein – til að sækja hann og fara með
hann í bíó. Eldri frænkan hafði þá
fengið það verkefni að gæta frænda
síns og gera honum einhvern daga-
mun, en þegar í bíóið var komið vildi
frænkan oftast heldur eyða bíópen-
ingunum í sælgæti. Það þótti Bigga
slæm hugmynd og þráttaði þar til sú
eldri lét sig og teymdi hann inn í sal-
inn – en þá var ósjaldan „komið E-
N-D“, eins og Biggi orðaði það.
Þessi frænka hans var ég og þessar
samverustundir okkar, og ótal fleiri í
gegnum árin, rifjast upp fyrir mér
nú þegar Birgir Andrésson er farinn
frá okkur langt fyrir aldur fram.
Við Birgir vorum systrabörn og
uxum úr grasi að flestu leyti eins og
systkini, ekki síst vegna þess að Sig-
ríður móðir hans dó þegar Birgir var
aðeins þriggja ára og hann heimsótti
okkur oft. Um tíma bjuggu þeir
feðgarnir hjá okkur á Hólmgarðin-
um og á Rauðalæknum. Með Bigga
fylgdi ævinlega tuskuapi sem var
nefndur Jobbi og var Bigga ákaflega
kær, en hann var gjöf frá Ester syst-
ur hans sem fluttist ung til Banda-
ríkjanna og giftist þar. Það kom
enda ekki til greina að hitta Bigga
án þess að heilsa í leiðinni upp á
Jobba.
Böndin á milli okkar Bigga rofn-
uðu aldrei og það var mér sérstök
gleði að afmælisdag yngri dóttur
minnar skyldi bera upp á afmælis-
daginn hans. Stúlkan var enda skírð
Ester í höfuðið á systur Bigga og
hann gerði sér ævinlega far um að
mæta í afmælið hennar ef þess var
kostur, sem var Ester yngri sérstakt
tilhlökkunarefni. Sama ár og Ester
fæddist eignaðist Biggi son sinn
Arnald Frey, fallegan dreng sem
kom í heiminn á Þorláksmessu. Þau
Sigríður voru alla tíð mjög samhent
við uppeldi Arnaldar og þó sambúð
þeirra lyki ríkti alltaf einstök vinátta
og hlýja á milli þeirra. Fjölskyldan
var Bigga ákaflega dýrmæt og gleði
hans var mikil þegar barnabarnið
Ingólfur Breki fæddist.
Strax á bernskuárunum tók ég
eftir listamannseðli hans, enda varð
allt að kúnst í höndum hans. Um af-
rek hans á listasviðinu þarf ekki að
fjölyrða; til þess verða eflaust aðrir
en ég. Fátt hefur glatt mig meira en
blýantsteikningin sem Biggi gaf mér
eftir sýningu hans í Gerðubergi árið
1996. Sú mynd, og annað listaverk
sem hann gaf okkur hjónunum,
skreytir heimili okkar.
Ég minnist hans þó fyrst og
fremst sem vinar, bróður, frænda og
félaga, sem alltaf kom glaður á vina-
fund og naut þess manna best að
gleðjast með ástvinum sínum.
Sumir þeirra ástvina eru fjarri
okkur og tekur sárt að geta ekki
fylgt Bigga. Álfheiður systir mín á
líkt og ég ljúfar minningar um
frænda sinn og syrgir hann með
okkur.
Okkur Bigga tókst ekki alltaf að
komast í bíóið áður en myndin var
búin en samverustundirnar urðu æv-
inlega jafnljúfar fyrir því og nú þeg-
ar bíóferðirnar verða ekki fleiri að
sinni kveður Tóta frænka vin sinn og
frænda með djúpum söknuði.
Þórunn Ósk Ástþórsdóttir.
