Morgunblaðið - 05.10.2008, Blaðsíða 6

6 SUNNUDAGUR 5. OKTÓBER 2008 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Eftir Helga Bjarnason
helgi@mbl.is
Skagafjörður | Kirkjur hafa verið mun víðar í
Skagafirði en áður var talið, næstum því á öðrum
hverjum bæ. Vísbendingar um þetta hafa komið
fram í rannsókn fornleifadeildar Byggðasafns
Skagfirðinga á kirkjugörðum og grafreitum í
héraðinu. „Við erum eiginlega að endurskrifa
kirkjusögu héraðsins því það kemur í ljós þegar
málið er kannað nánar að kirkjur og kirkjugarð-
ar hafa verið á miklu fleiri stöðum en menn
héldu,“ segir Sigríður Sigurðardóttir, safnstjóri
Byggðasafns Skagfirðinga.
Kirkjurannsóknin felst í rannsóknum og
skráningu kirkjugarða og þar með kirkna í hér-
aðinu, einkum í frumkristni. „Forvitni okkar
vaknaði í Keldudal en þar komu upp bein úr
kirkjugarði frá 11. öld sem engar skriflegar
heimildir voru til um. Við vissum af fleiri stöðum
þar sem bein hafa komið upp við svipaðar að-
stæður,“ segir Guðný Zoëga fornleifafræðingur,
deildarstjóri fornleifadeildarinnar.
Við rannsóknina nýtast miklar fornleifarann-
sóknir sem unnið hefur verið að í Skagafirði á
undanförnum árum, meðal annars Hólarann-
sóknin. „Það er kominn tími til að tengja þessar
upplýsingar saman,“ segir Guðný.
Bændur héldu kirkjur
Rannsakendur einbeita sér í upphafi að frum-
kristninni, fram til ársins 1300, og að kirkjustöð-
um sem ekki er getið um í máldaga Auðunar
rauða Þorbergssonar Hólabiskups frá árinu
1318. Sigríður hefur verið að fara í gegnum rit-
aðar heimildir, meðal annars upplýsingar um
beinafundi og örnefni, og er þegar komin með
lista yfir um 110 staði. Með því að bæta við sókn-
arkirkjunum sést að kirkjur hafa verið á nærri
því öðrum hverjum bæ í Skagafirði. Það kemur á
óvart.
„Komið hefur í ljós að fjöldi bænda reisti sér
kirkju á 11. öld og hafa þeir haft grafreit um-
hverfis,“ segir Sigríður. Hún telur að þetta hafi
bændur gert til þess að þurfa ekki að vera undir
aðra komnir með leg fyrir fjölskyldu sína. Þetta
breyttist á tólftu og þrettándu öld þegar sókn-
arskipulagi var komið á. Eftir það gátu allir
fengið leg í sóknarkirkjugörðum og heim-
iliskirkjugarðarnir lögðust að mestu af. Margar
kirknanna voru aflagðar eða þeim breytt í bæn-
hús eða hálfkirkjur án graftarleyfis. Vitneskja
um þessar kirkjur og garða hafa ýmist varðveist
í seinni tíma heimildum eða munnmælasögum,
auk þess sem leifar þeirra sjást stundum enn á
yfirborði. Oft hefur þó öll vitneskja um þessi
mannvirki týnst, að sögn Sigríðar.
Guðný og fornleifafræðingarnir fara í kjölfar
sagnfræðingsins og reyna að finna kirkjugarða
og kirkjur á þeim stöðum sem heimildir vísa á.
Þetta er mikið verk. Hafist var handa í sumar og
verður unnið að rannsóknum næstu þrjú árin.
Nýtist við ritun byggðasögu
Kirkjurannsóknin hefur víðari skírskotun. „Við
ætlum að nota rannsóknir á kirkjugörðunum til
að athuga þróun byggðar og pólitísks valds í hér-
aðinu,“ segir Guðný.
Rannsóknin leggur einnig til heimildir við rit-
un sögu Skagafjarðar sem unnið er að. Búið er
að gefa út byggðasögu stórs hluta héraðsins. Nú
er unnið að útgáfu rits um Hegranes og Hjalta-
dal og þar hefur Byggðasafnið tækifæri til að
vera á undan með sína rannsókn til að upplýsing-
arnar nýtist söguritaranum, Hjalta Pálssyni. Auk
upplýsinga um kirkjur og kirkjugarða nefna þær
staðsetningu fornbýlanna eða afbýla og dæmi um
tilflutning bæjarhúsa. „Það hefur svo margt ver-
ið að breytast á elleftu og tólftu öld sem nauð-
synlegt er að komast til botns í,“ segir Guðný.
