Morgunblaðið - 05.10.2008, Blaðsíða 18

18 SUNNUDAGUR 5. OKTÓBER 2008 MORGUNBLAÐIÐ
Í
bókinni, sem ber heitið Alka-
samfélagið, rekur Orri m.a.
eigin sögu, en á 13 árum
lagðist hann 15 sinnum inn á
stofnun vegna alkóhólisma
og hefur setið mörg hundruð AA-
fundi. Hann segir leið samtakanna
henta sumum en fráleitt öllum og tel-
ur undarlegt að SÁÁ bjóði almennt
ekki upp á önnur úrræði en þau sem
byggjast á 12 spora kerfi AA.
Það eru nefnilega til lausnir, ekki
bara ein lausn, segir Orri.
„Ég vona að bókin veki umræður
sem leitt geta til þess að meðferð-
arbatteríið á Íslandi verði uppfært; að
hætt verði byggja meðferðina nær
eingöngu á hugmyndum þessara
samtaka og þau þá aðeins kynnt sem
mögulegur valkostur eftir meðferð.
Mér finnst allt í lagi að AA sé til og
samtökin hafa örugglega hjálpað ein-
hverjum, en það verður að kalla hlut-
ina réttum nöfnum. Það er ein-
kennilegt í seinni tíð að menn sem
vita betur reyni að breiða yfir trúar-
legt eðli samtakanna. Á heimasíðu
SÁÁ segir að AA-leiðin sé andleg en
aldrei trúarleg en ég fullyrði að þetta
er ekki rétt og þeir guðfræðingar sem
ég hef rætt við taka undir það.“
Þú segir í bókinni að árangur af
starfi AA sé sláandi lítill. Er það
virkilega svo?
„Já, meira að segja höfuðstöðvar
samtakanna í Bandaríkjunum áætla
að brottfallið á einu ári sé um 95%; að
af þeim sem koma fyrst á AA-fund
séu aðeins 5% enn í samtökunum, ári
síðar. Þeirri smánarlegu prósentu má
svo hæglega skipta á milli þeirra sem
halda bindindi og svo hinna sem
drekka, en mæta aftur og aftur á
fundi. Það er því svolítið skrýtið að
aðferðum AA skuli enn vera hampað
sem einu lausninni við alkóhólisma 70
árum eftir að samtökin voru stofnuð.
Langflestir sem voru með mér í
meðferð, á þeim 13 árum sem ég var
að velkjast í þessu áður en ég náði ár-
angri, hafa ekki verið edrú síðan.
Sumir hafa þó náð sér aftur á strik,
rétt eins og ég. En árangursleysið er
auðvitað sláandi.
Auðvitað ætla ég ekki að halda því
fram að AA hafi ekki hjálpað neinum.
Fólki, sem er raunverulega trúað,
getur gengið vel í slíkri meðferð. Ég
veit samt fyrir víst, að bæði ég og fjöl-
margir aðrir – sem sumir eru því mið-
ur látnir – hefðum þurft önnur úrræði
en þau sem voru í boði.“
Ertu á því að eðli meðferðarinnar
hafi komið í veg fyrir að fleiri náðu ár-
angri en raun ber vitni?
„Já, sumir sáu því miður ekki til
sólar. En svo eru menn sem trúa á
prógrammið, sama hvað á gengur. Ég
þekki mann sem á fast að 100 inn-
lagnir að baki, á meira en 20 árum.
Eftir hvern einasta túr trúir hann því
að AA sé málið; hann segir alltaf að
prógrammið sé æðislegt, en það sé
bara eitthvað að sér! Að það sé eitt-
hvað sem hann hafi ekki gert rétt;
hafi til dæmis ekki verið nógu heið-
arlegur. Menn þora ekki að gagnrýna
prógrammið og rífa sjálfa sig frekar
niður.“
Þú ert guðleysingi sjálfur en virðist
samt hafa trúað því lengi að þetta
væri eina lausnin og fórst aftur og aft-
ur í meðferð. Hvernig stendur á því?
„Ég er þannig samsettur að ég trúi
og treysti þegar menn koma fram
sem sérfræðingar á einhverju sviði.
Ég tek mark á læknum á Vogi og hélt
lengi vel að ráðgjafarnir hjá SÁÁ
væru miklir sérfræðingar. Flestir
þeirra voru sjálfir í AA þannig að ég
ákvað að fara þarna inn, aftur og aft-
ur, þrátt fyrir að mér liði aldrei vel
með það, og alltaf verr eftir því sem
ég las meira í AA-fræðunum.
Fólk virðist almennt og sjálkrafa
halda að AA séu mjög góð samtök.
En þar er einhver heilagleiki og
leyndardómur yfir öllu, og hreinlega
litið á það sem sjúkdómseinkenni ef
spurt er gagnrýninna spurninga. Og
það er svo sem ósköp skiljanlegt því
fræðin þola enga skoðun.“
Hvað er helst gagnrýnivert varð-
andi AA-samtökin að þínu mati?
„Það er margt gott fólk í AA-
samtökunum og þar á ég marga vini.
