Morgunblaðið - 05.10.2008, Blaðsíða 48

48 SUNNUDAGUR 5. OKTÓBER 2008 MORGUNBLAÐIÐ
TÍSKA
OG FÖRÐUN
Stórglæsilegt sérblað um tísku og
förðun fylgir Morgunblaðinu
föstudaginn 17. október.
Meðal efnis er:
• Andlitshúðin.
• Líkamshúðin.
• Brúnkukrem.
• Ilmvötn.
• Varalitir.
• Förðun og snyrtivörur.
• Hárið í vetur, hvað er í tísku.
• Kventíska.
• Karlmannatíska.
• Fylgihlutir.
• Skór.
• Brjósthaldarar.
• Aðhaldsnærföt.
• Góð stílráð.
Allar nánari upplýsingar veitir Katrín Theódórsdóttir
í síma 569 1105 eða kata@mbl.is.
Ásamt fullt af öðru spennandi efni
og fróðleiksmolum.
Auglýsendur!
Pantið fyrir klukkan 16,
mánudaginn 13. október.
MENNING
Mrisa dos Reis Nunes,sem tók sér lista-mannsnafnið Mariza,er fædd í Mósambík,
sem var þá portúgölsk nýlenda.
Foreldrar hennar fluttust til
Portúgals þegar hún var þriggja
ára og hún ólst upp í Lissabon, í
hverfi þar sem fado-hefðin var enn
sterk og hún hefur lýst því í við-
tölum að hún hafi byrjað að syngja
fado fimm ára gömul, en foreldrar
hennar ráku veitingahús þar sem
fado var allsráðandi.
Fyrsta platan
Eftir því sem hún óx úr grasi
komu fleiri tónlistarform til sög-
unnar, til að mynda gospel, soul,
djass og fönk, og hún söng meðal
annars með hljómsveitum sem
unglingur. Hún lagðist í ferðalög
um tíma og dvaldi þannig í Brasilíu
um hríð þar sem hún framfleytti
sér með söng, en smám saman
sneri hún sér alfarið að fado. Er
hún var nítján ára gömul var hún
búin að ná svo góðum tökum á
fado-söng að hljómplötuútgefandi
sem heyrði hana syngja á veitinga-
húsi foreldra hennar bauð henni
útgáfusamning á staðnum. Fyrsta
platan með söng hennar, Fado em
Mim, kom svo út tveimur árum síð-
ar, 2002, og gerði Marizu að
stjörnu í heimalandi sínu – fyrsta
fado-platan sem komst inn á portú-
galska vinsældalista í fjölda ára –
endaði þar í sjöunda sæti.
Á þessum tíma var mikil vakning
í fado-söng í Portúgal og fram
komu ýmsar söngkonur og tónlist-
armenn sem sum leyfðu sér að
eiga aðeins við formið, að brydda
upp á nýjungum í hljóðfæraskipan
og útsetningum. Þessi fyrsta plata
Marizu stóð þó mjög föstum fótum
í hefðinni og ýmsir höfðu orð á því
að hér væri komin verðugur arf-
taki Amáliu Rodrigues.
Eigin leiðir
Á næstu plötu, Fado Curvo, sem
kom út 2003, leyfði Mariza sér að
fara eigin leiðir. Í viðtali við Morg-
unblaðið þegar hún kom hingað á
sínum tíma sagðist hún einmitt
vera að syngja fado á sinn hátt:
„Ég er ekkert að reyna að vera ný-
stárleg eða nútímaleg, ekki að
reyna að breyta einu eða neinu, ég
er bara að syngja eins og ég veit
réttast.“ Plötunni var vel tekið og
komst meðal annars í annað sætið
á portúgalska breiðskífulistanum
og seldist einnig vel víða um heim.