„Það er alveg sérstök tilfinning að geta bætt
við sögu okkar,“ bætir Sigríður við.
Kirkja á öðrum hverjum bæ
Sérfræðingar Byggða-
safns Skagfirðinga skrifa
kirkjusöguna upp á nýtt
Morgunblaðið/Helgi Bjarnason
Endurskrifa söguna Sigríður Sigurðardóttir safnstjóri og Guðný Zoega fornleifafræðingur vinna að
kirkjurannsókninni í Skagafirði. Þær segja spennandi að leiða nýjar upplýsingar fram í dagsljósið.
Eftir Skapta Hallgrímsson
skapti@mbl.is
„ÉG reyni að vera eins lítið heima
og ég get; fer mikið í heimsókn til
tveggja sona minna sem búa á Ak-
ureyri og vinkonu sem ég á þar,“
sagði Erna Jóhannsdóttir, einn
íbúa Richardshúss á Hjalteyri við
Eyjafjörð, við Morgunblaðið en til
stendur að úrskurða húsið óíbúð-
arhæft vegna torkennilegra og
óútskýrðra hljóða sem angra
íbúana. Tvær íbúðir eru í húsinu.
„Þetta er eins og þvottavél sé í
gangi,“ sagði Erna spurð um
hvernig hún myndi lýsa hljóðinu
sem hefur heyrst síðasta árið. „Það
byrjar rólega en verður svo að
miklum hvin. Við héldum lengi, ég
og konan í hinni íbúðinni, að hljóð-
ið kæmi frá þvottavél hinnar.“
Heilbrigðisnefnd Norðurlands-
eystra hyggst úrskurða húsið
óíbúðarhæft en íbúum þess og
sveitarstjórn hefur verið gefinn
kostur á að gera athugasemdir við
niðurstöðuna áður en það verður
gert formlega, að sögn Valdimars
Brynjólfssonar heilbrigðisfulltrúa.
Ein kenningin sem sett hefur
verið fram er að hljóðið komi frá
borholu Norðurorku skammt frá
húsinu. Dælt hefur verið úr hol-
unni í nokkur ár, en Erna segir
hljóðið aldrei hafa heyrst fyrr en
eftir að farið var veita vatni úr hol-
unni inn til Akureyrar og dæla af
meira krafti en áður.
Franz Árnason, forstjóri Norð-
urorku, hefur neitað að fyrirtækið
beri ábyrgð á ástandinu og Valdi-
mar Brynjólfsson sagði í gær að í
rannsóknarskyni hefði bæði verið
slökkt á rafmagni og dælingu
vatns hætt úr holunni um stund-
arsakir, en hljóðið engu að síður
enn heyrst.
Fulltrúi Veðurstofu Íslands kom
á staðinn á dögunum með jarð-
skjálftamæla en niðurstaða liggur
ekki fyrir úr þeim athugunum.
„Við teljum okkur búna að sýna
fram á að það sé titringur í veggj-
unum sem veldur hljóðinu, en það
á eftir að sýna fram á af hverju
titringurinn stafar,“ sagði Valdi-
mar.
Íbúi Richardshúss: „Reyni að
vera eins lítið heima og ég get“
Morgunblaðið/Hjálmar S. Brynjólfsson
Hjalteyri Torkennileg hljóð hafa angrað íbúa húss á staðnum í heilt ár. Titr-
ingur í veggjum veldur hljóðinu en enginn veit af hverju hann stafar.
Íbúðarhús á Hjalt-
eyri úrskurðað
óíbúðarhæft
vegna torkenni-
legra hljóða
KRISTJÁN Ragnarsson, fyrrver-
andi formaður og framkvæmda-
stjóri LÍÚ, var heiðraður fyrir
framúrskarandi framlag sitt til ís-
lensks sjávarútvegs. Verðlaunin
hlaut hann í hófi þar sem Íslensku
sjávarútvegsverðlaunin 2008 voru
afhent í Turninum í Kópavogi.