Mér barst harmafregn að kveldi
25. október sl. Birgir Andrésson
myndlistarmaður látinn, hafði and-
ast fyrr um daginn. Mig setti óneit-
anlega hljóðan við þá andlátsfregn,
því fallinn var í valinn mjög náinn
uppeldisbróðir minn og sálufélagi í
áratugi í myndlist. Við félagarnir
vorum nefnilega trúnaðarvinir og
skáldbræður í listinni og á köflum
þjáningarbræður þegar best lét og
verulega vont var í sjóinn og veður
öll válynd. Þá leitaði ég oft á fund
vinar míns Birgis Andréssonar.
Sannast sagna var maðurinn oftar
en ekki minn helsti ráðgjafi í umróti
og ólgusjó sköpunargáfu minnar
sem gat verið ansi óstýrilát. Sam-
ræður okkar voru einatt mjög gef-
andi og lausar við hálfkæring. Þær
voru ekta. Okkar uppáhald var
gjarnan að draga hvor annan sundur
og saman í háði svo að nærstöddum
þótti nóg um, – flestallt var nú sagt í
bróðerni, en sumum yfirsást nú það
og gerðu athugasemd, brugðu svip,
gerðust fölleitir. Skelltum við þá ein-
att uppúr, svo allt ætlaði um koll að
keyra. Við vorum umdeildir lista-
menn en kærðum okkur kollótta. Við
vorum framúrstefnulistamenn. Fyr-
ir mig að þekkja Birgi Andrésson í
ein heil þrjátíu og fjögur ár var og er
sannast sagna ein myndlistarveisla
út í gegn frá fyrstu kynnum og
þangað til núna er jarðsetning list-
bróður míns er framundan. Fjöl-
margir eru réttirnir og fjölbreyttir
er skartað hafa sínu fegursta í teiti
því öllu saman. Ég er hálfhvumsa við
að reyna gera því skil í slíkum fá-
tæklegum orðum er hér ber við.
Birgir Andrésson var stórbrotinn
maður í hugsun, fjölhæfur í meira
lagi, skarpur vel og fráneygður, rík-
ur í geði, glöggskyggn, næmhuga,
vel gefinn í anda, eðlisgreindur,
formsær, greiðvikinn, lífsglaður,
hrókur alls fagnaðar ef vera vildi, af-
ar tilfinninganæmur maður, kraft-
mikill listamaður, ódrepandi fram-
kvæmdamaður á sviði myndlistar-
innar, gjörsamlega ófeiminn við að
halda ótroðnar slóðir í listsköpun
sinni sem einkenndist af óslökkvandi
þrótti og áræði í bráð og lengd. Birg-
ir var þungavigtarmaður í list sinni
sem einkenndist af sálrænu innsæi
og sjálfsöryggi. Stærð Birgis í ís-
lenskri myndlistarsögu verða án efa
gerð skil síðar á tíma. En nú er Birg-
ir frá. Fleiri sigrar frá hans hendi
ekki í sjónmáli. En verk hans munu
lifa höfund sinn, svo mikið er víst.
Öllum landsmönnum, jafnt nánum
vinum, aðdáendum og nánustu að-
standendum listamannsins, votta ég
djúpa hryggð og dýpstu samúð með
þökk fyrir góðan dreng með stórt
hjarta og bjarta lund. Mikill og góð-
ur drengur er nú fallinn frá. En
minning hans verður langvinn.
Mér þykir rétt og við hæfi að ljúka
þessu minningakorni um Birgi með
eftirfarandi vísu eftir hann, ortri
skömmu eftir uppgötvun mína á
sjónþingi og sjónháttafræði þ.e.
benduvísifræðinni, en Birgir átti
drjúgan þátt í þeirri uppgötvun sem
ég mun rekja síðar á öðrum vett-
vangi.
Jöklar bráðna og bugðast ár
brestur land og melur.
Þetta er bölvað bendufár
Bjarna þorstinn kvelur.
Ég orti svarvísu um hæl, en hún
er ekki birtingarhæf í minningar-
grein sem þessari.
Bjarni H. Þórarinsson.
Fallinn er fyrir aldur fram mynd-
listarmaðurinn Birgir Andrésson.
