Sjómannablaðið Víkingur

Árgangur

Sjómannablaðið Víkingur - 01.07.1959, Blaðsíða 39

Sjómannablaðið Víkingur - 01.07.1959, Blaðsíða 39
kenna og hitastigs, sem er að finna í litrófi venjulegra stjarna. stjama. Hin breytilega efna- samsetning í gufuhv<jlfinu ber vott um þróunarsögu þeirra. Af litrófi Ross 6^0 má ráða, að bæði hún og aðrar stjörnur henni líkar fóru að vinna þung efni úr helíum, þegar vetni þeirra var þrotið. Van Maan- en 2. (Vma. 2), sem bæði er rauðari og daufari, er kaldasta stjarna, sem enn hefur verið athuguð í litrófi á kerfisbundinn hátt. Hið einkennilega litróf hennar bendir til þess, að hún hafi byrjað feril sinn sem málmsnauð stjama. Þar sem hið núverandi litla ljósmagn Van Maanen 2 sýnir, að hún hefur verið hvítur dvergur í fjórar billjónir ára, þá hefur hún lifað allt sitt bjarta ævi- skeið áður en sólin og jöi'ðin urðu til. í annarri enn daufari, rauðari og kaldari stjörnu hafa cngar línur sést ennþá sem kom- ið er. Núlifandi kynslóð hefur séð að minnsta kosti eina stjörnu verða að hvítum dverg. Árið 1913 varð sprenging í stjörn- unni W. Z. Sagittae. Árið 1946 varð aftur sprenging í henni, jafnframt varð birtumagn henn- ar þúsundfalt. Birta hennar er nú 0,01 af birtu sólar. Litróf hennar líkist í öllu litrófi hvítra dverga nema í því, að þær eru línur, sem bera vott um stööuga útsendingu heitra efna. W. Z. Sagittae er dæmi, þó ekki það eina um það, hvernig stjama tapar efnismagni og leggur út á síðasta tímabil ævi sinnar. Eins og allt líf lifir og deyr á óteljandi vegu, er þróunarferill stjarnanna og dauði með marg- víslegu móti. Þegar við höfum lært betur að lesa úr litrófi hvítra dverga, sjáum við betur þá götu, sem þeir hafa gengið. Þá mun hin daufa birta þeirra segja okkur meira um þróun þá, sem átt hefur sér stað í kjarna- ofnum þeirra á liðnum óratíma. Hvítur dvergur er lengi að deyja. Ljós hans vitnar um hæg- fara hitatap innan frá eftir ógagnsærri leiðslu hrörnaðra lofttegunda. Hitaorka er aðeins í óhrörnuðum kjörnum og leif- um elektróna. Þetta er sá forði, sem af er eytt allan þann tima, sem dvergurinn er að kólna og deyja út. En eftir því sem dvergurinn kólnar og ljósmagnið þverr, minnkar hitatapið, orku- neyzlan verður minni og minni, ljósmagnið helst lengur við. Martin Schwarzschild við stjörnustöðina í Princeton seg- ir: Hvítur dvergur er þrjár billjónir ára að kólna frá hinu upphaflega bláhvíta tímabili niður í 7000 stig við yfirborð á gulhvíta tímanum. Þá líða fimm billjónir ára þar til hann er 4000 stiga heitur og daufasti rauðhvíti dvergur, sem þekkist. En við 4000 stig er hann rauð- glóandi. Frá rauðu niður í inn- rautt er stjarnan að fölna í ótrú- lega langan tíma miðað við allar núverandi skoðanir á aldri vetrarbrautarinnar. Hið minnkaða hitastig færir hrörnuð efni nær og nær yfir borðinu. Óhrörnaðar elektrónur verða fágætari. Þegar hitinn er kominn mjög langt niður, hrörná. jafnvel kjarnarnir. Þegar allar kjarnaagnir og elektrónur hafa verið á lægstu mögulegu orku- stigum, er útgeishm lokið og stjarnan verður risa ,,sameind“. Þetta er endir hinnar óbrigðulu þróunar —- sönnun á fjórða lög- máli hitafræðinnar. Samt eru engir svartir dvergar í vetrar- brautinni, hún er enn of lítil til þess. Á þeirri einstefnu braut, sem hér hefur verið lýst, fölna allar stjörnur og deyja. Hvernig mun himininn líta út, þegar okkar dauðu reikistjörnur ganga í kringum deyjandi sól? Eftir um það bil sjö billjónir ára verður sólin heitur og mjög blá- hvítur dvergur, of lítil til þess að sjást sem kringla á himnin- um með berum augum frá jörð- inni. Hitastig jarðar verður þá -r- 300° á Fahrenheit. Himininn verður þá ekki þakinn stjörnum að nóttú til. Hinar björtu stjörn- ur, sem nú mynda stjörnumerk- in á himninum verða horfnar fyrir löngu. Ef til vill verður þá engin stjarna sjáanleg, nema þá stöku fölrauð stjarna, sem af til- viljun' fer fram hjá okkar deyj- andi kerfi. Slíkar stjörnur eru svo daufar, að kjarnorkan endist þeim um þúsundir billjóna ára. Þó að þær stjörnur, sem áður voru bjartar, verði þá orðnar að hvítum dvergum, þá verða þær allar of daufar til að geta sést. Kolsvört nótt mun þá ríkja. En rétt hjá einni daufri rauðri stjörnu getur verið, að líf eigi sér stað, á öðrum reikistjörnum, í myndum og um tímalengdir, sem eru ímyndunarafli okkar of- viða. Höfundur: • Jesse. L. Grecnstein í Scientific American, janúar 1959. Sumstaðar lítið eitt stytt. Grímur Þorlcelsson. ,Er við lítum á fyrirsagnir blað- anna, þá erum við alls ekki viss um, að þeir ólæsu missi af miklu. *. ' • En hve þeir eru margir, sem halda sig eiga mikla lífsreynslu vegna þess eins, að þeir eru orðnir gamlir. — Stanislaus. * Konan nýkomin heim úr sumar- bústaðnum ér að athuga eldhúsið. Nú hef ég verið í burtu í 14 daga, en hér eru aðeins 13 óhreinir disk- ar. Geturðu gert mér grein fyrir, hvernig á þessu stendur? * ■ Setjið hattinn á höfuðið aftur, frú, sagði maðurinn í kvikmynda- húsinu. Hann er mikið skemmtilegri en myndin. *• Sulturinn er eðlishvöt, sem gefin er manninum til þess að tryggja það, að hann nenni að vinna. * Fjölmargir menn kunna hvorki að lesa né skrifa. Þeir semja dægur- lög og texta við. VIKINGUR 159
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Sjómannablaðið Víkingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sjómannablaðið Víkingur
https://timarit.is/publication/335

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.