Á meðal annarra verðlauna sem
afhent voru í hófinu má nefna að
Kristbjörn Árnason, skipstjóri á
Sigurði VE-15, fékk viðurkenningu
sem framúrskarandi íslenskur skip-
stjóri. Bergur-Huginn ehf. fékk
verðlaun sem framúrskarandi ís-
lensk útgerð og í flokki fram-
úrskarandi fiskvinnslu fékk Skinn-
ey-Þinganes hf. viðurkenningu.
Íslensku sjávarútvegsverðlaunin
voru nú afhent í fjórða sinn.
Kristján
heiðraður
Heiður Kristján Ragnarsson og eig-
inkona hans, Kristín Möller.
STUTT
LÍFIÐ, samtök um líknandi með-
ferð, heldur málþing í Hringsal
LSH/Hringbraut laugardaginn 11.
október 2008 frá kl. 9:30–12:30 í til-
efni af alþjóðadegi líknar og 10 ára
afmæli félagsins.
Á málþinginu verða flutt erindi
um líknandi meðferð, hugmyndir
að nýjum leiðbeiningum um
ákvörðun meðferðar við ólæknandi
og langvinnum sjúkdómum. Dagny
Faksvåg Haugen, dr. med., flytur
erindi um stefnu Norðmanna í þess-
um málaflokki.
„Þrátt fyrir um 20 ára reynslu
okkar af líknandi meðferð vantar
enn stefnu stjórnvalda á Íslandi í
þessum málaflokki,“ segir í tilkynn-
ingu.
Málþingið er opið öllum þeim
sem áhuga hafa á líknandi meðferð
og vilja taka þátt í umræðum um
þennan málaflokk.
Málþing
um líknandi
meðferð
STJÓRN Samtaka iðnaðarins telur
nauðsynlegt að ríkisstjórn og Seðla-
banki marki sér stefnu til langs tíma
í efnahagsmálum, tali skýrt og grípi
þegar í stað til ráðstafana til þess að
greiða úr alvarlegum lausafjár-
skorti, koma jafnvægi á gengi krón-
unnar og dragi þannig úr neikvæð-
um áhrifum niðursveiflu
efnahagslífsins.
Í ályktun samtakanna segir að
brýnt sé að tryggja eðlilegt flæði
gjaldeyris á markaði með öllum til-
tækum ráðum, s.s. gjaldeyrisskipta-
samningum. „Það er nauðsynlegt til
þess að koma fjármagni inn á upp-
þornaðan íslenskan lánamarkað.
Seðlabankar um allan heim keppast
við að smyrja hjól atvinnulífsins með
lausafé. Það ætti íslenski Seðlabank-
inn líka að gera.“ Samtökin hvetja
jafnframt til lækkunar stýrivaxta.
Marki stefnu
til langs tíma
Hvenær varð fornleifadeildin til?
Fornleifadeild Byggðasafns Skagfirðinga var stofn-
uð 2003 en áður hafði safnið verið með fornleifa-
fræðing í hálfu starfi í nokkur ár við að skrá forn-
leifar til undirbúnings nýju aðalskipulagi.
Hverjir starfa þar?
Þrír starfsmenn eru við deildina, fornleifafræð-
ingur, landfræðingur og nemi í fornleifafræði.
Hver er Sigríður?
Sigríður Sigurðardóttir er Skagfirðingur. Hún er
kennari og sagnfræðingur, vann á Þjóðminjasafn-
inu og hefur í tuttugu ár verið safnstjóri Byggða-
safns Skagfirðinga í Glaumbæ. Hún hefur einnig
kennt á öllum skólastigum.
Hver er Guðný?
Guðný Zoëga er frá Norðfirði, fornleifa- og beina-
fræðingur. Hún vann hjá Þjóðminjasafninu og var
minjavörður Austurlands en hefur verið deild-
arstjóri fornleifadeildar Byggðasafns Skagfirðinga
frá því hún var stofnuð, árið 2003.
S&S
ALLIR starfsmenn Skeljungs- og
Select-stöðva, á þriðja hundraðið,
munu skarta bleiku slaufunni við
störf sín út þennan mánuð og styðja
þannig árlegt söfnunarátak
Krabbameinsfélags Íslands í verki.
Bleika slaufan
hjá Skeljungi