Honum kynntist ég fyrst fyrir rúm-
um 30 árum. Við vorum jafnaldrar,
vinir, félagar og samstarfsmenn í
áraraðir. Það eru nú samt nokkur ár
síðan leiðir skildi að mestu. Ekki svo
að maður óskaði þess. Það bara varð
að vera svo. Birgir var fyrst og
fremst framúrskarandi björt og góð
sál. Hann tók sjálfan sig ávallt mátu-
lega alvarlega og lék alltaf vitlausari
mann en hann raunverulega var.
Hann gerði sér lítið fyrir og plantaði
sér frjálslega í innsta garði listarinn-
ar eiginlega strax í skóla. Hann tók
sér samt alltaf stöðu utangarðs-
mannsins – þar var hjarta hans.
Hann kallaði sig þjóðargersemina
þegar vel lá á honum en gamla
skrjóðinn þegar kaldhæðnin var við
völd. Hann var lúsiðinn og var
vinnusmitandi. Fátt var skemmti-
legra en að vinna með honum. Tím-
inn flaug. Ef ekki var verið að kjafta
og spekúlera var hlustað á sinfóníur,
viðtöl í Laufskálanum, framhalds-
sögur og Hlaupanótuna í Gufunni –
varla neitt annað nema stundum var
Njála eða Góði dátinn Svejk í hljóð-
bókaútgáfu sett í kassettutæki.
Bókasafn hans er stórmerkilegt og
þar liggur grunnurinn að mörgum
myndlistarverkum hans ásamt upp-
vaxtarárunum á Blindraheimilinu
sem skipta líka miklu máli. Safnið
kom að mestu leyti frá Braga meðan
hann var nágranni hinum megin á
Vesturgötunni. Þetta eru mest bæk-
ur um íslenska menningu sem hann
staflaði í kringum sig. Sérstaklega
frásögur og lýsingar frá því fyrir
tíma ljósmyndarinnar. Hann áttaði
sig á því að þar væri hrein myndlist-
ararfleifð á ferðinni sem tapaðist
þegar ljósmyndir tóku við lýsing-
unni og eyðilögðu gáfuna. Þar væru
ljóslifandi portrett, landslagsmyndir
og arkítektúr. Mikið var líka klippt
úr Mogganum, hversdagsleg íslensk
snilldarfyrirbæri flokkuð og sett í
möppur sem síðar var gripið til þeg-
ar vinna átti listaverk fyrir sýningar.
Birgir var vinmargur. Hann var
ótrúlega vel liðinn af nágrönnum og
gestagangur var alla tíð mikill. Allir í
hverfinu vissu að hann var góðmenni
niður í rót. Vinnustofa hans og heim-
ili var mikil uppspretta frétta, lær-
dóms og kynna við annað fólk. Fáum
mönnum á ég eins mikið að þakka.
Stór hluti af minni daglegu tilveru í
dag á rætur sínar að rekja til þess-
arar samveru. Ég sakna hans og
votta hans nánustu mína dýpstu
samúð.
Guðmundur Oddur Magnússon.
Síst hvarflaði það að mér að það
væri síðasta samtal okkar vinanna
sem við áttum fáum dögum áður en
mér barst sú fregn að nú væri Birgir
Andrésson allur. Oft hringdumst við
á daglega eða áttum góðar stundir á
Vesturgötunni eða Seyðisfirði, ef
einhver skemmtileg verkefni voru í
bígerð hjá Birgi. Í sumar leið nokk-
uð langur tími sem ég heyrði ekki í
Bigga, en skýringin kom svo þegar
næsta hrina samtala gekk yfir. Birg-
ir Andrésson var búinn að eignast
unnustu, hana Helgu. Hann var
mjög hamingjusamur og ánægður
með lífið. Við vinir hans samglödd-
umst honum og sáum fram á góða
tíma hjá Bigga. Nú er það sorgin yf-
ir að missa góðan vin og mikinn
listamann sem við munum kljást við.