Hún hélt tilraunamennskunni
áfram og á Transparente, sem kom
út um það leyti sem hún kom hing-
að 2005, fékk hún til liðs við sig
sellóleikarann Jaques Mor-
elenbaum og bætti við brasilískum
áhrifum eins og við fengum að
heyra á Hótel Íslandi á sínum
tíma. Í raun má segja að hún hafi
þar náð að skapa sinn eigin stíl,
vissulega litaðan af fado-söng, en
einnig með ýmsa þætti úr djassi og
brasilískri tónlist.
Sungið um Portúgal
Transparente fór beint á topp
portúgalska breiðskífulistans og í
kjölfarið fylgdi tónleikaferð að
segja út um allan heim, meðal ann-
ars til Íslands, en einir tónleikarnir
í þeirri miklu reisu voru teknir upp
og gefnir út á síðasta ári undir
nafninu Concerto em Lisboa, en sú
plata var meðal annars tilnefnd til
Grammy-verðlauna. Fyrir stuttu
kom svo enn út ný plata með Ma-
rizu; Terra.
Á Terra heldur Mariza áfram að
þróa tónmál sitt og bætir nú í
meiri djassi, flamenco-áhrifum og
afrískum hugmyndum með góðum
árangri, en einnig beitir hún fyrir
sig morna-söng að hætti Cesariu
Evora, og svo syngur hún eitt lag
með kúbverska píanóleikaranum
Chucho Valdes. Þrátt fyrir þennan
fjölþjóðlega bræðing er hún þó
greinilega með hugann við Portú-
gal og í viðtali við Times fyrir
stuttu tók hún einmitt undir það;
sagðist hafa ákveðið á heimsreis-
unni til að kynna Transparente að
sig langaði fyrst og fremst til að
syngja um heimaland sitt. arni@m-
bl.is
Hugsað heim
Heillandi „Ég er bara að syngja eins og ég veit réttast.“ Portúgalska söngkonan Mariza á Hótel Íslandi.
Eitt af því sem gerir portúgalska tónlistarformið fado heillandi er
það að í hverju lagi er andblær liðins tíma; tónlistin hefur ekki
breyst í meginatriðum frá því á nítjándu öld. Það er ekki fyrr en á
síðustu árum sem ungir tónlistarmenn hafa tekið til við að brjóta
upp fado-hefðina, skjóta inn nýjum hugmyndum í útsetningum og
hljóðfæraskipan, og þar fer framarlega í flokki söngkonan Mariza.
TÓNLIST Á SUNNUDEGI
Árni Matthíasson
ALLA jafna er fado tónlist trega,
en fado var líka sungið fyrir dansi
á árum áður og þá voru textar
glaðlegir. Þótt ekki sé hægt að
rekja söguna nákvæmlega er sú
tilgáta líklegust að formið eigi
sér rætur í tónlist brasilískra
blökkumanna, afkomenda afrískra
þræla sem fluttust frá Brasilíu til
Portúgals í upphafi nítjándi aldar.
Í Lissabon styttu þeir sér stundir
með dönsum sem kölluðust lundu
og fofa og úr undirspilinu varð
fado, þar sem rann saman brasil-
afrísk söngvahefð og portúgölsk
ljóðahefð.
Fyrsta söngkonan sem eitthvað
kvað að í fado-söng var Maria Se-
vera, sem var uppi um miðja
nítjándu öld, en ekki var bara að
hún mótaði söngstílinn heldur
hefur það verið siður fado-
söngkvenna eftir hennar dag að
syngja með svart sjal á herð-
unum.
Segja má að fado greinist í
tvær meginhefðir, fado verka-
manna og utangarðsfólks í Lissa-
bon og svo öllu fágaðri stíl sem
tíðkaðist í háskólaborginni Co-
imbra, en aðalmunurinn var þó í
söngtextum; í Lissabon var sung-
ið um óhamingju, brostnar vonir
og basl daglegs lífs, en í Coimbra
var rómantíkin allsráðandi.
Fremsta fado-söngkona Portú-
gals er talin Amália Rodrigues
sem lést rétt tæplega áttræð 6.
október 1999.
Uppruni fado: rætur meðal afkomenda þræla