En það eru slæm skilaboð þegar fólk
er rakkað niður, ár eftir ár, ef það er
ekki tilbúið að ganga sporin 12 gagn-
rýnislaust á guðs vegum; að fullyrt sé
við fólk að það sé og ófært um að vera
heiðarlegt. Það er sagt í tíma og
ótíma að ef menn hætti að mæta á
AA-fundi þá fari þeir aftur að drekka
eða þeir séu komnir á fallbraut. Og ef
þeir fari aftur að drekka þá drekki
þeir sig sennilegast í hel. Þetta er
mannfyrirlitning, þótt alltaf sé talað
um AA sem mannræktarsamtök þar
sem allt gangi út á kærleika og sam-
hjálp.
Í rannsókn sem gerð var í Banda-
ríkjunum var fylgt eftir tveimur jafn-
stórum hópum, annar fór í AA en
hinn ekki, og að ári liðnu voru flestir
dottnir í það. Sem kemur mér ekki á
óvart, en eini munurinn var sá að þeir
fóru almennt verr sem höfðu verið í
AA. Þar er alið á vanmættinum og að
fólks, sem byrji að drekka á ný, bíði
ekki annað en geðveiki og dauði. Fólk
trúir því að það sé gjörsamlega varn-
arlaust og enginn mannlegur máttur
geti stöðvað alkóhólisma. Það verði
aðeins gert með æðri mætti.“
Þú talar um í bókinni að edrú-
mennska þín byggist fyrst og fremst
á sjálfsþekkingu, sem er í andstöðu
við það sem AA telur mögulegt.
„Jú, í AA-fræðunum segir að alkó-
hólista sé næstum undantekning-
arlaust algjörlega ókleift að hætta
drykkjuskap á grundvelli sjálfsþekk-
ingar. Ég tel þvert á móti að eftir því
sem félagsleg staða fólks er betri, eft-
ir því sem menn eru þroskaðri og yf-
irvegaðri og hugsa málin betur, ættu
 Orri Harðarson gagnrýnir fíknimeðferðarbransann hérlendis harðlega í nýrri bók
 Það eru til lausnir, ekki bara ein lausn, eins og AA-samtökin halda fram
 Náði loks bata eftir 13 ára þrautagöngu eftir að hann sniðgekk algjörlega aðferðir AA
Orri Harðarson tónlistarmaður hefur verið edrú í 16 mánuði eftir áralanga
baráttu við alkóhólisma. Skapti Hallgrímsson ræddi við Orra, sem fjallar í
nýrri bók á mjög gagnrýninn hátt um fíknimeðferðarbransann hér á landi.
Sjálfsþekking
er lykillinn; ekki
trú á æðri mátt
ORRI Harðarson er fæddur
1972 á Akranesi. Fimm ára
gamall tilkynnti snáðinn form-
lega að hann ætlaði sér að verða
tónlistarmaður og spila á bassa.
„Við bjuggum þá í Danmörku og
yfirlýsingin er til á kassettu sem
við sendum til ömmu,“ segir
hann.
Orri lék knattspyrnu á yngri
árum eins og algengt er á Skag-
anum; stóð í marki liðs sem var
illviðráðanlegt enda meðal sam-
herjanna þekktar kempur í
seinni tíð eins og tvíburabræð-
urnir Arnar og Bjarki Gunn-
laugssynir, Þórður Guðjónsson
og Lárus Orri Sigurðsson. Hann
hefur lengi fengist við tónlist og
gefið út fjórar sólóplötur; fyrst
Drög að heimkomu 1993, Stóri
draumurinn 1995, Tár 2002 og
Trú 2005. Fyrir þá fyrstu var
hann valinn bjartasta vonin þeg-
ar Íslensku tónlistarverðlaunin
voru afhent 1994 og sú síðasta
var tilnefnd sem plata ársins á
sama vettvangi 2006. Auk eigin
platna hefur Orri unnið að um það bil 30 plötum fyrir aðra, m.a.
KK, Önnu Halldórsdóttur, Bjartmar Guðlaugsson og Þórunni Ant-
oníu, sem hljóðfæraleikari, útsetjari og upptökustjóri. Þá hefur
hann komið að gerð kvikmynda- og leikhústónlistar fyrir Hilmar
Örn Hilmarsson og fleiri.
Orri hefur auk þess fengist við skriftir; hann hefur þýtt nokkrar
bækur og var tónlistargagnrýnandi við Morgunblaðið 1999 til
2002, og aftur frá því í fyrra og þangað til í sumar.
Ekki fór að halla verulega undan fæti í drykkjunni hjá Orra fyrr
en komið var á á þrítugsaldurinn, segir hann. „Verstu tímabilin
einkenndust af stífri dagdrykkju og stóðu stundum mánuðum sam-
an. Til allrar hamingju var ég fyrst og fremst sjálfum mér verstur;
lenti blessunarlega ekki í því eins og margur fíkillinn að gerast
brotlegur við lög. Ég hef komist út úr þessu án þess að verða
gjaldþrota og er með hreint sakavottorð.“ Hann segir ákveðins
tvískinnungs gæta í samfélaginu að því leyti að þar sem áfengi sé
löglegt telji margir það ekki eins alvarlegt og ólöglegu vímuefnin.
„Það er mikill misskilningur. Áfengi er til að mynda eitt örfárra
efna sem geta slegið á heróínfráhvörf. Efnin eru mjög skyld og
áfengi síst hættuminna. Ólíkt heróínfráhvörfum geta áfeng-
isfráhvörf verið banvæn.“
Bjartasta vonin Orri áritar
fyrstu plötu sína haustið 1993.
„Ekki orðið gjaldþrota og
er með hreina sakaskrá“