Ég kynntist Birgi seint á áttunda
áratugnum, þegar við unnum báðir
hjá Jóhanni Briem útgefanda. Þá
var Birgir ungur og nýkominn heim
frá Hollandi eftir framhaldsnám.
Þau voru mörg skemmtileg tiltækin
sem við vinnufélagarnir urðum vitni
að hjá honum og vorum mismóttæki-
leg fyrir því sem honum datt í hug.
Myndlist Birgis og húmor fóru
skemmtilega saman. Ég ætla mér
ekki þá dul að geta lýst svo miklum
og stórbrotnum listamanni, sem
Birgir var. Freistandi væri að stríða
Birgi með því að grípa til þeirra orða
sem voru upphaf á mannlýsingu
hans á mér á textaverki á 50 ára af-
mæli mínu: „Ef tekið skal mið til
þess eins að lýsa þessum kankvísa
kverúlant, yrði það bringusund
sköpunargleðinnar ugglaust að ófyr-
irgefanlegu hundasundi heimskunn-
ar.“
Birgir hefði áreiðanlega orðið frá-
bær rithöfundur ef hann hefði lagt
það fyrir sig. Það var hins vegar leið
hans að ganga veg myndlistarinnar,
þar sem hann vann mörg afrek.
Hann þróaði list sína með sterkum
þjóðlegum tilvísunum og ekki síður
tilvísunum í íslenska náttúru. Mynd-
list Birgis var mjög beinskeytt og
hnitmiðuð, samt bæði margræð og
einföld í senn.
Það er margs að minnast í áranna
rás. Sýning í Gallerí Pálshúsi 1995,
húsakaup á Seyðisfirði, ferðalög á
milli Seyðisfjarðar og Reykjavíkur
þar sem „Góði dátinn Sveijk“ kemur
við sögu, stórkostlegar matarveisl-
ur, ferð til Þýskalands í tengslum við
það þegar Birgi var falið að gera „ís-
lenska“ verkið í ferjunni Norröna. Í
einni af okkar ágætu ferðum yfir
Fjarðarheiðina varð til hugmynd að
sýningunni „Fossar í firði“ sem
Birgir og Magnús Reynir ljósmynd-
ari unnu saman með þeim hætti að
Magnús tók ljósmyndir af öllum
fossunum í Fjarðarheiði og vann
þær ljósmyndir, en Birgir gerði blý-
antsteikningar sem voru spegilmynd
af þeim. Saman unnum við að upp-
setningu og bókagerð sem fylgdi
sýningunni. Þessi sýning fór víða og
fékk góða gagnrýni.
Fjölskyldan var Birgi mikilvæg.
Samband hans við foreldra sína og
föður sinn eftir að fósturmóðir hans
lést var einstakt. Þeir feðgar töluðu
saman daglega. Birgir varð innilega
glaður og hreykinn þegar hann eign-
aðist afastrák og sagði miklar sögur
af litla Ingólfi Breka. Við hjónin fær-
um Helgu, Arnaldi, Margréti, Ing-
ólfi Breka og föður hans Andrési
innilegustu samúðarkveðjur og biðj-
um þeim huggunar og styrks í sorg
þeirra.
Garðar Rúnar og Arnbjörg.
Það var í Hlíðunum á björtum vor-
degi í æsku að ég sá Birgi Andr-
éssyni fyrst bregða fyrir, leiðandi
blinda foreldra sína um hverfið. Ég
tók strax eftir sérstöku göngulagi
þessa bráðþroska stráks sem hafði
miklar augnabrýr og talaði hátt og
skýrt er hann tiplaði hálfpartinn á
tánum um leið og hann vaggaði sér
eilítið til beggja hliða. Þetta göngu-
lag átti síðan eftir að fylgja honum
alla ævi. Það hlýtur að hafa verið
sérkennilegt fyrir tápmikinn dreng
úr Eyjum að alast upp á blindra-
heimili og hygg ég að það hafi á
djúpstæðan hátt mótað persónugerð
hans fyrir utan að vera sífellt við-
fangsefni í myndlistarsköpun seinna
meir.
Hér kemur stutt frásögn Birgis
um vin sinn Helga frá Grund sem
hann tileinkaði og gaf út í bók í
fyrra: „Begga systir Helga bjó til
jólasveinahúfur á okkur og við sett-
um pappaskegg framan í okkur sem
ég klippti út. Svo fórum við niður í
burstagerð og lékum jólasveina.
Breyttum röddunum og sögðum:
„Hvað er títt, hvernig hafið þið það,
ætliði að vera stillt á jólunum?“ –
Veriði ekki með þennan helvítis fífla-
gang, sagði fólkið við okkur. Ég var
sá eini sem sá.“
Seinna lágu leiðir okkar saman í
gegnum myndlistina og við urðum
strax góðir vinir.
Árið 1995 var ég aðstoðarmaður
Birgis á Feneyjabíennalnum og þar
var einnig með í för Arnaldur sonur
hans. Það var gaman að líða um
stræti Feneyja í félagsskap þeirra
feðga, umluktir skvampandi vatns-
hljóðum og með söguna greypta í
hvern stein. Framlag Birgis á sýn-
ingunni var til fyrirmyndar en í skál-
anum héngu m.a. nokkur eintök af
íslenska þjóðfánanum, prjónuð í
sauðalitunum, og urðu fánarnir enn
áhrifameiri eftir því sem hitastigið
hækkaði á svæðinu.
Birgir bjó yfir einstakri frásagn-
argáfu sem skýrir kannski orðræð-
una og lýsingarnar sem koma fram í
myndum hans af mönnum, fyrirbær-
um eða landslagi. Hann var grúskari
í eðli sínu og glennti í hvert skipti
upp augun ef hann rakst á þjóðlegan
fróðleik í bókahillunum mínum. Þar
lúrði uppsprettan í myndverkin,
staðbundin og í senn alþjóðleg. Birg-
ir hafði góða kímnigáfu og var gjaf-
mildur með eindæmum, næmur og
viðkvæmur, ljúfur og góður maður.
Þó að við höfum búið hlið við hlið
síðustu árin var sambandið ekki eins
mikið og áður, sumpart út af lang-
dvölum mínum erlendis, en vináttan
var ætíð til staðar.
Síðast hittumst við eftir jarðarför
Guðmundar Árnasonar í sumar er
hann bauð mér heim til sín og ljóm-
aði allur þegar hann sagði frá vin-
konu sinni, Helgu, sem hann hafði þá
nýverið kynnst. Já, það var bjart
framundan, fjórði ættliðurinn í bein-
an karllegg, augasteinninn Breki,
kominn í heiminn, nýtt hentugt hús-
næði beið úti á Granda og sannar-
lega byr í myndseglunum.
Og þá er hann allt í einu hrifsaður
frá okkur einhvern veginn svo óvænt
að það er eins og mér finnist hann
vera þarna ennþá handan við vegg-
inn í portinu sem skildi okkur að.
Ég sé hann standa við ljósaborðið,
er jafnvel kominn með uppleysta
„svarta köttinn“ sér við hlið svona
rétt til þess að heilsa nýjum degi, en
er nú horfinn um stund og virðist
hafa runnið saman við ljósaborðið og
breyst í hreint ljós. – Við erum far-
þegar ljóssins, kæri vinur.
Halldór Ásgeirsson.
Birgir Andrésson var stór. Hann
var blíður og góður, barnavinur hinn
mesti og hafði sjálfur varðveitt þá
eiginleika sem gera börn að eftir-
sóknarverðum félögum. Við vorum
Birgir Andrésson
Alvöru blómabúð
Allar skreytingar unnar af fagfólki
Kransar • Krossar • Kistuskreytingar
Sími: 553 1099 • Fax: 568 4499
Heimasíða: www.blomabud.is
Netfang: blomabud@blomabud.is